Hội làng Giữa Quýt - khơi dậy mạch nguồn văn hóa

Háo hức chờ hội làng

Hàng nghìn người dân, khách thập phương tham gia và dự hội làng truyền thống Giữa Quýt (xã Phúc Sơn). Video: Kim Nhuệ

Ngày 8-4, trong rực rỡ cờ hoa và tiếng nhạc hội vang lên từ sớm, lễ hội truyền thống làng Giữa Quýt chính thức khai hội, mở ra ngày vui lớn mà người dân 4 thôn đã chờ đợi suốt hơn 10 năm.

Trên các trục đường thôn, khu vực tổ chức lễ hội được trang hoàng rực rỡ. Từ cổng chào, sân khấu, tuyến đường hoa đến không gian ven hồ đều cho thấy quy mô một mùa hội lớn mà người dân mong đợi suốt nhiều năm. Điểm nhấn của phần lễ là đoàn rước quy tụ các kiệu thần, kiệu lễ, kiệu ảnh Bác Hồ cùng các đội hình trống, chiêng, múa rồng, sinh tiền, nhạc lễ.

Với người dân nơi đây, hội làng không phải cứ đến kỳ là mở, mà chỉ tổ chức khi cộng đồng thật sự đồng thuận, đời sống đủ đầy hơn và lòng người cùng hướng về việc làng. Bởi thế, sau hơn 10 năm chờ đợi, mùa hội năm nay được đón nhận không chỉ bằng niềm vui, mà còn bằng cảm giác yên lòng của một cộng đồng “trong ấm ngoài êm”.

Không gian lễ hội trải khắp vùng Giáp Nhì thuộc xã Tuy Lai cũ, nay là xã Phúc Sơn. Ảnh: Hải Lân

Trao đổi với phóng viên, ông Phùng Văn Quyền (sinh năm 1958, hiện sinh sống ở tỉnh Lâm Đồng) cho biết, hơn 10 năm làng mới lại mở hội nên ngay từ trong Tết đã tính chuyện đặt vé xe để thu xếp về quê. Điều khiến ông mừng không chỉ là làng mở hội trở lại, mà còn là diện mạo quê hương đổi khác rõ rệt: Đường làng, ngõ xóm khang trang hơn, cảnh quan được chỉnh trang, thiết chế văn hóa được quan tâm, đời sống người dân cũng khá lên.

Không chỉ các bậc cao niên, nhiều người trẻ cũng gác lại công việc để trở về hội làng. Anh Bạch Văn Phương (con rể làng Giữa Quýt, đang sinh sống ở tỉnh Lâm Đồng) chia sẻ: “Về làng không chỉ xem hội mà còn được gặp đông đủ bà con, bạn bè. Cái vui của hội làng là ngày thường hay dịp Tết cũng khó có được”.

Người làng Giữa Quýt thực hành nghi thức lễ hội truyền thống. Ảnh: Kim Nhuệ

Là khách thập phương, ông Nguyễn Văn Kiên cho biết từng dự hội làng ở nhiều nơi, nhưng ấn tượng ở Giữa Quýt là không gian lễ hội vẫn giữ được vẻ truyền thống, cảnh quan sạch đẹp, an ninh, an toàn và phần lễ không bị sự náo nhiệt lấn át.

Giữ nếp làng, bền mạch nguồn văn hóa

Theo tư liệu địa phương, vùng đất này vốn thuộc Giáp Nhì thôn, Tuy Lai trang xưa. Qua thời gian, làng Giữa và làng Quýt hợp thành làng Giữa Quýt, rồi phát triển thành 4 thôn như ngày nay, với 978 hộ, 4.230 nhân khẩu. Dù dân cư mở rộng, cộng đồng ấy vẫn cùng giữ một không gian tín ngưỡng chung, cùng gìn giữ lễ hội như một phần hồn cốt của quê hương. Trong hệ thống di tích ấy, đình Quýt là điểm tựa văn hóa quan trọng và đã được xếp hạng di tích lịch sử - văn hóa từ năm 1995.

