Huế tháo dỡ 'Bức tường ô nhục'

Ngạc nhiên Bức tường ô nhục

Phường Phú Xuân vừa triển khai dự án chỉnh trang đường Thái Phiên nối dài, đoạn từ đường Mang Cá đến đường Đinh Tiên Hoàng trong khu vực Kinh thành Huế. Theo đó, một đoạn tường gạch do người Pháp xây dựng hơn 100 năm trước làm ranh giới đồn Mang Cá và khu nhượng địa của chính quyền thực dân xưa đã bị phá bỏ, san phẳng với chiều dài khoảng 16 m để làm đường Thái Phiên nối dài.

Dự án chỉnh trang đường Thái Phiên nối dài (phường Phú Xuân, Huế) hiện trong giai đoạn triển khai. Ảnh: Ngọc Văn.

Dự án do Văn phòng HĐND - UBND phường Phú Xuân làm chủ đầu tư, sau khi tiếp nhận từ Ban QLDA Đầu tư xây dựng khu vực quận Phú Xuân cũ. Công trình khởi công đầu năm nay, dự kiến hoàn thành vào cuối tháng 4. Khi hoàn thành, đường Thái Phiên đoạn từ cửa Chánh Tây sẽ thông suốt ra cửa Kẻ Trài (Đông Bắc môn) ở phía đông bắc Kinh thành Huế.

Một đoạn ngắn 16 m thuộc bức tường đồn Mang Cá xưa bị tháo dỡ, san phẳng để làm đường Thái Phiên nối dài. Ảnh: Ngọc Văn.

Thời gian gần đây, việc phá dỡ đoạn tường này khiến một số người ngạc nhiên vì cho rằng đây là một phần di tích Kinh thành Huế. Tuy nhiên, đây là tường gạch vồ do người Pháp xây dựng, được ghi trong sách nghiên cứu là “Bức tường ô nhục”.

Việc tháo dỡ để thông tuyến giữa cửa Chánh Tây và cửa Đông Bắc được đánh giá là hợp lý, góp phần kết nối giao thông, giải tỏa ách tắc sau hơn 120 năm tuyến đường bị chia cắt.

Hiện vẫn còn hàng trăm mét tường gạch của đồn Mang Cá cũ chạy song song đường Đinh Tiên Hoàng và đường Mang Cá. Tường gạch này còn có tên là "Bức tường ô nhục". Ảnh: Ngọc Văn.

Theo sách 700 năm Thuận Hóa - Phú Xuân - Huế (Nguyễn Đắc Xuân, NXB Trẻ, 2009), sau khi có được khu nhượng địa, người Pháp từng định đào một đoạn sông dọc ranh giới nối Ngự Hà với Hộ Thành hà phía sau Kinh thành. Triều đình Huế lấy lý do lo ngại “đứt long mạch” nên ngăn cản.

Không thực hiện được ý đồ đào sông, Trung tướng Pháp Roques cho xây bức tường cao khoảng 4 m, dài 600 m, tiếp giáp mặt trong phía bắc Kinh thành đến sông Ngự Hà.

Một đoạn tường đồn Mang Cá từ đường Thái Phiên nối dài kéo ra đường Lê Trung Đình cạnh sông Ngự Hà. Ảnh: Ngọc Văn.

Bức tường hoàn thành năm 1888, nhưng không theo ranh giới đã thỏa thuận mà bị đẩy lấn về phía tây khoảng 50 m, khiến cửa Hậu (Chánh Bắc môn) của Kinh thành Huế bị đóng hoàn toàn trong hơn 100 năm.

“Đây là bức tường ô nhục sau thời Kinh đô thất thủ (7/1885). Khu vực từ thành Mang Cá cũ chạy lên đến bức tường ô nhục (dọc đường Mang Cá ngày nay) tạo thành khu nhượng địa Pháp ở Huế (La Concession Francaise de Huế) mà người dân thường gọi là đồn Mang Cá lớn” (theo sách 700 năm Thuận Hóa - Phú Xuân - Huế)…

Giải tắc sau hơn 100 năm

Đây không phải lần đầu bức tường đồn Mang Cá bị tháo dỡ một phần. Hơn 20 năm trước, một đoạn tường tại vị trí tiếp giáp vuông góc với mặt trong bờ tường Kinh thành cũng đã được cắt bỏ để phục vụ giao thông. Theo sách 700 năm Thuận Hóa - Phú Xuân - Huế, khi đó Bộ Quốc phòng cho phép cắt khoảng 15 m tường để mở đường ô tô nối cửa Chính Bắc với đường Mang Cá.

Cửa Hậu - Chánh Bắc môn của Kinh thành Huế từng bị phong bế hơn 100 năm bởi bức tường đồn Mang Cá do người Pháp xây dựng. Ảnh: Ngọc Văn.

Tuy nhiên, thời điểm đó, việc đi vào Kinh thành qua cửa Hậu vẫn phải vòng lên phía tây theo đường Mang Cá rồi mới rẽ vào cầu Kho để ra đường Đinh Tiên Hoàng.

Theo tìm hiểu của PV, đến cuối năm 2012, đoạn đường từ Cầu Kho đến Cửa Hậu (đường Đinh Tiên Hoàng nối dài) xây dựng trên đất của “đồn Mang Cá” sau thời gian thi công đã thông suốt, khánh thành. Từ đây, hai cổng thành đồng trục Bắc - Nam là Chánh Bắc môn và Thượng Tứ môn chính thức thông suốt trên tuyến đường Đinh Tiên Hoàng nằm gọn trong đất Kinh thành Huế.

Theo UBND phường Phú Xuân, trước khi triển khai dự án đường Thái Phiên nối dài, chủ đầu tư cũ trước đây đã xin ý kiến Sở Văn hóa - Thể thao TP. Huế và Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế.

Đường Đinh Tiên Hoàng nhìn từ trên cao theo hướng cầu Kho ra cửa Hậu. Các mảng cây xanh, dây leo rậm rạp bên trái đường nối liền nhau là "Bức tường ô nhục" có từ hơn 100 năm trước.

Dự án đường Thái Phiên nối dài đi xuyên qua "Bức tường ô nhục" dự kiến hoàn thành vào cuối tháng 4. Ảnh: Ngọc Văn.

Trung tâm sau đó khẳng định việc tháo dỡ đoạn tường đồn Mang Cá không ảnh hưởng đến yếu tố gốc của di tích Kinh thành, theo quy hoạch phân khu (tỷ lệ 1/2000) khu vực Kinh thành Huế được phê duyệt năm 2024, việc khôi phục tuyến đường nối Kẻ Trài - Thái Phiên theo dấu tích thời Nguyễn (trước khi có đồn Mang Cá) sẽ góp phần kết nối giao thông, giải tỏa ách tắc khu vực đông bắc Kinh thành.

Ngọc Văn