Hợp tác xã chủ động nguồn giống dứa MD2 bằng công nghệ nuôi cấy mô

Hợp tác xã chủ động nguồn giống dứa MD2 bằng công nghệ nuôi cấy mô.

Kiểm soát cây giống từ phòng nuôi cấy

Bên trong phòng nuôi cấy mô của Hợp tác xã Phát triển giống và Nông nghiệp công nghệ cao Phước Thành (HTX Phước Thành), xã Phước Thành, TP Hồ Chí Minh, những cây giống dứa MD2 được xếp ngay ngắn trong các bình nuôi. Từ những mẫu cây ban đầu, kỹ thuật viên thực hiện nhiều công đoạn phân tách, nhân giống, dưỡng cây trước khi chuyển ra môi trường bên ngoài.

Theo anh Dương Thanh Sơn, nhân viên kỹ thuật của HTX Phước Thành, quy trình nhân giống bắt đầu từ nguồn mẫu do đơn vị chuyên môn cung cấp. Mẫu được phân tách, xử lý rồi đưa vào môi trường nuôi cấy nhân tạo có đầy đủ dinh dưỡng để cây phát triển. Từ những mẫu ban đầu, kỹ thuật viên tiếp tục phân tách để nhân ra nhiều cây giống.

“Cây nuôi cấy mô rất nhạy cảm. Nếu môi trường không sạch, không được tiệt trùng tốt thì cây có thể không sống được. Vì vậy, mọi khâu trong phòng nuôi cấy đều phải sạch và được kiểm soát kỹ”, anh Sơn chia sẻ.

Sau khi được đưa vào môi trường dinh dưỡng, cây tiếp tục trải qua các giai đoạn nhân và dưỡng. Ở từng giai đoạn, kỹ thuật viên theo dõi sự phát triển, phân loại cây. Những cây đạt yêu cầu được chuyển tiếp, cây chưa đạt được tiếp tục dưỡng và theo dõi.

Từ mẫu ban đầu đến khi cây đủ điều kiện đưa ra vườn thường mất khoảng 3 - 4 tháng. Khi hoàn thành giai đoạn nuôi cấy, cây được chuyển cho bộ phận kỹ thuật ngoài vườn để thích nghi dần với môi trường tự nhiên.

Kỹ thuật viên theo dõi quá trình sinh trưởng của cây dứa MD2 trong phòng nuôi cấy mô.

Những cây dứa MD2 sau khi nhân giống được đưa vào môi trường nuôi dưỡng, theo dõi sinh trưởng và kiểm soát chất lượng trước khi chuyển ra vườn thích nghi với điều kiện tự nhiên.

“Sau khi cây đạt yêu cầu trong phòng nuôi cấy, chúng tôi chuyển cho bộ phận kỹ thuật ngoài vườn để cây thích nghi với môi trường tự nhiên. Nếu chăm sóc đúng quy trình, tỷ lệ sống có thể đạt khoảng 90 - 95%”, anh Sơn cho hay.

Trong phòng nuôi cấy, hệ thống đèn LED được sử dụng để hỗ trợ quá trình sinh trưởng. Thời gian chiếu sáng được cài đặt theo từng giai đoạn, kết hợp với kiểm soát nhiệt độ, dinh dưỡng và điều kiện vô trùng.

Theo một số mô hình sản xuất dứa MD2 được triển khai gần đây, việc kiểm soát chất lượng cây giống ngay từ đầu ngày càng được chú trọng khi nhiều địa phương hướng đến hình thành vùng nguyên liệu tập trung. Một số mô hình sản xuất dứa MD2 cũng đưa cây sau nuôi cấy mô vào nhà kính để huấn luyện, giúp cây chuyển dần từ môi trường phòng nuôi cấy sang điều kiện sản xuất thực tế.

Điều này cho thấy, với cây dứa MD2, câu chuyện về giống không chỉ dừng ở việc tạo ra nhiều cây con mà còn liên quan đến độ đồng đều, khả năng thích nghi và kiểm soát chất lượng trước khi đưa cây vào vùng sản xuất.

Dứa MD2 được trồng theo hướng sản xuất hàng hóa tại địa phương.

Chủ động giống phục vụ chuyển đổi cây trồng

Dứa MD2 là giống dứa được nhiều địa phương, doanh nghiệp quan tâm phát triển theo hướng sản xuất hàng hóa, chế biến và xuất khẩu. Tại Cần Thơ, địa phương đang định hướng mở rộng vùng trồng dứa, trong đó tập trung phát triển MD2 theo chuỗi giá trị, gắn với vùng sản xuất tập trung, mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc và thị trường tiêu thụ.

Thực tế tại một số vùng sản xuất cho thấy, khi dứa MD2 được tổ chức theo mô hình liên kết với doanh nghiệp, người dân có thể yên tâm hơn về đầu ra. Đây cũng là một trong những yếu tố được đặt ra khi mở rộng vùng nguyên liệu, bởi sản xuất nông nghiệp quy mô hàng hóa không chỉ cần cây giống mà còn cần quy trình canh tác và thị trường tiêu thụ ổn định.

