Học nghề nông nghiệp không chỉ để biết nghề

Xưởng sản xuất xà bông từ hoa quả thơm của HTX Sinh Dược Ninh Bình.

Trong nhiều năm, đào tạo nghề cho lao động nông thôn thường được nhìn từ nhu cầu chuyển đổi nghề hoặc nâng cao kỹ năng sản xuất. Với định hướng mới, nội dung này được đặt trong mối quan hệ rộng hơn với tổ chức sản xuất, thị trường và chuỗi giá trị.

Theo Quyết định 2060/QĐ-BNNMT ngày 1/6/2026 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường về kế hoạch đào tạo nâng cao chất lượng lao động ngành nông nghiệp giai đoạn 2026 - 2030, mục tiêu là đổi mới đào tạo nguồn nhân lực nông nghiệp theo hướng gắn với nhu cầu thị trường, tập trung vào lao động trong vùng nguyên liệu, hợp tác xã, tổ hợp tác và trang trại. Kế hoạch yêu cầu hình thành đội ngũ nông dân chuyên nghiệp, nông dân số và cán bộ quản trị hợp tác xã hiện đại.

Riêng Ninh Bình được giao kế hoạch đào tạo nghề nông nghiệp và ngành nghề nông thôn 39.500 lao động trong giai đoạn 2026 - 2030. Chỉ tiêu từng năm lần lượt là 5.945 người năm 2026, 6.762 người năm 2027, 7.564 người năm 2028, 9.069 người năm 2029 và 10.160 người năm 2030. Đây là chỉ tiêu kế hoạch, không phải số lao động đã được đào tạo thực tế.

Việc xác định chỉ tiêu theo từng năm đặt ra yêu cầu không chỉ tổ chức đủ lớp học mà còn phải xác định đúng đối tượng và nghề đào tạo. Lao động nông thôn không phải một nhóm đồng nhất. Có người tiếp tục sản xuất nông nghiệp, có người làm việc tại hợp tác xã, trang trại, cơ sở chế biến; cũng có người muốn chuyển sang ngành nghề phi nông nghiệp hoặc phát triển nghề truyền thống.

Bởi vậy, nội dung đào tạo cũng được mở rộng. Theo kế hoạch của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, nhóm ngành nghề đào tạo bao gồm nghề nông nghiệp, ngành nghề nông thôn, thủ công mỹ nghệ, nghề gắn với bảo tồn và phát triển làng nghề, chế biến nông sản, dịch vụ nông nghiệp, du lịch nông thôn, sản phẩm OCOP và các nghề phù hợp với định hướng phát triển của từng địa phương.

HTX Dược liệu Hải Hậu ACT với mô trình trồng và chế biến cây Dây thìa canh.

Yêu cầu về kết quả sau đào tạo, kế hoạch đặt mục tiêu trên 85% học viên áp dụng kiến thức vào thực tiễn sản xuất hoặc có việc làm. Nội dung đào tạo không chỉ gồm kỹ thuật nghề mà còn hướng tới kỹ năng tổ chức sản xuất, tiêu thụ, kỹ năng số cơ bản, an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc.

Điều này có ý nghĩa đối với các địa bàn nông thôn, nơi một khóa học nghề nếu chỉ dừng ở việc truyền đạt kỹ thuật sẽ khó giải quyết đầy đủ bài toán sinh kế. Người học cần biết sản xuất sản phẩm nào, theo tiêu chuẩn nào, tổ chức sản xuất ra sao, bán cho ai và bằng cách nào để giảm rủi ro trong quá trình tiêu thụ.

Với các hợp tác xã, yêu cầu về nhân lực cũng không chỉ nằm ở kỹ năng sản xuất. Quản trị, lập kế hoạch, tổ chức vùng nguyên liệu, kết nối thị trường, thương mại điện tử và ứng dụng công nghệ ngày càng trở thành những nội dung liên quan trực tiếp đến hoạt động sản xuất - kinh doanh.

Định hướng này phù hợp với kế hoạch phát triển ngành nghề nông thôn của Ninh Bình trong năm 2026. Tỉnh dự kiến tổ chức đào tạo khoảng 300 lao động và cán bộ quản lý cấp xã về kỹ năng nghề, quản lý sản xuất, marketing, thương mại điện tử và an toàn lao động; đồng thời tổ chức các lớp đào tạo nghề cho thanh niên, học sinh tại các làng nghề. Nội dung hỗ trợ còn liên quan đến xây dựng thương hiệu, thương mại điện tử và phát triển sản phẩm OCOP.

Đối với người lao động, lựa chọn học nghề cần xuất phát từ nhu cầu thực tế của địa phương và khả năng tạo thu nhập. Một lớp đào tạo có thể giúp người học nắm được kỹ thuật, nhưng để nghề trở thành sinh kế còn phụ thuộc vào đất đai, vốn, nguyên liệu, thị trường, khả năng liên kết và điều kiện sản xuất.

Đây cũng là lý do kế hoạch đào tạo nghề nông nghiệp giai đoạn 2026 - 2030 nhấn mạnh việc ưu tiên vùng nguyên liệu tập trung, vùng sản xuất hàng hóa, các địa bàn thực hiện chương trình, dự án trọng điểm, vùng khó khăn và khu vực đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi.

Với Ninh Bình, chỉ tiêu 39.500 lao động trong 5 năm tới tạo ra một quy mô đào tạo đáng kể. Nhưng hiệu quả của chương trình sẽ cần được nhìn từ những kết quả sau lớp học: bao nhiêu người tiếp tục làm nghề, bao nhiêu người có việc làm, bao nhiêu người áp dụng kỹ thuật mới vào sản xuất và bao nhiêu người tham gia được vào các chuỗi liên kết.

Vì thế, đào tạo nghề nông nghiệp không nên chỉ được đo bằng số lớp, số học viên hay số chứng chỉ. Với người lao động nông thôn, giá trị cuối cùng của một nghề vẫn nằm ở khả năng sử dụng được kỹ năng đã học để làm việc, tổ chức sản xuất và tạo thu nhập ổn định.