Kênh rạch hồi sinh, nâng tầm đô thị (*): Điểm nhấn ấn tượng

Từng là một trong những điểm ô nhiễm nghiêm trọng, kênh Tàu Hủ - Bến Nghé hiện ra trong trí nhớ nhiều người với hình ảnh nhiều dãy nhà lụp xụp, mọc chen chúc đôi bờ. Bên dưới, nước đen đặc, rác nổi dày đặc và bốc mùi nồng nặc.

Nhịp sống sôi động

Bằng sự hiệu quả của công tác chỉnh trang đô thị, địa điểm này ngày nay "thay áo mới", mang diện mạo tươi tắn với bờ kè thông thoáng, hàng cây xanh trải dài và không gian sinh hoạt cộng đồng nhộn nhịp. Đại lộ Võ Văn Kiệt thênh thang chạy bên cạnh càng tạo thêm điểm nhấn ấn tượng cho vẻ đẹp dòng kênh.

Anh Trí (ngụ phường Chánh Hưng) kể trước đây mỗi khi đi ngang qua thì luôn dặn lòng phải thật nhanh để mùi hôi không bao vây quá lâu, nhưng giờ đây anh đã có thể đến bờ kênh tập thể dục bằng tâm trạng thư thái, và đó là một sự thay đổi lớn có thể thấy.

Từng là điểm ô nhiễm nghiêm trọng, kênh Tàu Hủ - Bến Nghé ngày nay “thay áo mới”. Ảnh: HUYỀN TRÂN

Chung suy nghĩ, chị Phương Nghi nhận xét khác với trước đây thường xuyên ngập nước và ô nhiễm, công tác chỉnh trang đã mang tới dòng kênh diện mạo khác. "Dọc kênh có thêm cây xanh phủ bóng mát nên khi đi ít bị chói nắng, không khí mát mẻ, không gian cũng sạch đẹp hơn trước" - chị Nghi chia sẻ.

Người dân trong khu vực khi được hỏi đều đánh giá việc cải tạo tuyến kênh không chỉ giúp cải thiện môi trường mà còn mở ra cơ hội phát triển kinh tế cho nhiều hộ. Hàng quán với "view" xanh mát, thoáng đãng, hoạt động nhộn nhịp tạo nhịp sống phố thị sôi động.

Một điểm nhấn khác mà nhắc tới ai cũng tự hào. Đó là mỗi dịp Tết, đoạn kênh phía bến Bình Đông còn được tổ chức chợ hoa "Trên bến dưới thuyền" thu hút đông đảo người dân, du khách tới tham quan, tạo khung cảnh mua bán tấp nập.

Thụ hưởng thành quả

Xuôi về hướng Tây Nam thành phố, năm 2015 diễn ra lễ khánh thành dự án cải tạo kênh và đường dọc kênh Tân Hóa - Lò Gốm. Công trình chào mừng kỷ niệm 40 năm Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước khi hoàn thành đã cải thiện môi trường và giải quyết ngập cho một vùng rộng lớn gần 1 triệu dân, với diện tích 19 km2.

Công trình có tổng mức đầu tư hơn 5.000 tỉ đồng, trong đó chi phí bồi thường, tái định cư cho hơn 1.500 trường hợp là 1.700 tỉ đồng.

Khi đó, bà Victoria Kwa Kwa - Giám đốc Ngân hàng Thế giới tại Việt Nam, cơ quan tài trợ vốn cho dự án - đánh giá đây không chỉ là một điển hình xuất sắc cấp quốc tế về nâng cấp đô thị mà còn được thực hiện trong một thời gian kỷ lục - chỉ bằng 1/3 thời gian của dự án cải tạo kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè.

Khung cảnh quen thuộc mỗi ngày tại kênh Tân Hóa - Lò Gốm. Ảnh: HUYỀN TRÂN

Trở lại dòng kênh này những ngày giữa tháng 5, đường ven kênh lát gạch bằng phẳng, khang trang cùng nhiều hàng cây xanh được trồng đôi bờ tạo nên không gian thoáng đãng, mát mẻ phục vụ nhu cầu của người dân mỗi ngày.

