Hoàn thiện tiêu chí xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa, bảo đảm đúng đối tượng hỗ trợ

Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh An Giang Lê Quang Tùng điều hành phiên thảo luận tổ. Ảnh: Mạnh Hưng

Cần

làm

rõ tiêu chí xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa

ĐBQH Trịnh Trung Tín (An Giang) bày tỏ nhất trí cao với dự thảo Luật, nhấn mạnh việc ban hành Luật sẽ tạo điều kiện để doanh nghiệp nhỏ và vừa thụ hưởng các chính sách ưu đãi, như chính sách thuế và các nguồn lực từ ngân sách Nhà nước. Từ đó, hỗ trợ doanh nghiệp phát triển kinh doanh, tháo gỡ khó khăn để phát triển hoạt động trong thời gian tới.

Về tiêu chí xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Điều 4, dự thảo Luật quy định số lao động bình quân năm trước liền kề là không quá 300 người, nguồn vốn của năm trước liền kề không quá 150 tỷ đồng, tổng doanh thu của năm trước liền kề không quá 400 tỷ đồng. Đại biểu Trịnh Trung Tín đề nghị cơ quan soạn thảo báo cáo rõ cơ sở xác định các ngưỡng này, nhất là về xác định số lượng lao động để có cơ sở thuyết phục khi ban hành Luật.

ĐBQH Trịnh Trung Tín (An Giang) phát biểu. Ảnh: Mạnh Hưng

Theo đại biểu, ranh giới xác định giữa doanh nghiệp nhỏ và vừa với doanh nghiệp lớn có ý nghĩa rất quan trọng trong việc xác định đối tượng được hỗ trợ chính sách phát triển. Chỉ cần vượt mức quy định một đơn vị đã có thể xếp vào nhóm doanh nghiệp lớn và không được thụ hưởng các chính sách ưu đãi cũng như các điều kiện tiếp cận nguồn lực từ ngân sách Nhà nước.

Về nguồn lực và hình thức thực hiện, đối với nguồn vốn ngân sách Nhà nước, đại biểu Trịnh Trung Tín đề nghị quy định hỗ trợ 100% đối với các địa phương chưa tự cân đối được ngân sách. Đại biểu đồng thời đề nghị bổ sung thêm nội dung hỗ trợ từ nguồn ngân sách Nhà nước theo phân cấp ngân sách để thuận lợi trong khâu hỗ trợ. Theo đại biểu, hầu hết doanh nghiệp nhỏ và vừa thuộc phạm vi quản lý của địa phương. Vì vậy, việc bổ sung cụm từ “theo phân cấp ngân sách” sẽ giúp các địa phương chủ động nguồn lực khi có đủ điều kiện để thực hiện chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa theo quy định của Luật.

Các ĐBQH tại phiên thảo luận Tổ 16. Ảnh: Mạnh Hưng

Đối với chính sách thuế và kế toán tại Điều 9, đại biểu Trịnh Trung Tín đề nghị cơ quan soạn thảo thuyết minh rõ quy định tại Khoản 1. Theo đó, Khoản 1 quy định doanh nghiệp siêu nhỏ, doanh nghiệp nhỏ được áp dụng mức thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp thấp hơn mức thuế suất thông thường; trong khi Khoản 2 lại quy định doanh nghiệp nhỏ và vừa được miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong 3 năm kể từ khi được cấp giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp lần đầu. Đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo làm rõ hai quy định này để tạo sự thuyết phục khi ban hành chính sách.

Bên cạnh đó, thời gian áp dụng chính sách miễn thuế đối với doanh nghiệp siêu nhỏ và doanh nghiệp nhỏ cũng chưa được quy định cụ thể. Vì vậy, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện dự thảo Luật, bảo đảm tính khả thi và phù hợp khi ban hành.

Làm rõ nguyên tắc “nộp hồ sơ trước, được hỗ trợ trước”

Theo ĐBQH Nguyễn Danh Tú (An Giang), dự thảo Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa đã kế thừa, kịp thời thể chế hóa Nghị quyết số 68-NQ/TW với nhiều chính sách ưu đãi, hỗ trợ phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa. Các chính sách này tạo điều kiện để doanh nghiệp siêu nhỏ phát triển thành doanh nghiệp nhỏ, doanh nghiệp nhỏ phát triển thành doanh nghiệp vừa và doanh nghiệp vừa từng bước phát triển thành doanh nghiệp lớn. Đại biểu cho biết, hiện nay, trong hơn một triệu doanh nghiệp của Việt Nam, có đến khoảng 98% là doanh nghiệp nhỏ và vừa. Vì vậy, các chính sách này có ý nghĩa rất quan trọng.

