Hungary đón làn gió mới

Ngày 11/8, Quốc hội Hungary đã chính thức bầu cựu Chánh án Tòa án tối cao Andras Baka, ứng viên duy nhất của đảng Tôn trọng và Tự do (Tisza) cầm quyền, làm Tổng thống với 140/199 phiếu, qua đó chính thức chấm dứt 16 năm cầm quyền của đảng Fidesz và mở ra một kỷ nguyên phát triển mới cho Budapest.

Cột mốc lịch sử

Mọi chuyện bắt đầu khi ông Peter Magyar, cựu đảng viên Fidesz, đứng ra thành lập đảng Tisza với lập trường thân châu Âu, trung dung và đẩy mạnh chống tham nhũng. Với tỷ lệ bỏ phiếu cao kỷ lục (80%) cùng sự ủng hộ của cử tri trẻ tuổi, chính đảng này chiến thắng áp đảo (141/199 ghế) trong cuộc bầu cử Quốc hội ngày 12/4 vừa qua. Kết quả này không chỉ đẩy Fidesz khỏi quyền lực mà còn cho phép Tisza, với hơn 2/3 số ghế, xây dựng, phê chuẩn và ban hành các chính sách cần thiết.

Đây cũng là tiền đề quan trọng để chính phủ của Thủ tướng Peter Magyar lần lượt gỡ bỏ “Hệ thống hợp tác quốc gia” (NER) của người tiền nhiệm Viktor Orban. Một trong số đó là sửa đổi Hiến pháp, cho phép bãi nhiệm Tổng thống Tamas Sulyok, dọn đường cho cuộc bầu cử Tổng thống ngày 11/8, nơi ông Baka chiến thắng áp đảo.

Kết quả ấy có ý nghĩa đặc biệt với đảng Tisza và cá nhân ông Baka: Chính trị gia này từng đảm nhiệm cương vị Chánh án Tòa án tối cao, song đã buộc phải rời nhiệm sở vào năm 2011 sau khi chính phủ của ông Orban cải cách tư pháp.

Sự trở lại của ông trên cương vị Tổng thống được kỳ vọng sẽ là bảo chứng cho một nhà nước thượng tôn luật pháp, hướng tới đoàn kết dân tộc. Trong phát biểu nhậm chức, ông mong muốn trở thành cầu nối để gắn kết các đảng phái bất đồng chính trị, cùng hành động vì đất nước và cam kết xây dựng, tôn trọng cơ chế kiểm soát quyền lực.

Theo Hiến pháp Hungary, Tổng thống do Quốc hội bầu ra với nhiệm kỳ 5 năm, nắm giữ các quyền hạn quan trọng như phê chuẩn luật, đại diện cho quốc gia và đảm nhiệm vai trò Tổng tư lệnh các Lực lượng vũ trang.

Trên cơ sở đó, chính phủ mới được kỳ vọng sẽ triển khai một loạt cải tổ quan trọng như khôi phục cơ chế tư pháp độc lập, mở các cuộc điều tra nhắm vào giới tài phiệt dưới thời ông Orban, đồng thời đặt giới hạn nhiệm kỳ cho cương vị Thủ tướng.

Tuy nhiên, thay đổi lớn và dễ cảm nhận hơn cả sẽ đến từ lĩnh vực đối ngoại. Trong hơn một thập kỷ qua, Budapest thường bị coi là “cái gai” trong mắt của Brussels khi liên tục phủ quyết, trì hoãn các khoản viện trợ tới Ukraine, đồng thời duy trì quan hệ tốt đẹp với Moscow và Bắc Kinh.

Dưới thời ông Magyar, mọi chuyện sẽ khác. Chính phủ mới đã vạch ra một nghị trình thân châu Âu, cam kết đưa Hungary xích lại gần hơn các đồng minh trong Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) và tăng cường quan hệ hợp tác với Ủy ban châu Âu (EC).

Trên tinh thần đó, nước này có thể trở lại Văn phòng Công tố châu Âu (EPPO), giảm sự phụ thuộc vào nhiên liệu Nga, đồng thời gỡ bỏ rào cản với các viện trợ tài chính, quân sự cho Ukraine. Ông Magyar cũng ưu tiên xây dựng lại quan hệ với các quốc gia trong khu vực, đặc biệt trong khối Visegrad (Czech, Hungary, Ba Lan và Slovakia), với Ba Lan là Đối tác chiến lược ở giai đoạn này.

Chờ ngày hồi sinh

Giới chuyên gia và các nhà quan sát châu Âu cũng bày tỏ sự lạc quan về chính phủ mới ở Hungary, coi đây là chiến thắng then chốt và tín hiệu vui cho phương Tây.

Bà Liana Fix, nhà nghiên cứu cao cấp về châu Âu tại Hội đồng Quan hệ đối ngoại (CFR), nhấn mạnh chiến thắng của Tisza tại bầu cử Quốc hội tháng Tư là nền tảng then chốt cho sự thay đổi ở vị trí Tổng thống vừa qua.

Theo bà, tỷ lệ bỏ phiếu cao kỷ lục là minh chứng cho thấy sự quan tâm của cử tri, đặc biệt là những người trẻ, tới tình hình đất nước. Giờ đây, chính phủ của Tisza sẽ có đầy đủ công cụ để cải cách triệt để, tích cực, góp phần hàn gắn, xây dựng mặt trận NATO-EU thống nhất.

Về phần mình, bà Zsuzsanna Végh, nhà nghiên cứu tại Hội đồng Quan hệ đối ngoại châu Âu (ECFR), nhận định cách tiếp cận của chính quyền mới là tín hiệu đáng mừng, cho thấy Hungary đã trở lại với ngoại giao truyền thống, thay vì những hành động có phần thiếu định hướng, phức tạp và gây căng thẳng như trước.

Bà kết luận: “Điều đảng Tisza mang tới không phải là quan điểm mới, mà là nỗ lực hồi sinh những nguyên tắc cốt lõi truyền thống - Khôi phục lòng tin và định hình vị trí của quốc gia trong các liên minh, đồng thời duy trì chủ quyền lãnh thổ của đất nước”.

Song dù là thúc đẩy quan điểm tân tiến hay hồi sinh nguyên tắc cũ, chính quyền mới, dưới sự lãnh đạo của Thủ tướng Peter Magyar và Tổng thống Andras Baka, sẽ cần nỗ lực nhiều để thực sự thổi luồng sinh khí mới vào nền chính trị - xã hội tại Budapest, đưa Hungary trở lại vị thế đối tác then chốt và tin cậy tại châu Âu.