Hướng nghiệp cho nữ sinh: Cần gỡ rào cản định kiến giới

Công tác hướng nghiệp, phân luồng đòi hỏi phải có góc nhìn đúng để giúp nữ sinh tự tin chọn nghề.

Nữ sinh ít lựa chọn học nghề: Vì đâu?

Theo báo cáo của Sở GDĐT tỉnh An Giang, tỷ lệ nam sinh lựa chọn theo học giáo dục nghề nghiệp cao gần gấp đôi so với nữ sinh. Ở bậc THCS (lớp 9), có 11,8% nam sinh chọn hướng học nghề; trong khi tỷ lệ này ở nữ sinh là 5,9%. Bước sang cuối cấp THPT (lớp 12), tỷ lệ nam sinh chọn học cao đẳng, trung cấp hoặc học nghề là 24,9%, còn nữ sinh chỉ đạt 15,1%.

Chia sẻ về những băn khoăn trước ngưỡng cửa chọn nghề, em Nguyễn Thị Ngọc Hân, học sinh lớp 9 tại đặc khu Phú Quốc (tỉnh An Giang) cho biết, nhiều bạn nữ trong lớp của em thích các ngành kỹ thuật, công nghệ hoặc sửa chữa thiết bị điện tử, nhưng lại e ngại vì nghe người lớn bảo "con gái làm kỹ thuật vất vả, khó xin việc". Còn nếu rẽ sang học trung cấp nghề ngay sau lớp 9 thì sợ bạn bè chê "học yếu mới đi học nghề", nên ai cũng cố thi vào lớp 10.

Tâm sự của Hân cũng là nỗi niềm của nhiều nữ sinh vùng nông thôn, vùng sâu của An Giang. Theo phân tích của nhiều giáo viên, không ít học sinh nữ đạt điểm môn Toán ở mức trung bình, yếu nhưng vì kỳ vọng của gia đình nên vẫn đăng ký vào các tổ hợp Khoa học tự nhiên ở lớp 10, dẫn đến đuối sức, chán nản chỉ sau một học kỳ. Số học sinh vào các trường trung cấp chuyên nghiệp, trường dạy nghề còn ít, một phần do phụ huynh chưa đồng thuận với chủ trương phân luồng, đặc biệt là tâm lý lo sợ con em phải xa nhà, tiếp cận môi trường xã hội quá sớm dễ bị cám dỗ, khó quản lý.

Chị Trần Thị Bích Phượng, phụ huynh có con đang học lớp 9 tại phường Rạch Giá, trải lòng: "Gia đình tôi làm nghề buôn bán nhỏ, thu nhập bấp bênh. Thấy con gái học lực chỉ ở mức trung bình, vợ chồng tôi cũng tính cho cháu học hệ 9+ vừa học văn hóa vừa học nghề pha chế, quản lý nhà hàng để sớm có việc làm phụ giúp gia đình. Nhưng nghĩ đến cảnh con gái mới 15-16 tuổi phải đi học xa nhà, môi trường thực tập ở các khu du lịch, nhà hàng phức tạp, vợ chồng tôi lại đắn đo, sợ con chưa đủ bản lĩnh tự bảo vệ mình".

Bên cạnh nỗi lo về sự an toàn, "bài toán" chi phí sinh hoạt, ăn ở và đầu ra việc làm cũng khiến nhiều gia đình nghèo, gia đình đồng bào dân tộc thiểu số ở các địa bàn khó khăn của tỉnh ngần ngại cho con gái theo học nghề dài hạn. 

Khi thông tin về chính sách miễn học phí hệ trung cấp cho học sinh tốt nghiệp THCS chưa được truyền thông thấu đáo, nhiều gia đình có hoàn cảnh khó khăn đã vội vàng cho con gái nghỉ học để đi làm thuê tại các khu công nghiệp ngoài tỉnh.

