Mở lối cho văn học thiếu nhi Đà Nẵng

Văn học thiếu nhi Đà Nẵng đang thiếu vắng những tác phẩm có sức lan tỏa lớn. Ảnh: KHÔI NGUYÊN

Khoảng trống sau những dấu ấn

Từ nhiều thập niên trước, vùng đất xứ Quảng đã có đội ngũ tác giả bền bỉ sáng tác cho trẻ thơ như: Thanh Quế, Ngân Vịnh, Bùi Tự Lực, Quế Hương... Đặc biệt, hai tên tuổi Võ Quảng và Nguyễn Nhật Ánh đã vượt khỏi phạm vi địa phương, trở thành những tác giả tiêu biểu của văn học thiếu nhi Việt Nam cùng nhiều tác phẩm gắn bó tuổi thơ của nhiều thế hệ độc giả.

Nhìn lại chặng đường ấy, nhà thơ Phan Chín, Tổng Biên tập Tạp chí Đất Quảng cho rằng, Đà Nẵng duy trì được một lớp tác giả tâm huyết với văn học thiếu nhi. Từ lớp nhà văn đi trước đến các thế hệ kế tiếp đều có những người dành nhiều tình cảm cho bạn đọc nhỏ tuổi. Chính sự nối tiếp ấy đã giúp địa phương có những tác phẩm được bạn đọc đón nhận và tạo dấu ấn trong dòng chảy chung của văn học thiếu nhi Việt Nam.

Tuy nhiên, những dấu ấn ấy đang dần lùi vào quá khứ. Nhà thơ Nguyễn Kim Huy, Chủ tịch Hội Nhà văn thành phố, cho biết trong tổng số 205 hội viên đang sinh hoạt, chỉ khoảng 26 người từng sáng tác cho thiếu nhi. Phần lớn đều là những tác giả thành danh từ nhiều năm trước, trong khi lực lượng kế cận còn khá mỏng. Thậm chí có giai đoạn kéo dài nhiều năm, gần như không có tác phẩm mới được xuất bản, cho thấy khoảng trống ngày càng rõ nét của văn học thiếu nhi Đà Nẵng.

Bên cạnh sự ít ỏi của lực lượng sáng tác, văn học thiếu nhi Đà Nẵng cũng cần đổi mới về nội dung và cách thể hiện. Nhà thơ Phan Chín nhận định: “Nhiều tác phẩm vẫn chủ yếu xoay quanh những đề tài quen thuộc như gia đình, quê hương, thầy cô, mái trường. Trong khi đó, trẻ em hôm nay lớn lên cùng internet, mạng xã hội, áp lực học tập và nhiều biến đổi của đời sống xã hội. Nếu người viết vẫn nhìn thế giới bằng góc nhìn của người lớn hoặc ký ức tuổi thơ nhiều năm trước, tác phẩm sẽ khó thu hút và không theo kịp những thay đổi trong nhu cầu tiếp nhận của các em”.

Các tác phẩm với chủ đề quen thuộc và cách thể hiện cũ khiến văn học dành cho thiếu nhi tại Đà Nẵng những năm gần đây thiếu khởi sắc. Ảnh: KHÔI NGUYÊN

Trăn trở về thực tế này, nhà thơ Nguyễn Kim Huy chia sẻ: “Đây là một thực trạng khách quan mà chúng ta cần suy nghĩ để có thể tạo ra những cơ chế động viên thiết thực, giúp nhà văn quan tâm, say mê hơn, đầu tư viết cho thiếu nhi nhiều hơn. Từ đó, làm phong phú, sinh động diện mạo văn học thiếu nhi nói riêng và văn học hiện đại tại Đà Nẵng nói chung trong tương lai”.

Khơi dậy sức sáng tạo từ góc nhìn mới

Là cây bút trẻ có nhiều tác phẩm dành cho thiếu nhi được đánh giá cao trong vài năm trở lại đây, nhà văn Lệ Hằng, Hội Nhà văn thành phố, cho rằng viết cho thiếu nhi không phải là viết đơn giản hơn mà là viết đúng với đối tượng độc giả. Quan trọng là người viết phải “bắt đúng tần số” của trẻ em hôm nay, hiểu các em quan tâm điều gì, cảm nhận thế giới ra sao và lựa chọn cách kể phù hợp với tâm lý lứa tuổi. Khi ấy, người viết mới có thể sáng tạo ra tác phẩm khiến các em thấy mình trong đó.

Tuy nhiên, theo nhà văn Lệ Hằng, tâm huyết của người viết thôi chưa đủ để tạo chuyển biến cho văn học thiếu nhi. Để có thêm những tác phẩm chất lượng, cần có cơ chế phát hiện và nuôi dưỡng lực lượng sáng tác ngay từ đầu. Các nhà quản lý văn hóa cần quan tâm phát hiện, đỡ đầu và đặt hàng những bản thảo khai thác các vấn đề lớn của trẻ em trong thời đại số. Đồng thời, đẩy mạnh các cuộc thi, sân chơi sáng tác để khuyến khích người viết mạnh dạn tiếp cận những đề tài mới, góp phần hình thành lớp tác giả kế cận cho văn học thiếu nhi.

Nhu cầu đọc của trẻ thơ hôm nay đòi hỏi người viết phải thay đổi để tiếp cận, sáng tạo ra tác phẩm mang hơi thở đương đại. Ảnh: KHÔI NGUYÊN

Theo bà Đinh Thị Trang, Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học - Nghệ thuật thành phố, Đà Nẵng sở hữu nguồn chất liệu đặc biệt, giàu tiềm năng cho sáng tác thiếu nhi, từ không gian biển, bán đảo Sơn Trà, sông Hàn, di sản văn hóa Chăm, các làng nghề, làng chài đến ký ức lịch sử và nhịp sống của một đô thị trẻ. Tuy nhiên, những chất liệu ấy khó tạo sức hấp dẫn nếu chỉ được kể lại theo lối minh họa quen thuộc. Do đó, người viết cần chuyển hóa chất liệu bản địa thành những thế giới nghệ thuật giàu trí tưởng tượng, gần gũi với tâm lý và cách tiếp nhận của trẻ em hôm nay.

Trẻ em đang trực tiếp sống giữa những vấn đề toàn cầu như biến đổi khí hậu, trí tuệ nhân tạo, an toàn mạng, áp lực thành tích hay khủng hoảng bản sắc văn hóa. Đây cũng là những chất liệu mà văn học thiếu nhi cần quan tâm, nhưng không phải để kể lại hiện thực một cách khô cứng, mà để chuyển hóa thành những câu chuyện gần gũi, giàu tính nghệ thuật và phù hợp với khả năng tiếp nhận của trẻ thơ.

“Văn học thiếu nhi không nhất thiết phải né tránh hiện thực phức tạp, mà quan trọng là biết kể hiện thực ấy bằng trí tưởng tượng, sự nhân văn và khả năng chữa lành. Đồng thời, người viết cũng cần nghĩ xa hơn về “đời sống” của tác phẩm sau khi xuất bản, để những câu chuyện hay có thể tiếp tục lan tỏa qua truyện tranh, phim hoạt hình hay các sản phẩm giáo dục trải nghiệm. Khi văn học thiếu nhi được đầu tư như một chiến lược văn hóa dài hạn, chúng ta mới có thể tạo ra những tác phẩm đủ sức đồng hành cùng tuổi thơ trong thời đại mới”, bà Trang nói.