Hướng tới thực phẩm sạch và an toàn

Giết mổ nhỏ lẻ và nguy cơ ô nhiễm

Theo báo cáo của Cục Chăn nuôi và Thú y (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), trong giai đoạn 2020-2025, chương trình giám sát thịt lợn, thịt gà nội địa và xuất khẩu đã lấy 1.780 lượt mẫu vi sinh và 1.123 lượt mẫu hóa chất, kháng sinh, kim loại nặng.

Kết quả cho thấy: 417/1.780 mẫu vi sinh không đạt tiêu chuẩn, chiếm gần 23,5%, đồng thời phát hiện một mẫu thịt nhiễm chì vượt giới hạn. Điều này phản ánh rõ nguy cơ ô nhiễm vi sinh và hóa chất trong chuỗi cung ứng thịt còn cao. Nguyên nhân chủ yếu đến từ nhận thức và kiến thức về an toàn thực phẩm của người dân chưa đầy đủ, cùng với việc một số địa phương vẫn tồn tại vận chuyển, giết mổ động vật mắc bệnh và tiêu thụ sản phẩm không an toàn.

Giết mổ nhỏ lẻ gây ô nhiễm môi trường. Ảnh: Hoàng Hương

Phó Chủ tịch Thường trực Hội Chăn nuôi Việt Nam Nguyễn Ngọc Sơn cho biết, cả nước hiện có khoảng 25.000 cơ sở giết mổ nhỏ lẻ, phần lớn chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu về vệ sinh thú y và an toàn thực phẩm. Mô hình giết mổ thủ công kéo dài không chỉ làm khó quản lý dịch bệnh, mà còn làm giảm giá trị gia tăng của sản phẩm.

Giết mổ công nghiệp bảo đảm an toàn thực phẩm. Ảnh: PV

Trong khi đó, tỷ lệ sản phẩm chăn nuôi được chế biến sâu tại Việt Nam vẫn thấp, phần lớn thịt được tiêu thụ dưới dạng tươi sống. Điều này trái ngược với xu hướng tiêu dùng toàn cầu, nơi các sản phẩm chế biến, đông lạnh và tiện lợi ngày càng phổ biến.

Bên cạnh đó, công tác kiểm soát giết mổ chưa đồng bộ. Trong tổng số 4.328 cơ sở nhỏ lẻ được khảo sát, chỉ khoảng 17% thực hiện kiểm soát giết mổ. Một số địa phương chưa tổ chức giám sát tại các cơ sở tập trung hoặc sử dụng dấu kiểm soát giết mổ không đúng quy định, khiến việc truy xuất nguồn gốc và bảo đảm an toàn thực phẩm gặp khó khăn.

Các cơ sở giết mổ công nghiệp hoạt động chưa hết công suất. Ảnh: PV

Tại Hà Nội, tổng số cơ sở giết mổ là 701, nhưng mới kiểm soát được 150 cơ sở. Sản lượng thịt cung cấp ra thị trường đạt hơn 550 tấn/ngày, đáp ứng khoảng 60% nhu cầu. Trong số cơ sở được kiểm soát, sản lượng đạt 450 tấn/ngày, gồm hơn 50 tấn thịt trâu, bò; 300 tấn thịt lợn; 100 tấn thịt gia cầm.

Hầu hết các cơ sở công nghiệp và bán công nghiệp chưa hoạt động hết công suất. Chẳng hạn, cơ sở Vinh Anh (xã Thường Tín) chỉ đạt 15-30% công suất thiết kế, trong khi Foodex (xã Đan Phượng) phải tạm dừng hoạt động. Ngược lại, các cơ sở nhỏ lẻ vẫn phân bố rải rác, tiềm ẩn nguy cơ dịch bệnh, mất an toàn thực phẩm và ô nhiễm môi trường. Việc kinh doanh sản phẩm động vật qua mạng xã hội, nhỏ lẻ, sơ chế thủ công cũng khiến việc kiểm soát và giám sát thêm khó khăn.