Chị Thu Trinh (33 tuổi) nói khu vực ven kênh rất thích hợp để chạy bộ. Có thể vừa kết hợp việc tập thể thao, hít thở không khí trong lành, vừa thư giãn đầu óc. "Có những ngày chạy bộ buổi chiều, nếu hôm đó trời đẹp thì còn có thể ngắm được hoàng hôn rực rỡ" - người phụ nữ 33 tuổi hào hứng.

Nỗ lực nối liền không gian xanh

Tương tự, kênh Hàng Bàng (nối kênh Tân Hóa - Lò Gốm với kênh Tàu Hủ) thể hiện rõ sức sống mới.

Năm 2019, giai đoạn 1 của dự án hoàn thành 200 m, tháng 1-2025, thêm 250 m nữa, và dù còn một phần đáng kể "nút cổ chai" chưa được giải phóng nhưng bộ mặt kênh đã thay đổi rõ. Từ sáng sớm tới chiều muộn mỗi ngày, nơi đây luôn thường trực những bước chân của nhiều người tìm tới thụ hưởng không gian xanh cùng nhiều tiện ích khác.

Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng các công trình giao thông TPHCM (Ban Giao thông, chủ đầu tư dự án) thông tin đoạn còn lại của giai đoạn 2 đã thi công đạt 80% khối lượng.

Hội đồng bồi thường giải phóng mặt bằng và các tổ vận động của phường Bình Tây đang tích cực tiếp xúc, vận động, thuyết phục 19 hộ dân còn lại trong ranh điều chỉnh của dự án bàn giao phần diện tích phía sau nhà để phục vụ thi công. Ban quản lý dự án phường Bình Tiên phấn đấu hoàn thành, bàn giao mặt bằng thi công vào quý IV/2026, Ban Giao thông sẽ thi công hoàn thành công trình sau 4 tháng khi nhận đủ mặt bằng.

Trong khi đó, giai đoạn 3 dự án có 391 trường hợp giải tỏa toàn phần. Giai đoạn này được hạ quyết tâm trước năm 2028, qua đó, tạo sự thông thoáng liền mạch cho cả dòng kênh.

Kế hoạch lớn

TPHCM đang tăng tốc triển khai hàng loạt dự án lớn, mở rộng không gian công cộng, phát triển giao thông và xây dựng đô thị thích ứng biến đổi khí hậu.

Một trong số đó, thành phố vừa ban hành Quyết định chủ trương đầu tư dự án Xây dựng hạ tầng, cải tạo môi trường rạch Ông Bầu, Chín Xiểng (phường An Nhơn). Với tổng mức đầu tư hơn 2.939 tỉ đồng, thời gian thực hiện từ 2026 - 2029, dự án được kỳ vọng góp phần phát triển bền vững đô thị, nâng cao chất lượng không gian sống, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững của phường An Nhơn và khu vực lân cận.

Trong đó, đầu tư xây dựng rạch Ông Bầu với tổng chiều dài 380 m (giao với kênh Tham Lương - Bến Cát - Rạch Nước Lên), diện tích mảng xanh, công viên khoảng 7.000 m2; đầu tư xây dựng rạch Chín Xiểng với tổng chiều dài 890 m, diện tích công viên khoảng 20.600 m2. Dự án rạch Chín Xiểng cũng xây dựng tuyến giao thông kết nối kênh Tham Lương, đường Dương Quảng Hàm, đường Nguyễn Thái Sơn.

Nâng cao chất lượng sống

Từ năm 1993 đến 2025, TPHCM đã di dời, giải phóng mặt bằng 44.338 căn nhà thuộc 4 tuyến kênh rạch chính và các chi lưu. Giai đoạn tiếp theo, Nghị quyết Đại hội Đảng bộ TPHCM lần thứ I (nhiệm kỳ 2025-2030) đặt mục tiêu đến năm 2030 chỉnh trang đô thị và di dời khoảng 20.000 căn nhà trên và ven kênh rạch.

(Còn tiếp)

(*) Xem Báo Người Lao Động từ số ra ngày 25-5