HTX không thể đi một mình: Liên kết để tạo chuỗi giá trị và bứt phá thị trường

Trong cuộc sống hiện đại, người tiêu dùng thường không muốn mua hàng hóa đơn lẻ mà muốn có trải nghiệm mua sắm cùng sự tiện lợi. Nhiều gia đình, nhất là gia đình trẻ muốn tập trung mua sắm vào thời điểm cuối tuần ở các cửa hàng tiện lợi, siêu thị và các sàn thương mại để tiết kiệm thời gian.

HTX không thể đơn thương độc mã

Số liệu từ Insight Asia, cho thấy, người tiêu dùng Việt Nam mua sắm trên các sàn thương mại điện tử để phục vụ Tết Nguyên đán 2026 lên tới 63%.

Điều này cho thấy để tiếp cận được nhiều khách hàng, các HTX ngoài việc đưa hàng vào các siêu thị, tiếp cận nhà phân phối hiện đại thì còn phải đưa hàng hóa lên các sàn thương mại điện tử.

Để đáp ứng được điều này, điều đầu tiên HTX cần có là sản phẩm, hàng hóa phải đảm bảo chất lượng, đáp ứng các yêu cầu về chất lượng. Thực tế cho thấy, không ít HTX hiện nay có sản phẩm đạt tiêu chuẩn, có chứng nhận rõ ràng nhưng vẫn khó tiếp cận các siêu thị, sàn thương mại điện tử.

Ông Nông Văn Thạch, Giám đốc HTX nông nghiệp Ba Đình (Cà Mau), cho biết HTX đang đầu tư cho mô hình tôm lúa. Tôm càng xanh vận chuyển sống và cấp đông HTX có thể đáp ứng sản lượng gần 400 tấn/năm. Tuy nhiên vì nguồn lực hạn chế nên HTX chưa thể ký hợp đồng với các nhà phân phối, chế biến.

HTX Hiền Vinh đa dạng hàng hóa bằng cách liên kết với HTX cùng ngành.

Tại HTX Cái Bát (Cà Mau), các HTX đã đầu tư nuôi thủy sản theo quy trình chứng nhận, các thành viên cũng đẩy mạnh xúc tiến thương mại nhưng đến nay, sản phẩm của HTX vẫn chưa vào được một số hệ thống siêu thị lớn ở TP. Hồ Chí Minh.

Điểm giống nhau của hai HTX trên là tuy quy mô sản xuất lớn lên đến hàng trăm hecta nhưng các HTX này mới chỉ sản xuất tập trung vào một, hai mặt hàng. Cả hai HTX cũng đang yếu nguồn lực về vốn nên chưa thể đầu tư chế biến sâu nên càng khó đa dạng mặt hàng và khó hoàn thiện các khâu hậu thu hoạch (sơ chế, chế biến, cấp đông, vận chuyển…) nên càng khó cạnh tranh và tiếp cận các nhà phân phối lớn như siêu thị, hệ thống cửa hàng tiện lợi.

Ông Nông Văn Thạch cho biết hiện tôm sau thu hoạch HTX chỉ mới thực hiện cấp đông. HTX cũng thiếu nguồn lực nên chưa thể đầu tư nhà xưởng cấp đông hoàn thiện nên vấn đề đảm bảo chất lượng con tôm từ khâu sau thu hoạch đến tay khách hàng là một vấn đề lớn.

Thực tế này cho thấy, các HTX muốn đưa hàng hóa vào các siêu thị hay các sàn thương mại điện tử thì cách tốt nhất hiện nay là đẩy mạnh liên kết với các HTX trong cùng ngành hàng hoặc các HTX có ngành hàng liên quan để hoàn thiện chuỗi.

Chủ tịch Liên minh HTX Việt Nam Cao Xuân Thu Vân từng cho rằng, HTX chuyên sản xuất nông sản đã đầu tư cho chế biến có thể liên kết với HTX vận tải để hoàn thiện khâu logistics hay HTX sản xuất chè có thể liên kết với HTX đầu tư máy sấy, nghiền để hoàn thiện khâu chế biến hay tiếp tục liên kết với các HTX trồng chè khác để mở rộng vùng nguyên liệu. Cách làm này không chỉ giúp các HTX lớn mạnh thêm, hạn chế những khó khăn nội tại, đa dạng được sản phẩm mà còn giúp hoàn thiện và phát triển các chuỗi giá trị một cách bền vững.

