'Hồi sinh' xác tàu cũ, người thợ Hội An chế tác thành đồ nội thất độc bản

Nghề "hồi sinh" xác tàu, thuyền cũ

Tại xưởng mộc trên đường Trần Nhân Tông, phường Hội An Đông (TP Đà Nẵng), những thanh gỗ với hình dáng, kích thước khác nhau được xếp thành từng nhóm. Có tấm cong theo dáng thân tàu, có thanh màu nâu sẫm, bề mặt hằn những lỗ đinh, vết nứt và đường xước sau nhiều năm chịu nắng gió, nước biển.

Tưởng chừng đã hết giá trị sử dụng, các thanh gỗ này được thợ mộc chế tác thành bàn, ghế, giường, tủ và đồ trang trí.

Những thân tàu gỗ cũ được tháo dỡ để tận dụng nguồn nguyên liệu còn giá trị sử dụng.

Ông Lê Huỳnh Huyên, người khởi xướng ý tưởng, kể rằng khoảng 6 năm trước, trong những lần tìm kiếm nguyên liệu, ông bắt gặp nhiều xác tàu, thuyền cũ nằm phơi nắng, phơi sương tại các cảng cá. Dù không còn được sử dụng, bên trong những thân tàu ấy vẫn có nhiều thanh gỗ chắc chắn.

Theo ông Huyên, một số tàu gỗ cũ được đóng bằng các loại gỗ có độ bền cao như lim, sến, kiền kiền, sao. Sau nhiều năm sử dụng trong môi trường biển, gỗ mang màu sắc và dấu vết riêng, tạo nên vẻ khác biệt so với vật liệu mới.

Năm 2020, ông cùng cộng sự bắt đầu tìm mua những vỏ tàu, thuyền cũ đã tháo dỡ, đưa về xưởng Hội An Wood để xử lý và chế tác thành các sản phẩm nội, ngoại thất.

Những thanh gỗ thu hồi từ tàu, thuyền cũ được người thợ lựa chọn để chế tác thành các sản phẩm nội thất.

Trước khi gia công, gỗ tàu cũ phải trải qua nhiều công đoạn làm sạch và kiểm tra chất lượng. Gỗ sau khi tháo khỏi thân tàu thường còn đinh, sắt, lớp sơn cũ và muối ngấm sâu, cần được làm sạch, xử lý cong vênh và ổn định vật liệu trước khi gia công.

Khác với gỗ mới, việc chế tác phải dựa vào hình dáng, đường vân và đặc tính từng khối gỗ. Những thanh gỗ lớn từ khung tàu có thể làm cửa, cổng, giường; các tấm ván nhỏ hơn được tận dụng làm bàn, ghế, tủ hoặc đồ trang trí.

Theo ông Huyên, điều quan trọng là người thợ phải biết "đọc" vật liệu, lựa chọn cách chế tác phù hợp mà không làm mất đi nét đặc trưng của gỗ cũ.

Ông Lê Huỳnh Huyên, chủ Hội An Wood, hướng dẫn thợ xử lý một tấm gỗ thu hồi từ tàu cũ.

Gỗ cũ hóa thành sản phẩm độc bản

Để hiện thực hóa ý tưởng, ông Huyên quy tụ nhiều người thợ lành nghề, trong đó có những thợ mộc đến từ làng mộc Kim Bồng nổi tiếng ở Hội An.

Theo ông Nguyễn Hữu Mẫn (61 tuổi), thách thức lớn nhất là tạo hình sản phẩm mới mà vẫn giữ được những đặc điểm riêng của gỗ cũ. Người thợ phải khéo léo tận dụng màu sắc, đường vân và đặc điểm của vật liệu, kết hợp chạm khắc để giữ lại được dấu vết của thời gian.

"Quan trọng là phải giữ được vẻ cũ kỹ của gỗ, đồng thời nét chạm trổ phải sáng tạo, phù hợp với không gian, nhu cầu của khách", ông Mẫn chia sẻ.

Gỗ tàu cũ được xử lý, gia công và chế tác thành các chi tiết nội thất qua bàn tay người thợ.

Anh Lê Hồng Linh (42 tuổi), thợ mộc làng Kim Bồng, cho biết mỗi thanh gỗ có hình dáng và đặc điểm khác nhau. Có tấm phù hợp làm mặt bàn, có tấm lại thích hợp làm cánh tủ hoặc vật dụng trang trí. "Nếu cắt đi nhiều quá thì mất cái hay của nó", anh Linh nói.

Bởi vậy, thay vì xóa bỏ hoàn toàn dấu tích cũ kỹ, người thợ giữ lại những đường cong tự nhiên, lỗ đinh hay mảng màu loang. Riêng phần gỗ hư hỏng ảnh hưởng đến kết cấu phải được xử lý hoặc loại bỏ để bảo đảm độ bền.

Tận dụng những đặc điểm riêng của từng thanh gỗ, người thợ thiết kế, ghép nối và chạm khắc theo hình dáng sẵn có. Nhờ vậy, mỗi sản phẩm mang một diện mạo riêng, khó có hai chiếc hoàn toàn giống nhau.

Qua bàn tay người thợ, những tấm gỗ tưởng chừng bỏ đi được chế tác thành các sản phẩm nội thất độc bản.

Từ nguồn gỗ từng ít được tận dụng, những sản phẩm nội, ngoại thất như bàn ghế, giường, tủ, kệ, cửa gỗ, xích đu... được chào bán với giá từ vài triệu đến hàng chục triệu đồng, tùy kích thước, kiểu dáng và mức độ cầu kỳ trong chế tác.

Theo ông Huyên, thời gian đầu, không ít khách hàng cho rằng sản phẩm làm từ gỗ tái chế phải có giá rẻ. Trong khi đó, quá trình xử lý, thiết kế và gia công loại vật liệu này đòi hỏi nhiều công sức, mỗi sản phẩm gần như phải thực hiện theo cách riêng.

Hiện sản phẩm chủ yếu được làm theo đơn đặt hàng của các gia đình, nhà hàng, khách sạn, homestay... Thị trường tiêu thụ tập trung ở các thành phố lớn, nơi nhiều khách hàng tìm kiếm những món nội thất khác biệt, thể hiện cá tính riêng.

Từ gỗ tàu thuyền cũ, những người thợ chế tác thành nhiều sản phẩm nội, ngoại thất với kiểu dáng khác nhau.

Ông Huyên cho biết những năm gần đây, lượng khách hàng quan tâm đến dòng sản phẩm này ngày càng tăng, đơn đặt hàng cũng đến thường xuyên hơn.

Trung bình mỗi năm, xưởng thu mua khoảng 10-12 tàu gỗ cũ để phục vụ chế tác. Hoạt động này hiện tạo việc làm cho khoảng 40 lao động, đồng thời tổ chức đào tạo nghề miễn phí và trả lương trong thời gian học việc.

Ông đang tính đến việc phát triển du lịch trải nghiệm, để du khách tận mắt chứng kiến hành trình biến thân tàu cũ thành những món nội thất độc đáo, qua đó hiểu thêm về nghề mộc truyền thống của Hội An.

Những sản phẩm nội thất từ gỗ tàu cũ được chế tác với nhiều kiểu dáng, giữ lại màu sắc, đường vân và những dấu tích đặc trưng của vật liệu đã qua sử dụng.

Bộ bàn ghế được chế tác từ gỗ tàu thuyền cũ, có giá bán hơn 20 triệu đồng.