Kazakhstan 'bật đèn xanh' tiếp nhận uranium làm giàu của Iran

Trong cuộc phỏng vấn ngày 29/5 với Financial Times, Tổng giám đốc Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) Rafael Grossi cho biết Kazakhstan sẵn sàng tiếp nhận uranium đã được làm giàu của Iran nếu Washington và Tehran đạt được thỏa thuận về chương trình hạt nhân của Iran.

Ông Grossi nói thêm rằng, trong cuộc gặp với Tổng thống Kazakhstan Kassym-Jomart Tokayev tại Astana, đích thân nhà lãnh đạo Kazakhstan cũng bày tỏ sự ủng hộ đối với ý tưởng này.

Khẳng định lập trường của Astana, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Kazakhstan Yerlan Zhetybayev cho biết tại cuộc họp báo ngày 1/6 rằng nước này sẵn sàng cung cấp hỗ trợ kỹ thuật nếu các bên đạt được những thỏa thuận quốc tế cần thiết.

“Chúng tôi phát đi tín hiệu thiện chí sẵn sàng cung cấp hỗ trợ kỹ thuật, với điều kiện các bên đạt được những thỏa thuận quốc tế cần thiết”, ông Zhetybayev nói, theo Euronews.

Tổng giám đốc Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) Rafael Grossi và Tổng thống Kazakhstan Kassym-Jomart Tokayev. Ảnh: VP Tổng thống Kazakhstan

Lời đề nghị của Kazakhstan được đưa ra trong bối cảnh các cuộc đàm phán giữa Washington và Tehran vẫn gặp nhiều trở ngại, đặc biệt liên quan đến số phận kho uranium làm giàu của Tehran và việc khôi phục hoạt động tại Eo biển Hormuz - tuyến hàng hải chiến lược của thế giới.

Theo các nguồn tin, những đề xuất mới nhất từ Washington bao gồm một khuôn khổ ngừng bắn kéo dài 60 ngày, các cuộc thảo luận về việc mở lại tuyến đường biển quan trọng này, đồng thời nối lại tiến trình đàm phán rộng hơn nhằm ngăn chặn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân.

Hiện Iran được cho là đang nắm giữ khoảng 440 kg uranium làm giàu ở mức 60%. Mặc dù vẫn thấp hơn ngưỡng 90% cần thiết để chế tạo vật liệu cấp độ vũ khí, lượng uranium này nếu tiếp tục được làm giàu có thể đủ để sản xuất từ 10-12 thiết bị hạt nhân.

Số vật liệu nói trên được cho là đang nằm dưới đống đổ nát của các cơ sở hạt nhân Natanz, Fordow và Isfahan của Iran, vốn đã bị hư hại nặng nề trong các đợt tấn công trước đó. Tuy nhiên, IAEA cho biết chưa thể xác minh tình trạng thực tế của các địa điểm này.

Kazakhstan từ lâu được xem là hình mẫu về giải trừ vũ khí hạt nhân. Sau khi Liên Xô tan rã năm 1991, nước này thừa hưởng một trong những kho vũ khí hạt nhân lớn nhất thế giới với khoảng 1.400 đầu đạn, nhưng đã tự nguyện tháo dỡ toàn bộ vào năm 1995, đóng cửa bãi thử hạt nhân Semipalatinsk của Liên Xô và từ bỏ hoàn toàn vũ khí hạt nhân.

Kazakhstan hiện là nơi đặt Ngân hàng Uranium Làm giàu Thấp của IAEA tại Nhà máy Luyện kim Ulba ở thành phố Oskemen. Được thành lập năm 2018 và đi vào hoạt động từ tháng 10/2019, cơ sở này có nhiệm vụ bảo đảm nguồn nhiên liệu cho các chương trình hạt nhân dân sự và hạn chế nguy cơ phổ biến vũ khí hạt nhân.

Vấn đề lưu giữ uranium đã từng được xử lý theo cơ chế tương tự trong khuôn khổ Kế hoạch Hành động Toàn diện Chung (JCPOA) năm 2015. Khi đó, Iran đã chuyển khoảng 11 tấn uranium làm giàu thấp sang Nga để đổi lấy uranium tự nhiên.

Tuy nhiên, Tổng thống Mỹ Donald Trump sau đó đã rút Mỹ khỏi thỏa thuận này trong nhiệm kỳ đầu tiên và khẳng định rõ rằng Nga hoặc Trung Quốc sẽ không được đóng vai trò bên lưu giữ vật liệu hạt nhân theo bất kỳ cơ chế mới nào.

Tuần trước, trên mạng xã hội Truth Social, ông Trump cho rằng lượng uranium làm giàu cao của Iran hoặc phải được bàn giao cho Washington, bị tiêu hủy tại chỗ, hoặc được chuyển tới “một địa điểm phù hợp khác dưới sự giám sát của Ủy ban Năng lượng Nguyên tử”.

Trong khi đó, Tehran tiếp tục bác bỏ khả năng chuyển kho dự trữ uranium ra nước ngoài. Chủ nhiệm Ủy ban An ninh Quốc gia và Chính sách Đối ngoại của Quốc hội Iran Ebrahim Azizi khẳng định nước này sẽ không đưa uranium làm giàu sang một quốc gia thứ ba, đồng thời nhấn mạnh chương trình hạt nhân của Iran là vấn đề không thể đem ra thương lượng.