Đặc biệt, trong điều kiện thị trường tết Nguyên đán cận kề, các nghiên cứu đều chỉ ra rằng, nhu cầu đa dạng sản phẩm hàng hóa từ các nhà bán hàng là rất lớn nhằm hoàn thiện các giỏ hàng thay vì bán hàng đơn lẻ.

Nghiên cứu từ Liên minh HTX Việt Nam cho thấy, đến hết năm 2025, cả nước có hơn 2.500 chuỗi cung ứng thực phẩm an toàn có sự tham gia của HTX, nhưng liên kết ngang giữa HTX với HTX vẫn còn dư địa rất lớn. Bởi thực tế mới có khoảng 15-20% số HTX làm được điều này trong tổng số hơn 35.000 HTX hiện nay.

Tận dụng dư địa

Nhằm tận dụng cơ hội và khỏa lấp những khó khăn khi tiếp cận thị trường, nhiều HTX đã tích cực đa dạng hóa sản phẩm bằng cách liên kết với các HTX cùng ngành nghề.

Nhận thấy nhu cầu thị trường dịp Tết Nguyên đán 2026 về các sản phẩm đặc sản rất lớn, HTX chế biến nông sản Tây Bắc Hiền Vinh (Lào Cai) ngoài chủ động sản xuất những sản phẩm như lạp xưởng, thịt ba chỉ sấy gác bếp, cá mương sấy hồ Thác Bà, táo mèo sấy, ô mai táo mèo, chẩm chéo, giấm táo mèo… còn liên kết chặt chẽ với các HTX khác để đa dạng hóa sản phẩm, xây dựng các hộp quà tết phù hợp phục vụ khách hàng.

Trong số đó, HTX đã liên kết với HTX nông sản dược liệu Mạnh Hương, cùng trên địa bàn để thêm các sản phẩm như tinh bột nghệ nếp đỏ, tinh bột sắn dây, tinh bột nghệ độc thân, tinh bột nghệ vàng… hay một số sản phẩm như mộc nhĩ rừng, miến đao Giới Phiên của các HTX ở Cao Bằng. HTX cũng liên kết với HTX sản xuất trà Shan Tuyết ở Lào Cai để thêm sản phẩm chè vào giỏ quả.

Liên kết tăng sức mạnh cho các HTX.

Chị Đồng Thị Hiền, Chủ tịch HĐQT kiêm Giám đốc HTX sản xuất chế biến nông sản Tây Bắc Hiền Vinh cho biết lợi thế của các HTX mà Hiền Vinh liên kết đều có những sản phẩm chế biến sâu nông đặc sản vùng Tây Bắc, đạt tiêu chuẩn nhất định như OCOP, quy trình sản xuất được chứng nhận.

Hơn nữa, đây đều là những HTX cùng trên địa bàn nên thuận lợi trong việc trao đổi, vận chuyển hàng hóa, đóng góp ý kiến để hoàn thiện sản phẩm, tối ưu chi phí. Ngay như việc HTX liên kết với HTX nông nghiệp Tân Thịnh (Lào Cai) để bổ sung sản phẩm “Macca Hạnh Phúc” vừa là cách làm mới giỏ hàng vừa đáp ứng nhu cầu chăm sóc sức khỏe từ những sản phẩm dinh dưỡng của nhiều khách hàng hiện nay.

Việc liên kết với các HTX đang giúp HTX Hiền Vinh tăng sản lượng hàng hóa lên gấp 2-3 lần, từ đó thu hút cả lượng khách hàng mua đặc sản và giỏ hàng từ online đến trực tiếp vào dịp Tết. Dự báo, trong Tết 2026, lượng hàng HTX bán ra sẽ gấp ít nhất 2 lần so với cùng kỳ năm 2025.

Tương tự, tại Liên hiệp HTX tiêu dùng Việt Nam (Hà Nội), để đáp ứng nhu cầu người tiêu dùng của thị trường, đơn vị này đã liên kết với hàng nghìn HTX trên cả nước ở nhiều lĩnh vực khác nhau để xây dựng các chuỗi giá trị bền vững nhằm giải quyết nút thắt về đầu ra cho HTX. Cách làm này còn giúp người tiêu dùng tiếp cận được hàng hóa đảm bảo chất lượng một cách ngắn nhất, không thông qua trung gian.

Liên kết đa ngành

Có thể thấy, không chỉ trong dịp Tết mà ngày từ trước đó, mô hình HTX liên kết với HTX và Liên hiệp HTX liên kết với HTX đã được hình thành nhằm lợi cao lợi thế của mô hình kinh tế tập thể và xây dựng các chuỗi giá trị hiệu quả, bền vững, có sự gắn kết chặt chẽ.

