Hướng đi bền vững cho vùng nguyên liệu sắn

 Cán bộ Trung tâm Khuyến nông TP. Huế hướng dẫn người dân theo dõi và xử lý bệnh khảm lá sắn.

Bệnh khảm lá hoành hành

Năm 2019, bệnh khảm lá lần đầu tiên được phát hiện ở các vùng trồng sắn trên địa bàn thành phố. Sau đó phát sinh mạnh và gây hại trên nhiều diện tích. Ước tính hiện khoảng 35% diện tích cây sắn trên toàn thành phố nhiễm bệnh khảm lá.

Ghi nhận tại Hợp tác xã (HTX) Nông nghiệp Tứ Chánh (phường Phong Thái), nhiều hộ dân đã giảm bớt diện tích trồng sắn để chuyển sang các loại cây trồng khác. “Ngoài cây lúa, gia đình còn có 3ha sắn cũng là nguồn thu nhập chính lâu nay. Từ khi dịch bệnh khảm lá hoành hành, cây còi cọc nên năng suất giảm mạnh. Năm 2026 này, gia đình đã chuyển 1ha diện tích trồng sắn sang trồng mè”, anh Trần Chiến (TDP Tứ Chánh, phường Phong Thái) nói.

Theo ông Châu Ngọc Phi, Giám đốc Trung tâm Khuyến nông TP. Huế, từ năm 2021 đến nay, diện tích cây sắn toàn thành phố giảm mạnh, từ 4.198ha xuống còn 3.722ha (giảm gần 480ha). Cây nhiễm bệnh sớm thường sinh trưởng chậm, chùn ngọn và giảm năng suất nghiêm trọng. Một vụ sắn mất 8 - 9 tháng nhưng thu nhập thấp và bấp bênh nên người dân không mặn mà.

Bệnh khảm lá do virus gây ra nên hiện chưa có loại thuốc bảo vệ thực vật nào có khả năng điều trị trực tiếp. Trong khi đó, bà con nông dân lại chưa nhận thức đầy đủ về đặc điểm của bệnh, nên đã lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật, làm tăng chi phí sản xuất, giảm hiệu quả phòng trừ và ảnh hưởng đến môi trường.

Kết hợp nhiều biện pháp kỹ thuật

Nhằm hạn chế sự lây lan và giảm thiểu tác hại của dịch bệnh, tháng 2/2025, Trung tâm Khuyến nông TP. Huế triển khai mô hình áp dụng các tiến bộ kỹ thuật trong quản lý tổng hợp bệnh khảm lá sắn, thử nghiệm trên quy mô 10ha tại HTX Nông nghiệp Tứ Chánh, với 34 hộ tham gia. Theo đó, bà con được hướng dẫn canh tác theo hướng bền vững, áp dụng các biện pháp kỹ thuật từ chọn giống, làm đất, kỹ thuật trồng… đến chăm sóc và quản lý dịch hại.

Trong quá trình thực hiện, đội ngũ cán bộ kỹ thuật Trung tâm Khuyến nông thành phố thường xuyên theo dõi, kiểm tra, đồng hành cùng người dân. Nhờ đó đã kịp thời phát hiện các dấu hiệu bất thường trên cây sắn để có giải pháp xử lý đúng kỹ thuật, hạn chế thấp nhất thiệt hại do dịch bệnh gây ra.

Theo đánh giá, các hộ tham gia mô hình đều triển khai khá tốt các khâu, bảo đảm đúng kỹ thuật hướng dẫn. Kết quả, vụ đông xuân 2025 - 2026, cây sắn giai đoạn đầu nhiễm bệnh muộn hơn, sinh trưởng tốt và đều hơn. Tỷ lệ mắc bệnh khảm lá trong mô hình khoảng 10 - 15%, trong khi diện tích sắn ngoài mô hình nhiễm bệnh cao hơn nhiều.

“Đây cũng là cơ hội để bà con cùng trao đổi, học tập kinh nghiệm trong việc chăm sóc và quản lý phòng trừ bệnh khảm lá sắn. Với giá bán hiện nay khoảng 3.500 đồng/kg, cho doanh thu từ cây sắn đạt 87,5 triệu đồng/ha. Sau khi trừ các chi phí, mỗi ha sắn cho thu nhập khoảng 62 triệu đồng”, ông Thái Công Quát, Phó Giám đốc HXT Nông nghiệp Tứ Chánh thông tin.

Một thực tế nữa là hầu hết các vùng trồng sắn hiện nay trên địa bàn thành phố đều sử dụng giống sắn KM94 - không phải là giống kháng bệnh khảm lá. Do đó, dù đã áp dụng các biện pháp canh tác đúng kỹ thuật nhưng vẫn chưa thể kiểm soát hoàn toàn dịch bệnh. Vì vậy, bên cạnh việc nâng cao năng suất, người dân cần chú trọng đưa các giống sắn mới sạch bệnh, kháng bệnh khảm lá, có năng suất, chất lượng cao từ các địa phương khác vào trồng nhằm hạn chế thiệt hại và từng bước thay thế dần các giống sắn nhiễm bệnh.

Về giải pháp nâng cao năng suất cây sắn, theo ông Châu Ngọc Phi, đơn vị đang tiếp tục chỉ đạo các cơ quan chuyên môn theo dõi thực hiện mô hình trồng sắn theo hướng bền vững với việc ứng dụng kỹ thuật tiên tiến. Đồng thời, triển khai xây dựng mô hình liên kết sản xuất, tiêu thụ sản phẩm giữa nông dân, HTX với các doanh nghiệp chế biến sắn, bảo đảm đầu ra ổn định cho bà con.