Nhật Bản tăng phí, siết chặt quy chế người nước ngoài cư trú: Những điều cần biết

Ảnh minh họa - Ảnh: Nikkei Asia.

Lệ phí cho một số loại giấy phép cư trú đã tăng hơn 10 lần, trong đó chi phí xin giấy phép thường trú tăng gấp 20 lần. Chính phủ cũng thắt chặt các tiêu chí cấp quyền thường trú, bổ sung các yêu cầu mới về thu nhập, lương hưu và trình độ tiếng Nhật.

Những thay đổi này là dấu hiệu mới nhất cho thấy cách tiếp cận cứng rắn hơn của chính quyền Thủ tướng Sanae Takaichi đối với vấn đề nhập cư, trong bối cảnh Nhật Bản phải cân bằng giữa nhu cầu ngày càng tăng về lao động nước ngoài và áp lực chính trị đòi hỏi sự kiểm soát chặt chẽ hơn.

Dưới đây là 5 điều cần biết về những thay đổi này, theo tờ báo Nikkei Aisia:

MỨC PHÍ TĂNG NHƯ THẾ NÀO?

Chính phủ Nhật Bản đã áp dụng cơ cấu phí gồm 7 mức dựa trên thời hạn của giấy phép, áp dụng cho các hồ sơ nộp từ ngày 1/10 trở đi. Trước đây, lệ phí xin thay đổi tư cách cư trú và gia hạn thời gian lưu trú là mức cố định 6.000 yên Nhật (38 USD) cho hồ sơ nộp trực tiếp và 5.500 yên cho hồ sơ nộp trực tuyến.

Sau điều chỉnh, đối với giấy phép thời hạn một năm, mức phí hiện là 33.000 yên khi nộp trực tiếp và 27.000 yên khi nộp trực tuyến. Đối với thời hạn dài nhất là từ 5 năm trở lên, chi phí là 75.000 yên (trực tiếp) và 65.000 yên (trực tuyến) - cao hơn gấp 10 lần so với trước.

Lệ phí xin giấy phép thường trú - loại giấy phép chỉ được nộp hồ sơ trực tiếp - đã được điều chỉnh tăng từ 10.000 yên lên 200.000 yên.

Mức phí có thể được giảm đối với những người gặp khó khăn về tài chính hoặc thuộc diện được xem xét vì lý do nhân đạo, chẳng hạn như người tị nạn đã được công nhận. Những trường hợp này sẽ chỉ phải trả 10.000 yên để thay đổi hoặc gia hạn tư cách cư trú và 20.000 yên để xin quyền thường trú.

TẠI SAO LỆ PHÍ TĂNG?

Số lượng cư dân nước ngoài tại Nhật Bản đã đạt mức kỷ lục 4,12 triệu người vào cuối năm 2025, tăng 9,5% so với một năm trước đó và tăng hơn 80% so với một thập kỷ trước.

Cuối tuần trước, Thủ tướng Takaichi đã viết trên mạng xã hội X rằng chi phí để đảm bảo việc tiếp nhận công dân nước ngoài một cách công bằng, suôn sẻ cũng như thúc đẩy quá trình hòa nhập của họ sẽ tăng lên. "Chúng tôi sẽ yêu cầu cư dân là người nước ngoài chi trả một phần chi phí tương ứng”, bà cho biết.

Do đợt tăng phí này, thu lệ phí cấp giấy phép cư trú của Nhật Bản được dự báo sẽ đạt tới 92 tỷ yên trong năm tài khóa kết thúc vào tháng 3/2028. Cơ quan Quản lý Xuất nhập cảnh Nhật Bản có kế hoạch sử dụng nguồn thu này cho các hoạt động như số hóa công tác quản lý cư trú, cũng như hỗ trợ người nước ngoài học tiếng Nhật và tìm hiểu các chuẩn mực xã hội của đất nước này.

VIỆC XIN CẤP QUYỀN THƯỜNG TRÚ CÓ KHÓ HƠN KHÔNG?

Chính phủ Nhật Bản cũng đã cập nhật các hướng dẫn về việc cấp quyền thường trú cho người nước ngoài, đưa ra những yêu cầu nghiêm ngặt hơn, chẳng hạn như quy định về mức thu nhập tối thiểu. Các quy định mới này sẽ có hiệu lực từ tháng 4 năm sau, ngoại trừ yêu cầu về thu nhập sẽ bắt đầu áp dụng từ ngày 1/10.