Những mô hình liên kết này đã giải quyết bài toán đầu ra cho nông sản. Đây là một trong những thách thức lớn trong nông nghiệp cũng như đối với nông dân, HTX. Chẳng hạn như tại liên kết giữa Liên hiệp HTX tiêu dùng với các HTX, nếu các HTX đáp ứng được các tiêu chuẩn, sản phẩm của HTX cung cấp cho đơn vị này sẽ cao hơn 15-20% so với sản phẩm khác. Bên cạnh đó, nhờ cắt giảm được khâu trung gian trong cung ứng hàng hóa đến với người tiêu dùng mà lợi nhuận của các HTX tham gia liên kết cũng tăng theo.

Ngược lại, phía Liên hiệp HTX sẽ tích cực hỗ trợ các HTX về dịch vụ pháp lý, tư vấn thành lập, hoàn thiện các tiêu chuẩn mà thị trường yêu cầu. Mô hình này đang mang lại lợi ích thiết thực cho cả ba bên là người sản xuất, nhà phân phối và người tiêu dùng. Từ đây, cung và cầu dần được điều tiết, hạn chế tình trạng được mùa mất giá, được giá mất mùa.

Hay tại HTX chè Hảo Đạt (Thái Nguyên), ngoài liên kết với gần 100 hộ dân nhằm xây dựng hơn 50 ha vùng nguyên liệu đạt chuẩn VietGAP và hữu cơ, bảo đảm nguồn chè ổn định, chất lượng cao, đơn vị này còn liên kết với các HTX trồng và sản xuất chè khác trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên để cùng đưa hàng hóa vào các chuỗi bán lẻ, nhà phân phối và cùng nhau tham gia các chương trình hội chợ, xúc tiến thương mại ở trong và ngoài tỉnh.

Đặc biệt, từ khi mở rộng sang lĩnh vực du lịch cộng đồng, HTX Hảo Đạt đã liên kết với 3 HTX làm chè và du lịch cộng đồng khác trên địa bàn xã Tân Cương hình thành mô hình Liên hiệp HTX du lịch cộng đồng Tân Cương. Mục tiêu của Liên hiệp HTX này là không chỉ dừng ở việc sản xuất đơn thuần mà còn đẩy mạnh trải nghiệm văn hóa để làm du lịch cộng đồng. Đây là cách kinh doanh đa ngành, mang lại nhiều giá trị từ mô hình liên kết ngang. HTX không chỉ tăng nguồn thu nhờ thu hút khách du lịch đến tham quan, thưởng trà, mua sắm trực tiếp mà còn khẳng định chất lượng thương hiệu, tạo niềm tin để thu hút khách hàng online.

Nhờ đẩy mạnh liên kết, HTX Chè Hảo Đạt đạt 55 tỷ đồng doanh thu năm 2025, tăng 28% so với năm 2024. Chỉ riêng năm 2025, hoạt động bán hàng trên sàn Shopee đã mang lại doanh thu 1,6 tỷ đồng cho HTX Hảo Đạt.

HTX hiện tạo việc làm cho 60 lao động thường xuyên và hàng trăm lao động thời vụ, với thu nhập bình quân 7–9 triệu đồng/tháng, từ đó góp phần vào phát triển kinh tế địa phương.

Sự ra đời của các mô hình liên kết này đã cho thấy, khi các HTX thay đổi tư duy, biết nắm bắt cơ hội bằng cách “ba cây chụm lại” thì sẽ giúp mô hình kinh tế tập thể có đủ sức mạnh tạo thành “hòn núi cao”. Như tại HTX Hảo Đạt và những HTX khác liên kết thành Liên hiệp HTX du lịch, các HTX có thể xây dựng mô hình du lịch trải nghiệm trên cánh đồng chè rộng hàng trăm hecta, có thể đáp ứng được các chuyến tham quan, trải nghiệm của đông đảo khách du lịch, nhất là vào những dịp nghỉ lễ cao điểm. Mô hình này cũng khắc phục được tình trạng manh mún nhỏ lẻ, giảm áp lực phục vụ cho các HTX.

Hay mô hình liên kết của Liên hiệp HTX tiêu dùng có thể đáp ứng các đơn hàng lớn với rất nhiều mặt hàng khác nhau. Đây là điều mà một HTX đứng đơn lẻ khó có thể làm được.

Tùng Lâm