ĐBQH Nguyễn Danh Tú (An Giang) phát biểu. Ảnh: Mạnh Hưng

Về tiêu chí xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa quy định tại Điều 4, đại biểu Nguyễn Danh Tú cơ bản nhất trí với các tiêu chí dự thảo Luật đưa ra, trong đó có tiêu chí sử dụng không quá 300 lao động và hai tiêu chí về nguồn vốn, doanh thu. Tuy nhiên, đối với tiêu chí sử dụng không quá 300 lao động, đại biểu cho biết, Luật hiện hành quy định số lao động phải có đóng bảo hiểm xã hội, trong khi dự thảo Luật bỏ điều kiện này, chỉ quy định chung là người lao động.

Theo báo cáo của cơ quan soạn thảo, điều chỉnh này nhằm tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn triển khai việc xác định số lao động đóng bảo hiểm xã hội, khi thực hiện chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa. Tuy nhiên, đại biểu cho rằng, cần có các cơ chế xác định chính xác số lượng lao động của doanh nghiệp.

"Nếu dựa trên số người lao động có đóng bảo hiểm xã hội thì tiêu chí xác định sẽ rất rõ ràng. Căn cứ vào dữ liệu đóng bảo hiểm xã hội và hợp đồng lao động, chúng ta có thể xác định chính xác số lượng lao động của doanh nghiệp. Đây là một trong những tiêu chí quan trọng để xác định doanh nghiệp có đủ điều kiện hưởng chính sách ưu đãi hay không.

Tuy nhiên, nếu bỏ tiêu chí đóng bảo hiểm xã hội, chỉ quy định doanh nghiệp sử dụng không quá 300 lao động thì việc xác định số lượng lao động sẽ linh hoạt hơn. Vì vậy, cần có các tiêu chí cụ thể để tránh tình trạng lợi dụng chính sách; một số doanh nghiệp có thể sử dụng trên 300 lao động nhưng kê khai số lượng dưới ngưỡng này để được hưởng các chính sách ưu đãi dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa", đại biểu nhấn mạnh.

Các ĐBQH tại phiên thảo luận tổ. Ảnh: Mạnh Hưng

ĐBQH Hoàng Quốc Khánh (Lai Châu) cho rằng, cần xác định rõ, tính toán được nguồn lực để đảm bảo các chính sách trong dự án Luật được khả thi. Đại biểu bày tỏ quan tâm đến quy định tại Điều 5 về nguyên tắc hỗ trợ phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa. Dự thảo Luật quy định nhiều nguyên tắc hỗ trợ, trong đó điểm a, khoản 5, Điều 5 nêu nguyên tắc doanh nghiệp nộp hồ sơ trước thì được hỗ trợ trước.

Đại biểu Hoàng Quốc Khánh nhìn nhận, quy định này phù hợp về mặt thời điểm, nhưng cần làm rõ các câu hỏi: Nếu hồ sơ được nộp trước nhưng không hợp lệ thì có đúng hay không? Trường hợp hồ sơ còn thiếu thông tin, phải sửa đổi, bổ sung dữ liệu thì được xác định như thế nào? Quy định về hồ sơ nộp trực tuyến và hồ sơ nộp trực tiếp ra sao?,...

ĐBQH Hoàng Quốc Khánh (Lai Châu) phát biểu. Ảnh: Mạnh Hưng

Theo đại biểu, trong thực tế, có doanh nghiệp chuẩn bị hồ sơ đầy đủ, sẵn sàng nộp ngay, nhưng cũng có doanh nghiệp gặp vướng mắc trong quá trình cập nhật, hoàn thiện hồ sơ. Nếu không quy định cụ thể cách xác định thứ tự ưu tiên trong những trường hợp này, quá trình tổ chức thực hiện có thể gặp khó khăn. Vì vậy, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo làm rõ nội dung này ngay trong dự thảo Luật, bảo đảm thuận lợi và thống nhất khi triển khai chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Chính sách hỗ trợ doanh nghiệp phải đi đôi với bảo đảm an sinh xã hội

ĐBQH Vũ Minh Đạo (Lai Châu) bày tỏ cơ bản tán thành với sự cần thiết ban hành Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa. Theo đại biểu, dự thảo đã tiếp cận khá toàn diện những khó khăn, điểm nghẽn của doanh nghiệp nhỏ và vừa, nhất là về vốn, mặt bằng sản xuất, khoa học công nghệ, chuyển đổi số, nguồn nhân lực và phát triển thị trường.