Cần tư vấn song song cả phụ huynh và học sinh

Chia sẻ tại hội thảo, TS. Giáp Bình Nga, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội và chuyên gia Nguyễn Minh Đăng Khôi, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Ứng dụng Khoa học Tâm lý Giáo dục Phương Nam, cùng nhận định, công tác hướng nghiệp tại nhiều nhà trường hiện nay còn nặng về cung cấp thông tin lý thuyết, thiếu chiều sâu trải nghiệm. Giáo viên chưa tổ chức cho học sinh làm quen với quy trình sản xuất, kinh doanh thực tế và chưa được tập huấn chuyên sâu về tư vấn hướng nghiệp.

Ông Nguyễn Minh Đăng Khôi, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Ứng dụng Khoa học Tâm lý Giáo dục Phương Nam, chia sẻ tại hội thảo.

Đề cập đến sự chênh lệch giới tính trong phân luồng, TS. Giáp Bình Nga cho biết, yếu tố giới vẫn chi phối lựa chọn nghề nghiệp của học sinh. Nhà trường cần coi cha mẹ học sinh là đối tượng tư vấn song song, đặc biệt chú ý xóa bỏ định kiến giới trong chọn nghề, đồng thời có phương pháp tư vấn phù hợp để nữ sinh tự tin tiếp cận cả những ngành nghề kỹ thuật, công nghệ cao chứ không chỉ bó hẹp trong các nghề truyền thống.

Đồng quan điểm, TS. Nguyễn Minh Quân, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Kiên Giang, tỉnh An Giang cho rằng, công tác tư vấn hướng nghiệp cần được cá thể hóa theo từng nhóm đối tượng, thay vì tuyên truyền chung chung. 

"Học sinh và phụ huynh cần được cung cấp thông tin cụ thể, minh bạch về đặc điểm nghề, yêu cầu kỹ năng, môi trường làm việc, chi phí đào tạo, chính sách hỗ trợ và lộ trình học liên thông. Khi phụ huynh thấy rõ học nghề không phải là ngõ cụt mà là con đường lập thân chính đáng, vừa có tay nghề vững vàng vừa có cơ hội học tiếp lên cao đẳng, đại học, họ sẽ yên tâm ủng hộ con em mình", Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Kiên Giang nhấn mạnh.

Trong khi đó, đại diện Học viện Du lịch Mặt Trời cho biết, nhu cầu nhân lực chất lượng cao phục vụ ngành du lịch – dịch vụ của tỉnh An Giang giai đoạn 2026-2030, đặc biệt là phục vụ Hội nghị cấp cao APEC 2027 tại Phú Quốc, là vô cùng lớn. Đây là lĩnh vực có nhiều vị trí việc làm phù hợp với sự khéo léo, tỉ mỉ và khả năng giao tiếp của lao động nữ. 

"Để phụ huynh yên tâm gửi gắm con em, đặc biệt là các nữ sinh từ đất liền ra Phú Quốc học tập và thực hành, doanh nghiệp và cơ sở đào tạo phải cam kết đồng bộ về an sinh. Học viên theo mô hình đào tạo kép được bố trí ký túc xá an toàn, hỗ trợ chi phí học tập, sinh hoạt, được các chuyên gia đạt chuẩn sư phạm kèm cặp trực tiếp tại môi trường khách sạn 5 sao và ưu tiên tuyển dụng ngay sau khi tốt nghiệp".

Ông Trần Quang Bảo, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh An Giang, phát biểu tại hội thảo.

Phát biểu tại hội thảo, Giám đốc Sở GDĐT tỉnh An Giang Trần Quang Bảo khẳng định, hướng nghiệp và phân luồng không phải là hạn chế cơ hội học tập của học sinh, mà là tạo điều kiện để các em tự lựa chọn con đường phát triển phù hợp với năng lực, sở trường, hoàn cảnh gia đình và nhu cầu thị trường lao động.

Để công tác hướng nghiệp, phân luồng giai đoạn 2026-2030 đi vào thực chất và tạo cơ hội bình đẳng cho học sinh, ngành Giáo dục tỉnh An Giang xác định nhiều giải pháp trọng tâm. Trong đó có việc tăng cường đào tạo các nhóm ngành mũi nhọn như du lịch – dịch vụ, logistics, công nghệ chế biến, nông nghiệp công nghệ cao, thương mại điện tử – những lĩnh vực mở ra không gian nghề nghiệp rộng lớn cho lao động nữ.