Kế hoạch 'Made in Europe' tác động đến ngành công nghiệp ôtô thế nào?

Bộ Thương mại Trung Quốc đã lên tiếng chỉ trích kế hoạch "Made in Europe" của Liên minh châu Âu (EU), cho rằng các quy định mới mang tính bảo hộ và tạo ra rào cản đầu tư đối với doanh nghiệp nước ngoài.

Trung Quốc phản đối kế hoạch "Made in Europe" của châu Âu

Trong nỗ lực bảo vệ ngành sản xuất nội địa, Ủy ban châu Âu (EC) đã đưa ra dự luật Thúc đẩy Công nghiệp, trong đó đề xuất ưu tiên mua sắm "Made in Europe" cùng các điều kiện đầu tư mới đối với pin, xe điện, tấm pin mặt trời và các nguyên liệu thô quan trọng.

Nằm trong dự luật Thúc đẩy Công nghiệp, đề xuất ưu tiên mua sắm "Made in Europe" cùng các điều kiện đầu tư mới của châu Âu đã khiến Trung Quốc nổi giận và cáo buộc EU vi phạm nguyên tắc của WTO.

Động thái này nhanh chóng vấp phải phản ứng từ Bộ Thương mại Trung Quốc, cáo buộc các biện pháp trên là "rào cản đầu tư nghiêm trọng và sự phân biệt đối xử mang tính thể chế", đồng thời vi phạm các nguyên tắc của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO).

Theo dự thảo, đạo luật nhắm tới các doanh nghiệp từ những quốc gia nắm hơn 40% năng lực sản xuất toàn cầu trong một lĩnh vực nhất định - ngưỡng được cho là ám chỉ rõ ràng đến Trung Quốc. Các công ty thuộc diện này sẽ phải đáp ứng một loạt điều kiện nếu muốn hoạt động sản xuất tại châu Âu, bao gồm sử dụng ít nhất 50% lao động là công dân EU, giữ tỷ lệ sở hữu nước ngoài dưới 49% và dành 1% doanh thu toàn cầu cho hoạt động nghiên cứu và phát triển tại EU.

Những sản phẩm xuất khẩu chủ lực của Trung Quốc vào châu Âu như xe điện, pin EV hay tấm pin năng lượng mặt trời cũng gặp những thách thức lớn về tỷ lệ nội địa hóa.

Đối với xe điện - một trong những mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Trung Quốc - cùng với pin EV, dự luật yêu cầu tỷ lệ nội địa hóa tại EU lên tới 70% để đủ điều kiện tham gia các chương trình mua sắm công. Nhiều linh kiện pin lại được miễn trừ khỏi quy định này.

Châu Âu "kết nạp" Anh, Hàn Quốc và Nhật Bản

Động thái được cho là phản ánh sự phụ thuộc của châu Âu vào các nhà sản xuất pin Nhật Bản và Hàn Quốc, vốn đang chiếm phần lớn công suất sản xuất pin lắp đặt tại khu vực. Không ngạc nhiên khi EC cũng tìm cách duy trì quan hệ thuận lợi với các quốc gia này.

Từ lâu, EU đã ký kết nhiều bản ghi nhớ với các chính phủ Nhật Bản nhằm hợp tác chế tạo pin điện, giúp tối ưu chi phí nghiên cứu và sản xuất, đồng thời tăng tính cạnh tranh với các đối thủ từ Trung Quốc.

Theo đề xuất, toàn bộ các nước có hiệp định thương mại tự do với EU, ước tính khoảng 40 quốc gia, bao gồm Anh, Hàn Quốc và Nhật Bản, đều được coi là có nguồn gốc EU trong các quy định của dự luật. Điều này giúp mở rộng phạm vi áp dụng vượt ra ngoài khối EU27, đồng thời loại trừ cả Mỹ và Trung Quốc - 2 nền kinh tế chưa có hiệp định thương mại tự do toàn diện với EU.

Dự luật vẫn phải được thông qua bởi Nghị viện châu Âu (EP) cùng toàn bộ 27 quốc gia thành viên EU, một quá trình có thể kéo dài từ 1 đến 2 năm. Những bất đồng nội bộ đã phần nào định hình nội dung văn bản: Pháp thúc đẩy các biện pháp bảo hộ mạnh hơn, Đức muốn mở rộng cho các đối tác trong chuỗi cung ứng, trong khi các nước Bắc Âu và Baltic cảnh báo rằng các hạn chế quá mức có thể làm nản lòng nhà đầu tư.

Một trong những quốc gia phản đối mạnh mẽ nhất là Hungary, khi nước này là được xem là trung tâm cho các hãng xe Trung Quốc muốn thâm nhập thị trường châu Âu. Tập đoàn BYD hiện đặt trụ sở khu vực tại Hungary, đồng thời xây dựng nhà máy sản xuất quy mô lớn đầu tiên tại châu Âu, dự kiến bắt đầu sản xuất hàng loạt vào giữa năm 2026.

Kế hoạch "Made in Europe" này ảnh hưởng nặng nề đến các thương hiệu Trung Quốc, đồng thời tạo sự bảo vệ cho các doanh nghiệp châu Âu khi thị trường này dần trở thành một trong nơi tiêu thụ xe điện lớn trong tương lai.

Đề xuất trên được đưa ra trong bối cảnh ngành công nghiệp ôtô châu Âu đã mất khoảng 200.000 việc làm từ năm 2024. Các dự báo cho thấy riêng lĩnh vực sản xuất xe có thể mất thêm tới 600.000 việc làm trong thập niên này. Brussels xem đạo luật như một biện pháp can thiệp mang tính cấu trúc nhằm giữ lại năng lực công nghiệp của khu vực trước khi sự suy giảm trở nên khó đảo ngược.

Việt Hà