ĐBQH Vũ Minh Đạo (Lai Châu) phát biểu. Ảnh: Mạnh Hưng

Về tính đột phá và khả năng tiếp cận chính sách hỗ trợ (Điều 5, Điều 6 và Điều 12), đại biểu Vũ Minh Đạo nhìn nhận, dự thảo đã đưa ra nhiều chính sách hỗ trợ, nhưng một số nội dung vẫn mang tính nguyên tắc hoặc dẫn chiếu sang pháp luật hiện hành. Đại biểu đề nghị làm rõ những chính sách nào thực sự mới, tạo giá trị bổ sung so với Luật năm 2017 và Nghị quyết số 198/2025/QH15. Đặc biệt, khoản 5 Điều 5 quy định doanh nghiệp nộp hồ sơ trước được hỗ trợ trước.

"Theo tôi, cách tiếp cận này chưa thực sự hợp lý, bởi doanh nghiệp có tiềm năng phát triển, tạo nhiều việc làm, đóng góp lớn cho xã hội chưa chắc đã nộp hồ sơ sớm. Đề nghị cơ quan soạn thảo cân nhắc lựa chọn đối tượng hỗ trợ trên cơ sở hiệu quả, tiềm năng phát triển và tác động kinh tế - xã hội, thay vì chủ yếu căn cứ thời điểm nộp hồ sơ", đại biểu nhấn mạnh.

Về phát triển nguồn nhân lực và bảo đảm quyền lợi người lao động (Điều 13 và Điều 20), theo đại biểu, Điều 13 đã đề cập chính sách hỗ trợ đào tạo, nhưng chưa làm rõ cơ chế liên kết giữa doanh nghiệp với cơ sở giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp; đặc biệt là đào tạo lại, nâng cao kỹ năng số, thích ứng với trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi công nghệ. Tại khoản 7 Điều 20, dự thảo quy định cơ chế đóng bảo hiểm xã hội linh hoạt và giảm mức đóng một số loại bảo hiểm đối với doanh nghiệp chuyển đổi từ hộ kinh doanh.

Đại biểu đề nghị làm rõ cơ chế linh hoạt là gì, nguồn lực bù đắp khi giảm mức đóng bảo hiểm và tác động đến quyền lợi người lao động. Chính sách hỗ trợ doanh nghiệp phải đi đôi với bảo đảm an sinh xã hội, không làm giảm quyền lợi chính đáng của người lao động.

Về phát triển doanh nghiệp trong lĩnh vực công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo (Điều 11, Điều 19 và Điều 33), đại biểu Vũ Minh Đạo cho rằng, dự thảo đã quan tâm doanh nghiệp công nghệ cao, khởi nghiệp sáng tạo, nhưng chưa làm rõ chính sách đối với doanh nghiệp trong lĩnh vực công nghiệp văn hóa như điện ảnh, âm nhạc, thiết kế, mỹ thuật, quảng cáo, trò chơi điện tử và nội dung số. Đặc thù của những doanh nghiệp này là tài sản chủ yếu không phải nhà xưởng, máy móc mà là bản quyền, thương hiệu, ý tưởng và tài sản trí tuệ. Vì vậy, cần có cơ chế phù hợp để hỗ trợ tiếp cận vốn, định giá tài sản trí tuệ, thương mại hóa sản phẩm và mở rộng thị trường.

Đặc biệt, điểm đ khoản 2 Điều 33 quy định thuế suất 5% tính trên doanh thu đối với một số hoạt động kinh doanh nội dung số khi cá nhân kinh doanh lựa chọn phương pháp này. Đại biểu đề nghị làm rõ cơ sở xác định mức thuế và đánh giá tác động đối với các chủ thể sáng tạo nội dung số, bảo đảm chính sách thuế vừa công bằng, vừa khuyến khích phát triển công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo.

Yêu cầu quan trọng nhất của Luật này không chỉ là có thêm nhiều chính sách hỗ trợ, mà phải bảo đảm doanh nghiệp thực sự tiếp cận được chính sách, nguồn lực hỗ trợ được sử dụng hiệu quả, đồng thời thúc đẩy đổi mới sáng tạo, tạo việc làm và phát triển bền vững. Nhấn mạnh điều này, đại biểu Vũ Minh Đạo đề nghị, cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát, làm rõ tính đột phá, tính khả thi và sự đồng bộ của các chính sách để Luật thực sự trở thành động lực thúc đẩy doanh nghiệp nhỏ và vừa phát triển trong giai đoạn mới.