Hồi sinh nghề tơ tằm Hạ Trạo, dệt thương hiệu lụa Hoa Lư

Mô hình du lịch trải nghiệm gắn với làng nghề đang thu hút đông đảo khách quốc tế đến với Hạ Trạo. Ảnh: Đình Minh

Từ những khung cửi tưởng đã im tiếng, người dân nơi đây đang từng bước xây dựng thương hiệu lụa Hoa Lư, đưa nghề truyền thống trở thành động lực phát triển kinh tế và gìn giữ di sản văn hóa.

Hồi sinh một làng nghề

Là một trong những cái nôi của nghề trồng dâu, nuôi tằm, ươm tơ, dệt lụa ở vùng đất cố đô Hoa Lư, Hạ Trạo lưu giữ ký ức về một thời hưng thịnh với tiếng thoi đưa vang khắp xóm làng, những nong kén vàng óng phủ kín sân phơi. Thế nhưng, dưới tác động của cơ chế thị trường và sự phát triển của ngành dệt công nghiệp, nghề truyền thống dần bị thu hẹp, nhiều khung cửi phải ngừng hoạt động, người dân lần lượt bỏ nghề mưu sinh.

Bước ngoặt quan trọng đến vào năm 2025, khi Hợp tác xã (HTX) kỹ nghệ dệt lụa tơ tằm và thêu rua Hoa Lư được thành lập với khoảng 20 thành viên. Khác với cách sản xuất manh mún trước đây, HTX xây dựng chuỗi sản xuất khép kín từ trồng dâu, nuôi tằm, ươm tơ, dệt lụa đến trưng bày, tiêu thụ và xuất khẩu sản phẩm. Ông Nguyễn Toàn Thắng - Phó Giám đốc HTX cho biết, hiện đơn vị đang phát triển trên 5.000m2 vùng trồng dâu, sản xuất bình quân khoảng 2 tấn tơ/tháng, doanh thu đạt từ 8 - 10 tỷ đồng/năm

Để tạo nên những sản phẩm chất lượng cao, HTX quy hoạch lại vùng nguyên liệu, phát triển dâu sạch làm nguồn thức ăn cho tằm, đồng thời giữ gìn gần như nguyên vẹn các công đoạn thủ công truyền thống từ ươm tơ, se sợi, dệt vải đến nhuộm màu bằng nguyên liệu tự nhiên. Thay vì cạnh tranh với các sản phẩm công nghiệp giá rẻ, HTX lựa chọn hướng đi riêng khi tập trung sản xuất lụa cao cấp, hướng tới thị trường thời trang và khách hàng quốc tế. Từ đó, những tấm lụa Hoa Lư lần lượt ra đời, không chỉ giữ được vẻ óng ả của tơ tự nhiên mà còn mang sắc màu mộc mạc của cỏ cây, tạo nên giá trị khác biệt. Sau thời gian xây dựng thương hiệu, sản phẩm của HTX đã có chỗ đứng trên thị trường trong nước và từng bước tiếp cận khách hàng quốc tế.

Song song với việc khôi phục sản xuất, bài toán giữ nghề cho thế hệ kế cận cũng được HTX đặc biệt quan tâm. Nhiều lớp truyền dạy nghề được mở ngay tại làng, nơi các nghệ nhân lâu năm trực tiếp hướng dẫn kỹ thuật nuôi tằm, ươm tơ, dệt lụa cho lớp thợ trẻ. Sau khi thành thạo nghề, người học được tạo điều kiện nhận việc tại nhà và bao tiêu toàn bộ sản phẩm. Mô hình này không chỉ tạo việc làm ổn định mà còn giúp phụ nữ, lao động lớn tuổi và người dân nông thôn có thêm thu nhập ngay trên chính quê hương mình”. Hiện HTX đang tạo việc làm thường xuyên cho hơn 30 lao động với thu nhập bình quân từ 7 - 9 triệu đồng/tháng” - ông Thắng nói.

Dệt nên thương hiệu mới

Gắn bó với nghề từ thuở nhỏ, bà Bùi Thị Bốn - trú tổ dân phố Hạ Trạo cho biết, khi nghề trồng dâu, nuôi tằm, dệt lụa dần mai một, nhiều người trong làng không khỏi tiếc nuối. Vì vậy, khi HTX được thành lập, bà đã tích cực tham gia với mong muốn tiếp tục gắn bó với nghề, đồng thời, truyền lại những kinh nghiệm tích lũy qua nhiều năm cho thế hệ trẻ. “Giữ nghề truyền thống không chỉ là tạo sinh kế, mà nó góp phần lưu giữ di sản quý báu mà cha ông để lại” - bà Bốn nói.

Không dừng lại ở sản xuất, HTX kỹ nghệ dệt lụa tơ tằm và thêu rua Hoa Lư còn phát triển mô hình du lịch trải nghiệm gắn với làng nghề. Du khách đến Hạ Trạo có thể trực tiếp hái lá dâu, cho tằm ăn, xem quay tơ, thử dệt lụa và tìm hiểu toàn bộ quy trình tạo nên những tấm lụa truyền thống. Ông Nguyễn Toàn Thắng cho biết, hiện mỗi tháng đơn vị đón trên 1.000 lượt khách tham quan, trong đó, có khoảng 80% là khách quốc tế. Hoạt động này không chỉ quảng bá hiệu quả thương hiệu lụa Hoa Lư mà còn góp phần gia tăng giá trị cho sản phẩm, tạo thêm nguồn thu cho người dân địa phương.

Bà Phạm Thị Thu Hiền - Chủ tịch Hội Nông dân phường Nam Hoa Lư đánh giá, việc khôi phục nghề trồng dâu, nuôi tằm, dệt lụa không chỉ góp phần bảo tồn giá trị văn hóa truyền thống mà còn mở ra hướng phát triển kinh tế bền vững cho người dân. Bà Hiền cho biết, trong thời gian tới, Hội Nông dân sẽ tiếp tục đồng hành cùng HTX kỹ nghệ dệt lụa tơ tằm và thêu rua Hoa Lư trong việc mở rộng sản xuất, hỗ trợ máy móc, đào tạo kỹ năng làm du lịch và thu hút thêm hội viên tham gia phát triển làng nghề. Đồng thời, Hội sẽ tăng cường kết nối với các đơn vị xúc tiến thương mại, du lịch để quảng bá sản phẩm, mở rộng thị trường tiêu thụ, góp phần nâng cao giá trị thương hiệu lụa Hoa Lư và tạo thêm nhiều việc làm ổn định cho người dân địa phương.