Tại Phước Thành, theo ông Trần Tuấn Anh, chuyên viên Phòng Kinh tế xã Phước Thành, dứa MD2 đã có mặt trên thị trường Việt Nam nhiều năm. Tuy nhiên, HTX Phát triển giống và Nông nghiệp công nghệ cao Phước Thành là một trong những đơn vị tại địa phương đưa giống này vào sản xuất theo quy trình bài bản, đồng thời ứng dụng công nghệ nuôi cấy mô để chủ động cây giống.

Kỹ thuật viên thao tác trong tủ cấy vô trùng, thực hiện phân tách và nhân giống dứa MD2 bằng phương pháp nuôi cấy mô.

Các chồi dứa MD2 được kỹ thuật viên phân tách, chọn lọc trước khi đưa vào môi trường dinh dưỡng nhân tạo.

“Điểm đáng chú ý là Hợp tác xã ứng dụng công nghệ nuôi cấy mô để sản xuất cây giống. Khi cây đủ điều kiện ra vườn sẽ tiếp tục có quy trình chăm sóc trước khi cung cấp cho người sản xuất”, ông Tuấn Anh cho biết.

Theo ông Tuấn Anh, việc chủ động cây giống ngay tại địa phương góp phần kiểm soát chất lượng, đồng thời gắn với định hướng chuyển đổi cơ cấu cây trồng của Phước Thành giai đoạn 2026 - 2030. Quá trình sản xuất, cung cấp giống cần bảo đảm cây an toàn, được kiểm soát về chất lượng và có nguồn gốc rõ ràng để người dân yên tâm tiếp nhận.

Hiện cao su vẫn là một trong những cây trồng chủ lực của Phước Thành. Tuy nhiên, địa phương cũng định hướng phát triển thêm các loại cây có giá trị kinh tế. Dứa MD2 được đưa vào nghiên cứu, sản xuất trong bối cảnh nhiều địa phương đang tìm kiếm những cây trồng phù hợp để chuyển đổi diện tích sản xuất kém hiệu quả.

Việc chủ động cây giống tại địa phương vì thế được xem là một trong những khâu đầu vào cần thiết. Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn giống từ bên ngoài, HTX có thể theo dõi quá trình hình thành cây từ giai đoạn nuôi cấy đến khi chuyển ra vườn thích nghi.

Từ phòng nuôi cấy mô, cây giống dứa MD2 tiếp tục được dưỡng và thích nghi trước khi đưa vào sản xuất.

“Khi chủ động sản xuất cây giống ngay tại địa phương, HTX có điều kiện theo dõi cây từ giai đoạn nuôi cấy đến khi đưa ra vườn thích nghi. Những cây chưa đạt yêu cầu sẽ tiếp tục được dưỡng, theo dõi trước khi cung cấp cho người sản xuất. Việc kiểm soát chất lượng ngay từ đầu rất quan trọng, nhất là khi địa phương đang định hướng phát triển thêm những cây trồng có giá trị kinh tế”, ông Tuấn Anh nhấn mạnh.

Từ phòng nuôi cấy mô đến vùng sản xuất là một quá trình dài. Cây giống đồng đều có thể tạo thuận lợi cho việc tổ chức sản xuất, nhưng hiệu quả cuối cùng còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác như vùng trồng, kỹ thuật chăm sóc, tổ chức sản xuất và thị trường.

Thực tế phát triển dứa MD2 tại một số địa phương cho thấy, liên kết giữa người trồng và doanh nghiệp có vai trò quan trọng trong việc ổn định đầu ra. Tại Cần Thơ, một số vùng trồng MD2 đã được tổ chức theo hướng liên kết với doanh nghiệp chế biến, trong đó doanh nghiệp hỗ trợ kỹ thuật và thu mua sản phẩm.

Với Phước Thành, đây cũng là vấn đề được địa phương đặt ra khi tính toán khả năng mở rộng sản xuất dứa MD2. “Có cây giống tốt mới chỉ giải quyết được khâu đầu vào. Muốn người dân tham gia và duy trì sản xuất lâu dài còn phải tính đến vùng trồng phù hợp, kỹ thuật chăm sóc... đặc biệt là đầu ra. Nếu sản xuất được tổ chức bài bản và sản phẩm có nơi tiêu thụ ổn định, người dân mới có cơ sở để yên tâm chuyển đổi”, ông Tuấn Anh nói.

Từ nguồn giống được kiểm soát, dứa MD2 được kỳ vọng góp phần mở rộng hướng chuyển đổi cây trồng, gắn với tổ chức sản xuất và thị trường tiêu thụ.

Như vậy, việc đầu tư phòng nuôi cấy mô giúp HTX Phước Thành từng bước chủ động nguồn cây giống, nhưng để dứa MD2 trở thành cây trồng có giá trị ổn định, địa phương còn phải giải quyết các khâu phía sau. Trong đó, vùng sản xuất phù hợp, quy trình canh tác, tổ chức liên kết và thị trường tiêu thụ là những mắt xích cần được tính toán song song.

Từ một mẫu cây trong phòng nuôi cấy đến một vùng dứa hàng hóa là cả một chuỗi sản xuất. Việc chủ động cây giống có thể tạo nền tảng cho chuỗi này, nhưng chỉ khi giống, kỹ thuật, vùng trồng và đầu ra được kết nối, lợi thế của công nghệ nuôi cấy mô mới có thể chuyển thành hiệu quả sản xuất thực tế.