Hơn 40 quốc gia thúc đẩy mở lại eo biển Hormuz, ưu tiên giải pháp ngoại giao

Ảnh chụp từ trên không bờ biển Iran và đảo Qeshm tại eo biển Hormuz. Ảnh: Reuters

Sức ép quốc tế gia tăng nhằm khôi phục tuyến hàng hải huyết mạch

Tại hội nghị trực tuyến ngày 2-4 do Ngoại trưởng Anh Yvette Cooper chủ trì, đại diện hơn 40 quốc gia cùng các tổ chức quốc tế, trong đó có Tổ chức Hàng hải Quốc tế, đã đồng loạt kêu gọi mở lại eo biển Hormuz. Tuyên bố chung nhấn mạnh đây là một trong những hành lang hàng hải quan trọng nhất toàn cầu, đóng vai trò then chốt đối với xuất khẩu năng lượng và ổn định kinh tế thế giới.

Các nước cảnh báo việc gián đoạn tại eo biển – nơi trung chuyển khoảng 1/5 lượng dầu và khí tự nhiên hóa lỏng toàn cầu – đang gây tác động dây chuyền đến nguồn cung, giá năng lượng và chuỗi cung ứng quốc tế. Theo IMO, gần 2.000 tàu đang bị mắc kẹt trong khu vực Vịnh Ba Tư, làm gia tăng rủi ro kinh tế và nhân đạo.

Ngoại trưởng Yvette Cooper nhấn mạnh “nhu cầu cấp bách” phải khôi phục lưu thông, đồng thời cho biết các nước đang cân nhắc phối hợp các biện pháp ngoại giao và kinh tế để gây sức ép, cũng như hỗ trợ giải phóng tàu thuyền và thuyền viên bị mắc kẹt. Một số ý kiến còn đề xuất thiết lập các hành lang nhân đạo nhằm đảm bảo vận chuyển lương thực, nhiên liệu và phân bón.

Bất đồng về biện pháp quân sự, ưu tiên ngừng bắn và đàm phán

Dù sức ép quốc tế gia tăng, các nước vẫn chia rẽ sâu sắc về việc có nên sử dụng biện pháp quân sự để mở lại eo biển hay không. Tại Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc, dự thảo nghị quyết do Bahrain đề xuất – cho phép sử dụng “mọi biện pháp cần thiết” để bảo vệ vận tải thương mại – đã vấp phải nhiều ý kiến trái chiều.Một số quốc gia lo ngại rằng việc hợp thức hóa hành động quân sự có thể làm leo thang căng thẳng và gây hậu quả khó lường. Trong khi đó, nhiều nước khác cho rằng cần có cơ chế đủ mạnh để bảo vệ tự do hàng hải trong bối cảnh tình hình ngày càng nghiêm trọng.

Phát biểu trong chuyến thăm Hàn Quốc, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron đã “dội gáo nước lạnh” vào phương án quân sự, gọi đây là lựa chọn “phi thực tế”. Ông cảnh báo một chiến dịch như vậy sẽ kéo dài, tốn kém và khiến các lực lượng tham gia đối mặt với rủi ro lớn từ các mối đe dọa ven biển, bao gồm tên lửa và năng lực quân sự của Iran.Cùng quan điểm, Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị nhấn mạnh rằng giải pháp then chốt vẫn là thúc đẩy ngừng bắn và nối lại đàm phán. Đại diện chính sách đối ngoại EU Kaja Kallas cũng kêu gọi hạ nhiệt căng thẳng và tăng cường phối hợp quốc tế để tránh làm gián đoạn thêm các tuyến thương mại quan trọng.

Iran, Nga và các bên liên quan đưa ra tính toán riêng

Trong khi nhiều nước tìm cách gây sức ép để mở lại eo biển, các bên liên quan trực tiếp cũng có những động thái riêng. Iran cho biết đang hoàn thiện dự thảo cơ chế điều phối hoạt động hàng hải, đồng thời đề xuất sáng kiến “Hiệp ước Eo biển Hormuz” nhằm thiết lập khuôn khổ hợp tác khu vực và quốc tế.Tehran khẳng định các biện pháp quản lý không nhằm hạn chế mà để đảm bảo an toàn và nâng cao hiệu quả vận hành tuyến đường biển. Đồng thời, Iran cũng phối hợp với Oman xây dựng cơ chế giám sát tàu thuyền, cho thấy nỗ lực kiểm soát tình hình theo hướng chủ động.

Ở chiều ngược lại, Nga cho biết tàu thuyền của nước này vẫn có thể đi qua eo biển. Trợ lý Tổng thống Yuri Ushakov xác nhận tuyến đường “vẫn mở với Nga”, trong khi một số tàu liên quan đến Trung Quốc, Ấn Độ và Pakistan cũng được phép lưu thông.

Trong bối cảnh đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump tiếp tục gây sức ép lên các đồng minh, kêu gọi các quốc gia nhập khẩu dầu “giành quyền kiểm soát” eo biển. Tuy nhiên, lập trường này chưa nhận được sự hưởng ứng rộng rãi, đặc biệt từ các nước châu Âu.

Ưu tiên giải pháp chính trị để tránh khủng hoảng lan rộng

Giới quan sát nhận định các động thái ngoại giao dồn dập cho thấy xu hướng ưu tiên giải pháp chính trị đang ngày càng rõ nét. Các nước đều nhận thức rằng một cuộc đối đầu quân sự tại eo biển Hormuz không chỉ kéo dài mà còn có nguy cơ đẩy kinh tế toàn cầu vào khủng hoảng sâu rộng. Tổng Thư ký IMO Arsenio Dominguez nhấn mạnh các biện pháp quân sự đơn thuần sẽ không giải quyết được vấn đề, đồng thời kêu gọi thúc đẩy hợp tác quốc tế, hỗ trợ sơ tán thuyền viên và thiết lập các hành lang nhân đạo.

Trong khi đó, các quốc gia vùng Vịnh cũng kêu gọi Liên hợp quốc đóng vai trò trung tâm trong việc đảm bảo tự do hàng hải, đồng thời gắn giải pháp lâu dài với tiến trình chính trị nhằm hạ nhiệt xung đột.Khi giá năng lượng tiếp tục biến động mạnh và chuỗi cung ứng toàn cầu bị đe dọa, việc sớm khôi phục hoạt động tại eo biển Hormuz không chỉ là yêu cầu cấp bách mà còn là phép thử đối với khả năng phối hợp và đồng thuận của cộng đồng quốc tế.