Bốn ngôi đình ở Giữa Quýt được Nhà nước và nhân dân quan tâm tôn tạo, trở thành không gian văn hóa quan trọng của vùng Giáp Nhì. Ảnh: Hải Lân

Trưởng ban Tổ chức hội làng Giữa Quýt Phùng Văn Vỹ cho biết, lễ hội gắn với hệ thống đình, đền, quán của làng và tín ngưỡng thờ Tứ vị đại vương. Qua nhiều đời, những giá trị ấy vẫn được người dân gìn giữ, bồi đắp để mỗi mùa hội không chỉ là dịp tưởng nhớ tiền nhân, mà còn nhắc con cháu nhớ về cội nguồn, đạo lý uống nước nhớ nguồn. Tư liệu điển tích cũng cho thấy cụm Thượng - Trung - Quýt gắn với hệ thống thờ Tứ vị thượng đẳng thần, được sắc phong qua nhiều triều đại và trở thành biểu tượng của truyền thống yêu nước, chống giặc ngoại xâm ở vùng đất này.

Nếu điển tích và di tích tạo nên chiều sâu cho lễ hội, thì hồn cốt phần lễ nằm ở đoàn rước. Năm nay, đoàn rước ở Giữa Quýt đông, quy mô lớn, nhưng vẫn giữ được khuôn phép và sự tôn nghiêm. Rước kiệu không bị đẩy sang những màn phô diễn quá đà, trò vui cũng không lấn át phần nghi lễ. Chính sự chừng mực ấy giúp ngày hội giữ được khí thế mà vẫn trọn tinh thần tri ân tiền nhân.

Trưởng thôn Giữa Quýt 2, Phó Trưởng ban Tổ chức lễ hội Phùng Văn Kế cho biết, các khâu chuẩn bị được triển khai từ sớm, từ xây dựng kế hoạch, thành lập ban tổ chức, các tiểu ban nghi lễ, hậu cần, an ninh trật tự, tuyên truyền, văn nghệ đến chỉnh trang không gian lễ hội, bảo đảm vệ sinh môi trường, y tế, phòng cháy chữa cháy để ngày hội diễn ra trang nghiêm, an ninh, an toàn.

Điểm nhấn của lễ hội truyền thống Giữa Quýt là nghi thức chào kiệu giữa các đoàn rước, thể hiện sự tôn kính và gắn kết cộng đồng. Video: Hải Lân

Từ sự chuẩn bị đó có thể thấy rõ hơn vai trò đồng hành của chính quyền địa phương hai cấp. Xã Phúc Sơn không làm thay cộng đồng, nhưng đã tạo nền nếp tổ chức, đẩy mạnh tuyên truyền, bảo đảm an ninh trật tự, an toàn giao thông, y tế, vệ sinh môi trường và các điều kiện cần thiết để người dân tổ chức một mùa hội đúng nghĩa. Phó Chủ tịch UBND xã Phúc Sơn Lê Trường Huy nhấn mạnh: “Điều địa phương mong nhất là người dân được vui hội trong không khí trang nghiêm, an toàn, sạch đẹp; còn những nền nếp tốt, những giá trị của làng thì tiếp tục được giữ gìn, truyền lại cho con cháu”.

Chào kiệu, nghi thức đặc sắc trong lễ hội truyền thống làng Giữa Quýt. Video: Kim Nhuệ

Giá trị của hội làng Giữa Quýt vì thế không chỉ nằm ở ba ngày hội rộn ràng. Đáng quý hơn, sau hơn một thập niên chờ đợi, ngày hội trở lại vẫn giữ được nền nếp, sự đồng thuận và tinh thần cộng đồng - những điều làm nên sức sống bền lâu của một lễ hội truyền thống trong đời sống hôm nay.