Học từ kiến trúc Đức để hài hòa giữa phát triển và bảo tồn đô thị

Chương trình thuộc chuỗi sự kiện “Nước Đức, người trẻ và di sản”, do Chi nhánh Nhà xuất bản Phụ nữ Việt Nam, Viện Goethe TP HCM và Trường Đại học Kiến trúc TP HCM phối hợp tổ chức, thu hút sự tham gia của đông đảo giảng viên, kiến trúc sư, sinh viên và những người quan tâm đến các vấn đề quy hoạch, kiến trúc và phát triển đô thị.

Phát biểu tại tọa đàm, các chuyên gia cho rằng kiến trúc không chỉ là câu chuyện của thiết kế hay xây dựng công trình mà còn gắn liền với việc kiến tạo môi trường sống, bảo tồn bản sắc văn hóa và duy trì ký ức đô thị. Trong bối cảnh nhiều thành phố trên thế giới đang đối mặt với nguy cơ đánh mất các giá trị lịch sử do quá trình đô thị hóa, kinh nghiệm của Đức được xem là một gợi mở đáng tham khảo đối với Việt Nam.

Bảo tồn di sản không đối lập với phát triển

Tại chương trình, KTS. Thu Alexander Quynh, giảng viên Trường Đại học Việt - Đức, đã chia sẻ nhiều kinh nghiệm về cách các đô thị Đức giải quyết mối quan hệ giữa bảo tồn và phát triển.

Theo KTS. Thu Alexander Quynh, một trong những điểm đáng chú ý của kiến trúc Đức là không xem các công trình cũ như những yếu tố cản trở quá trình phát triển. Thay vào đó, nhiều dự án lựa chọn giữ lại những giá trị lịch sử hiện hữu, từ kết cấu, vật liệu đến các dấu tích không gian, đồng thời tích hợp chúng vào công trình mới bằng ngôn ngữ thiết kế hiện đại.

Cách tiếp cận này không chỉ góp phần bảo tồn di sản mà còn giúp duy trì bản sắc của địa điểm, tạo nên sự kết nối giữa quá khứ và hiện tại. Theo các chuyên gia, đây cũng là bài toán mà nhiều đô thị Việt Nam đang phải đối mặt khi nhu cầu phát triển hạ tầng và xây dựng ngày càng gia tăng.

Từ thực tiễn tại Đức, KTS. Thu Alexander Quynh cho rằng người kiến trúc sư cần đóng vai trò như một “người đọc lịch sử” của không gian, nhận diện các giá trị cần bảo tồn trước khi đưa ra giải pháp thiết kế mới. Công trình kiến trúc vì thế không chỉ đáp ứng nhu cầu sử dụng mà còn góp phần gìn giữ ký ức và bản sắc cộng đồng.

Diễn giả cũng nhấn mạnh tinh thần của trường phái Bauhaus nổi tiếng không đơn thuần là sự tối giản về hình thức mà là tư duy kết hợp giữa nghệ thuật, kỹ thuật và đời sống nhằm tạo ra những công trình phục vụ con người một cách hiệu quả và bền vững.

KTS. Thu Alexander Quynh trình bày tại sự kiện

Phát huy giá trị bản địa trong quá trình hội nhập

Bên cạnh những kinh nghiệm từ Đức, tọa đàm cũng dành nhiều thời gian thảo luận về câu chuyện bảo tồn và phát huy bản sắc kiến trúc Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hóa.

Theo ThS.KTS. Phan Lâm Nhật Nam, giảng viên Trường Đại học Kiến trúc TP HCM, việc tiếp cận các mô hình kiến trúc tiên tiến trên thế giới là cần thiết, song không đồng nghĩa với việc sao chép nguyên mẫu vào điều kiện Việt Nam. Điều quan trọng là phải hiểu được bối cảnh văn hóa, điều kiện tự nhiên và nhu cầu thực tế của cộng đồng địa phương.

ThS.KTS. Phan Lâm Nhật Nam cho rằng nhiều yếu tố của kiến trúc bản địa miền Nam như mái hiên, sân trong, khoảng đệm hay không gian bán mở vẫn còn nguyên giá trị trong điều kiện khí hậu nhiệt đới hiện nay. Đây là những giải pháp được hình thành từ kinh nghiệm sống lâu dài của cộng đồng và hoàn toàn có thể được vận dụng trong các công trình hiện đại.

Các chuyên gia cũng thống nhất rằng việc học hỏi kinh nghiệm quốc tế cần được thực hiện trên cơ sở chọn lọc, tránh tình trạng áp dụng máy móc những mô hình thành công ở nước ngoài vào bối cảnh trong nước. Một công trình được đánh giá cao tại châu Âu chưa chắc phù hợp với điều kiện khí hậu, kinh tế và văn hóa tại Việt Nam. Ngược lại, nhiều giá trị bản địa nếu được nghiên cứu và phát triển đúng hướng có thể trở thành nền tảng cho các giải pháp kiến trúc hiện đại, thân thiện với môi trường và đáp ứng nhu cầu phát triển bền vững.

Ba diễn giả chính gồm ThS. KTS. Phan Lâm Nhật Nam, ThS. KTS. Ninh Việt Anh (Trường Đại học Kiến trúc TP HCM), KTS. Thu Alexander Quynh (Trường Đại học Việt - Đức) và MC Minh Thảo tại tọa đàm

Tại phần thảo luận, nhiều ý kiến của khán giả tập trung vào câu chuyện giữ gìn bản sắc kiến trúc trong bối cảnh đô thị hóa nhanh chóng. Các diễn giả cho rằng bản sắc không chỉ thể hiện qua hình thức công trình mà còn nằm ở cách con người tổ chức đời sống, xây dựng các mối quan hệ xã hội và tương tác với môi trường xung quanh.

Khép lại tọa đàm, các chuyên gia cho rằng bài học từ kiến trúc Đức không nằm ở việc sao chép mô hình hay phong cách thiết kế, mà ở tư duy phát triển hài hòa giữa bảo tồn và đổi mới, giữa lợi ích trước mắt và giá trị lâu dài. Đây cũng là hướng tiếp cận cần được quan tâm trong quá trình quy hoạch, cải tạo và phát triển đô thị tại Việt Nam hiện nay.

Trong bối cảnh nhiều thành phố đang hướng tới mục tiêu phát triển bền vững, câu chuyện về kiến trúc không còn giới hạn trong phạm vi chuyên môn của giới thiết kế mà đã trở thành vấn đề liên quan trực tiếp đến chất lượng sống, quyền thụ hưởng không gian công cộng và trách nhiệm bảo vệ các giá trị văn hóa cho thế hệ tương lai.