Người nộp đơn xin thường trú phải chứng minh được tư cách đạo đức tốt, có đủ tài sản hoặc kỹ năng để tự trang trải cuộc sống, và việc cấp quyền thường trú cho họ sẽ mang lại lợi ích cho Nhật Bản.

Người nộp đơn cần có thu nhập hàng năm ổn định ở mức bằng hoặc cao hơn mức trung bình của các hộ gia đình Nhật Bản, được điều chỉnh theo quy mô hộ gia đình. Theo khảo sát chính thức gần đây nhất, thu nhập trung bình hàng năm của một hộ gia đình Nhật Bản là 5,75 triệu yên.

Người nộp đơn cũng bắt buộc phải có mức lương hưu dự kiến tương đương với khoản chi trả sau 30 năm tham gia chương trình hưu trí dành cho người lao động. Nếu con số dự kiến thấp hơn mức này, họ có thể bù đắp phần chênh lệch bằng tài sản tài chính cá nhân.

Các tiêu chuẩn mới để đánh giá xem liệu người nộp đơn có đáp ứng lợi ích quốc gia của Nhật Bản hay không cũng sẽ xem xét khả năng tiếng Nhật cũng như sự hiểu biết về luật pháp và hệ thống xã hội của đất nước này như một phần của quá trình đánh giá tổng thể.

Các hướng dẫn trước đây không quy định cụ thể các tiêu chuẩn về thu nhập, lương hưu hay trình độ ngôn ngữ.

TẠI SAO NHẬT BẢN LẠI THẮT CHẶT QUY ĐỊNH CƯ TRÚ ĐỐI VỚI NGƯỜI NƯỚC NGOÀI?

Chính phủ Nhật Bản đang thúc đẩy việc tiếp nhận lao động nước ngoài để giải quyết tình trạng thiếu hụt nhân lực do tỷ lệ sinh giảm và dân số già hóa. Tuy nhiên, song song đó, Chính phủ nước này cũng đang siết chặt quản lý đối với những trường hợp vi phạm quy định.

Cuộc tranh luận về vấn đề nhập cư ở Nhật Bản trở nên gay gắt hơn sau cuộc bầu cử Thượng viện vào tháng 7/2025, khi đảng dân tộc chủ nghĩa mới nổi Sanseito giành được ghế nhờ cương lĩnh "Nhật Bản trên hết" (Japanese First) với lời kêu gọi thắt chặt các hạn chế về nhập cư.

Kể từ khi nhậm chức, bà Takaichi đã coi chính sách nhập cư là một trong những ưu tiên hàng đầu, đồng thời thiết lập một chức danh mới trong nội các là "Bộ trưởng phụ trách vấn đề xã hội chung sống trật tự và hài hòa với người nước ngoài".

Số người nước ngoài ở Nhật Bản tại thời điểm tháng 12 hàng năm. Đơn vị: triệu người - Nguồn: Nikkei Asia.

Trong các bài đăng trên mạng xã hội X vào cuối tuần trước, bà Takaichi viết: "Chính phủ nhận thức được rằng cùng với sự gia tăng số lượng cư dân nước ngoài, một số công dân cảm thấy lo lắng và bất bình. Do đó, chúng tôi đang giải quyết vấn đề này bằng cách đưa 'chính sách về người nước ngoài' vào khuôn khổ 'trật tự' hơn, nhằm đảm bảo cả công dân Nhật Bản và người nước ngoài đều có thể sống an toàn và an tâm”.

BƯỚC ĐI TIẾP THEO LÀ GÌ?

Chính phủ Nhật Bản dự kiến sẽ hoàn tất các chính sách cơ bản về việc tiếp nhận người nước ngoài trước khi kết thúc năm tài khóa vào ngày 31/3/2027. Để thực hiện điều này, một hội đồng được thành lập từ tháng 7/2026 đang nghiên cứu các xu hướng nhập cư trong tương lai cũng như tác động của các xu hướng đó đối với an sinh xã hội, giáo dục và cộng đồng địa phương.

Câu hỏi cốt lõi đặt ra là liệu Nhật Bản có nên hạn chế số lượng cư dân nước ngoài hay không. Các phương án đang được cân nhắc bao gồm việc quy định tỷ lệ người nước ngoài trên tổng dân số hoặc thiết lập hạn mức cụ thể cho từng diện cư trú.

Việc xây dựng chiến lược dân số - có thể bao gồm các mục tiêu hoặc hạn mức về số lượng cư dân nước ngoài - là một phần trong thỏa thuận liên minh giữa Đảng Dân chủ Tự do (LDP) cầm quyền của bà Takaichi và đối tác liên minh là Đảng Đổi mới Nhật Bản (JIP).