Iran có thể được đầu tư 300 tỷ USD

Đường phố Tehran ngày 15/6. Ảnh: Reuters.

Theo CNN, đứng đầu danh sách những vấn đề gây tranh cãi hiện là dòng tiền lên tới 300 tỷ USD có thể sắp chảy vào Tehran. Trong cuộc phỏng vấn với CBS News sáng 15/6 theo giờ địa phương, Phó tổng thống Mỹ JD Vance thừa nhận khả năng Iran có thể sắp được tiếp cận quỹ đầu tư trị giá 300 tỷ USD.

Lần đầu tiên trong 4 thập kỷ, Iran có thể nhận được đầu tư

Quỹ tư nhân trị giá 300 tỷ USD thúc đẩy đầu tư vào Iran được nhắc đến trong thỏa thuận khung giữa Mỹ và Iran. Trong đó, hơn một nửa giá trị quỹ đã nhận được cam kết tài trợ từ các công ty, một nguồn tin am hiểu trực tiếp về thỏa thuận tiết lộ với Reuters.

Theo nguồn tin, quỹ này là phương tiện đầu tư tư nhân, không phải chương trình tái thiết hay bồi thường chiến tranh, đồng thời không bao gồm bất kỳ khoản ngân sách chính phủ hay viện trợ nào.

Nguồn tin cho biết các doanh nghiệp có trụ sở tại Mỹ, các nước Arab vùng Vịnh, châu Á, Nam Mỹ và châu Phi đã cam kết tham gia tài trợ. Các khoản đầu tư được cam kết trải rộng trên nhiều lĩnh vực như năng lượng, logistics, sản xuất công nghiệp và vận tải.

Kinh tế Iran có nhiều tiềm năng nhưng chưa hề được biết đến nguồn vốn đầu tư trực tiếp từ nước ngoài trong suốt 4 thập kỷ qua. Ảnh: Reuters.

Một nguồn tin cấp cao của Iran nói với Reuters rằng Tehran ban đầu yêu cầu Mỹ bồi thường 400 tỷ USD cho các thiệt hại do chiến tranh gây ra, nhưng Washington từ chối. Sau đó, ý tưởng thành lập quỹ đầu tư này đã xuất hiện.

Nguồn tin Iran cho biết cơ chế này dự kiến cho phép các nhà đầu tư đóng góp dưới nhiều hình thức khác nhau, ví dụ trực tiếp tài trợ cho việc khôi phục những địa điểm bị hư hại trong chiến sự.

Các công trình có thể được hỗ trợ bao gồm các tổ hợp công nghiệp, các nhà máy lọc dầu, sân bay và hạ tầng bị ảnh hưởng bởi xung đột nói chung.

Nguồn tin cho biết thêm rằng quỹ đầu tư này hoàn toàn tách biệt với kênh đàm phán song song liên quan đến việc dỡ bỏ các lệnh trừng phạt của Mỹ và giải phóng tài sản bị phong tỏa của Iran. Nguồn tin khẳng định đây là hai cơ chế tài chính riêng biệt có mục tiêu và lộ trình khác nhau. Quỹ đầu tư chỉ được thành lập và đi vào hoạt động khi Mỹ và Iran đạt được thỏa thuận cuối cùng.

"Trong 60 ngày tới, ban điều hành quỹ sẽ bắt đầu làm việc với phía Iran và các nhà đầu tư để lên kế hoạch cũng như xác định phạm vi các dự án”, nguồn tin cho hay.

Iran, một trong những nền kinh tế lớn nhất Trung Đông, hầu như không nhận được dòng vốn đầu tư trực tiếp từ nước ngoài trong suốt 4 thập kỷ qua, do nước này bị loại khỏi thị trường vốn toàn cầu vì nhiều vòng trừng phạt của Mỹ và quốc tế.

