Xung đột tại Trung Đông: Cuộc chiến khí đốt đã bắt đầu?

Vòng xoáy nguy hiểm

Đây là một vòng xoáy nguy hiểm đe dọa thị trường khí đốt toàn cầu.

Bị Israel và Mỹ tấn công, Iran đã tấn công khu phức hợp Ras Laffan, nhà máy hóa lỏng khí đốt lớn nhất thế giới, hồi đầu tháng này. Để đề phòng, Qatar đã tạm ngừng hoạt động tại đây. Tình hình hiện nay đã xấu đi hơn nữa. Sau một cuộc tấn công khác của Israel, lần này nhằm vào mỏ khí đốt South Pars của Iran, Tehran đã trả đũa bằng cách tấn công Ras Laffan một lần nữa.

Theo Giám đốc điều hành Saad Al-Kaabi của công ty QatarEnergy, vụ tấn công mới nhất đã gây ra thiệt hại đáng kể. Ước tính khoảng 17% công suất xuất khẩu khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) của nước này bị hư hại, và việc sửa chữa có thể mất từ 3 đến 5 năm. Điều này dự kiến sẽ khiến QatarEnergy mất 20 tỷ USD doanh thu hằng năm, buộc công ty phải hủy bỏ một số hợp đồng dài hạn, bao gồm các hợp đồng với Italy, Bỉ, Hàn Quốc và Trung Quốc.

Thông báo về cuộc tấn công này, đánh dấu bước ngoặt trong chiến tranh, đã khiến giá khí đốt tăng vọt trên thị trường châu Âu. Giá khí đốt đã chạm mức cao nhất là 74 euro/MWh trong thời gian ngắn, trước khi giảm xuống khoảng 61 euro/MWh vào cuối chiều 19-3. Trước khi xung đột nổ ra, giá khí đốt dao động quanh mức 35 euro/MWh.

Các cơ sở của QatarEnergy tại Ras Laffan, Qatar, ngày 3-3. Các cuộc tấn công của Iran đã gây thiệt hại nghiêm trọng cho địa điểm quan trọng này, làm tê liệt một phần đáng kể sản lượng khí hóa lỏng (LNG) toàn cầu. Ảnh: Getty Images

Kể từ khi chiến tranh ở Iran bắt đầu, thị trường chủ yếu quan tâm đến thiệt hại đối với cơ sở hạ tầng dầu khí của vùng Vịnh.

Điều này có nghĩa là những ảnh hưởng của cuộc chiến hiện tại có thể mất nhiều năm mới giảm bớt. Việc phong tỏa eo biển Hormuz, vốn đang khiến giá hydrocarbon tăng vọt trong ngắn hạn, về lý thuyết có thể được giải quyết rất nhanh chóng, một khi Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran ngừng đe dọa các tàu, thuyền.

Kristy Kramer, người đứng đầu các nhóm LNG tại Wood Mackenzie, nhận định: “Vào thời điểm bắt đầu cuộc chiến, thị trường kỳ vọng sẽ có sự gián đoạn ngắn hạn, với việc khởi động lại có kiểm soát cho phép sản lượng được khôi phục về mức trước xung đột trước giữa năm 2026. Tuy nhiên, triển vọng này ngày càng trở nên khó xảy ra”.

Tác động lâu dài

Cuộc tấn công của Israel vào mỏ khí đốt South Pars, mỏ khí đốt chính của Iran, đã châm ngòi cho cuộc xung đột.

Mỏ khí đốt này cung cấp 70% sản lượng khí đốt của Iran, theo nhận định của Anne-Sophie Corbeau, nhà nghiên cứu tại Trung tâm Chính sách năng lượng toàn cầu thuộc Đại học Columbia (Mỹ). Tại Iran, khí đốt chiếm 69% tổng nguồn năng lượng và lên đến 85% sản lượng điện. Ngay từ khi khí đốt bị nhắm mục tiêu, rõ ràng là sẽ có những hành động trả đũa.

Bằng cách tấn công cơ sở hạ tầng khí đốt của Qatar, Iran có nguy cơ làm căng thẳng thêm quan hệ với quốc gia láng giềng mà họ cùng chia sẻ quyền tiếp cận mỏ khí đốt khổng lồ South Pars Pars/North Dome. "Tôi chưa bao giờ tưởng tượng rằng Qatar và khu vực Trung Đông lại phải hứng chịu một cuộc tấn công như vậy", Giám đốc điều hành của QatarEnergy nói.

“Tại Ras Laffan, có 14 dây chuyền được xây dựng dần dần từ cuối những năm 1990 đến năm 2011. Mỗi dây chuyền có kích thước khác nhau, từ 3 triệu tấn/năm đối với dây chuyền nhỏ nhất, đến 7-8 triệu tấn đối với dây chuyền lớn nhất. Có vẻ như các cuộc tấn công đã làm hư hại hai dây chuyền với tổng công suất 12,8 triệu tấn/năm trong tổng số 77 triệu tấn/năm”, chuyên gia này nói.

Các cuộc tấn công mới vào Qatar có thể gây thêm căng thẳng cho thị trường khí đốt toàn cầu. Riêng khu phức hợp Ras Laffan đã sản xuất 1/5 lượng LNG tiêu thụ của thế giới. Ngoài các đơn vị hóa lỏng khí đốt, khu phức hợp này còn bao gồm một nhà máy chuyển đổi khí thành chất lỏng, các cơ sở lưu trữ LNG và một nhà máy lọc dầu.

Việc sửa chữa các thiết bị hóa lỏng có thể mất vài năm. Bà Anne-Sophie Corbeau giải thích: “Để chế tạo một thiết bị hóa lỏng phải mất 5 năm. Nếu bộ phận làm lạnh bị hư hỏng, thì đó không phải là thứ bạn có thể tìm thấy ở cửa hàng vật liệu xây dựng. Đặc biệt, các nhóm phụ trách sửa chữa, bao gồm các kỹ sư chuyên môn cao - những người khó có thể làm việc ở Ras Laffan giữa lúc xung đột đang diễn ra”.

Trước khi chiến tranh bắt đầu, Qatar đã khởi công mở rộng mỏ khí Ras Laffan với sự hỗ trợ của các công ty quốc tế, trong đó có tập đoàn ExxonMobil của Mỹ. Nước này đặt mục tiêu bổ sung 6 tổ máy hóa lỏng vào năm tới, cho phép họ cung cấp 1/4 lượng LNG của thế giới. Tuy nhiên, dự án này hiện đã bị hoãn lại.