Hiện tượng giết mổ tập trung không cạnh tranh được với mô hình nhỏ lẻ dẫn đến chênh lệch giá bán giữa người chăn nuôi và người tiêu dùng, hạn chế xây dựng thương hiệu và quảng bá sản phẩm chăn nuôi. Hệ thống sản xuất thiếu liên kết chặt chẽ từ khâu chăn nuôi đến tiêu thụ, chưa chú trọng giết mổ tập trung và chế biến công nghiệp, đặc biệt là chế biến sâu, làm giảm giá trị gia tăng và tính cạnh tranh của sản phẩm trong nước, hạn chế khả năng xuất khẩu.

Kiểm soát nghiêm và xây dựng chuỗi sản phẩm thịt

Để bảo đảm nguồn thực phẩm sạch cho thị trường, các cơ quan chức năng đã đề ra nhiều giải pháp đồng bộ. Theo Chỉ thị số 02/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ, việc giảm và tiến tới chấm dứt giết mổ nhỏ lẻ không đủ điều kiện vệ sinh thú y và an toàn thực phẩm là yêu cầu cấp bách. Thay vào đó, cần hình thành các cơ sở giết mổ tập trung, hiện đại, đáp ứng yêu cầu quản lý thú y, an toàn thực phẩm và bảo vệ môi trường.

Cần hình thành các cơ sở giết mổ tập trung, hiện đại, đáp ứng yêu cầu quản lý thú y, an toàn thực phẩm và bảo vệ môi trường. Ảnh: PV

Một giải pháp trọng tâm là tăng cường kiểm tra, giám sát và xử lý nghiêm các cơ sở vi phạm. Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Tạ Văn Tường cho biết, để cung cấp thực phẩm sạch cho người dân Thủ đô, Sở sẽ phối hợp với các sở, ngành, chính quyền địa phương thành lập đoàn kiểm tra liên ngành thường xuyên giám sát hoạt động giết mổ, vận chuyển và kinh doanh sản phẩm động vật, đặc biệt tại các địa bàn trọng điểm; quy định xử phạt hành chính sẽ được hoàn thiện, tăng mức xử phạt, áp dụng biện pháp bổ sung như tịch thu tang vật và buộc tiêu hủy sản phẩm vi phạm.

Các địa phương tăng cường kiểm tra giám sát nguồn gốc động vật vào cơ sở giết mổ. Ảnh: PV

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến nhấn mạnh, việc nâng cao năng lực cán bộ, nhân viên thú y là giải pháp quan trọng. Việc đào tạo, tập huấn giúp đội ngũ kiểm soát giết mổ, kiểm tra vệ sinh thú y và giám sát an toàn thực phẩm thực hiện đúng quy định chuyên môn, tăng hiệu quả giám sát cơ sở công nghiệp và nhỏ lẻ.

Ngoài ra, cơ chế phối hợp liên ngành giữa chính quyền địa phương, nông nghiệp, y tế, công an, quản lý thị trường và các cơ quan liên quan cần được thực hiện đồng bộ. Việc trao đổi thông tin kịp thời và phối hợp xử lý vi phạm sẽ giúp kiểm soát chặt chẽ nguồn thịt lưu thông trên thị trường. Các địa phương cũng nên bố trí trạm kiểm dịch động vật tại các đầu mối giao thông quan trọng, phục vụ kiểm dịch vận chuyển động vật và sản phẩm động vật, đồng thời bố trí ngân sách triển khai giám sát an toàn thực phẩm trong chuỗi sản xuất, từ chăn nuôi, giết mổ đến tiêu thụ.

Ngoài ra, việc phát triển chuỗi sản xuất, giết mổ, chế biến liên kết, hiện đại và minh bạch là yếu tố quyết định. Chuỗi này không chỉ bảo đảm thực phẩm động vật sạch, an toàn, chất lượng cao cho người tiêu dùng mà còn mở rộng khả năng xuất khẩu. Phát triển sản phẩm chế biến sâu, đông lạnh, tiện lợi sẽ nâng giá trị gia tăng, tạo điều kiện cạnh tranh với thị trường quốc tế, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng và mở rộng xuất khẩu.

Quỳnh Dung