Iran sở hữu trữ lượng khí đốt tự nhiên đã được xác minh lớn thứ 2 thế giới, trữ lượng dầu mỏ đã được xác minh lớn thứ 4 thế giới. Nước này còn có dân số hơn 92 triệu người với lực lượng lao động trẻ và có trình độ học vấn cao, nền tảng công nghiệp đa dạng, cùng nhiều tiềm năng chưa được khai thác trong lĩnh vực hóa dầu, khai khoáng, du lịch và nông nghiệp.

Ông Trump gặp khó

Sau cuộc phỏng vấn của Phó Tổng thống Vance với CBS News sáng 15/6, chính quyền ông Trump nhanh chóng phải làm rõ vấn đề về quỹ đầu tư. Nhà Trắng nhấn mạnh khoản tiền này sẽ không đến từ tiền thuế của người Mỹ, quỹ sẽ chỉ được vận hành nếu Iran tuân thủ thỏa thuận hòa bình.

Ông Vance tiếp tục phát biểu trên Fox News tối 15/6 rằng Mỹ khuyến khích các quốc gia khác đầu tư vào Iran. “Không phải chúng tôi, mà là các nước khác”, ông Vance nhấn mạnh. Sang ngày 16/6, ông Vance tuyên bố Mỹ sẽ không cho phép các bên "đầu tư vào Iran, nếu người Iran không thay đổi hành vi".

Có thể thấy quỹ đầu tư khổng lồ đang thu hút sự quan tâm của dư luận và khiến chính quyền ông Trump mất nhiều công đề cập.

Ông Trump đang tham dự hội nghị G7 ở Pháp, thỏa thuận giữa Mỹ và Iran trở thành chủ đề được quan tâm hàng đầu tại hội nghị. Ảnh: Reuters.

Vấn đề là ông Trump và đảng Cộng hòa từng chỉ trích gay gắt chính quyền cựu Tổng thống Obama vì từng cho phép Iran tiếp cận hàng tỷ USD, khi hai nước đạt thỏa thuận hạt nhân hồi năm 2015

Số tiền Iran được tiếp cận dưới thời ông Obama thấp hơn đáng kể so với mức đầu tư 300 tỷ USD đang được chính quyền ông Trump thúc đẩy.

Trong thỏa thuận dưới thời ông Obama, nguồn tiền không đến từ các quốc gia khác, mà là tài sản bị phong tỏa của Iran tại các ngân hàng nước ngoài vì lệnh trừng phạt của Mỹ. Các ước tính khi đó cho rằng số tiền Iran có thể tiếp cận vào khoảng 50 tỷ USD.

Dù vậy, ông Trump viết trong bài bình luận đăng trên USA Today hồi tháng 9/2015: "Iran nhận được khoản lợi khổng lồ trị giá 150 tỷ USD, khoản tiền chắc chắn sẽ được dùng để tài trợ khủng bố trên khắp thế giới". Ông Trump thường sử dụng con số 150 tỷ USD được cho là phóng đại so với thực tế.

Ông Trump từng cho rằng nhượng bộ của ông Obama đồng nghĩa với việc mang lại khoản lợi tài chính khổng lồ cho quốc gia mà ông gọi là nhà tài trợ khủng bố hàng đầu thế giới. Ông Trump coi sự nhượng bộ này là không thể chấp nhận, đồng thời là dấu hiệu cho thấy năng lực đàm phán hạn chế của nhà lãnh đạo tiền nhiệm.

Hai tình huống dưới thời ông Trump và ông Obama không giống nhau, bởi tài sản Iran được giải phóng khỏi dưới thời ông Obama không giống với quỹ đầu tư tư nhân dưới thời ông Trump.

Tuy nhiên, cả hai nguồn tiền đều “không đến từ tiền thuế của người Mỹ” và đều là tín hiệu nhằm thúc đẩy Iran có động lực đạt thỏa thuận hạt nhân với Mỹ. Giờ đây, những phát biểu trong quá khứ có thể quay lại gây bất lợi cho ông Trump.