Kết nối chuỗi giá trị để nâng sức cạnh tranh cho hạt gạo Việt Nam

Hội nghị thúc đẩy xuất khẩu gạo năm 2026. Ảnh Moit

Nhằm thúc đẩy ngành lúa gạo Việt Nam, Bộ Công Thương đã phối hợp với UBND thành phố Cần Thơ tổ chức Hội nghị thúc đẩy xuất khẩu gạo năm 2026.

Sự kiện quy tụ đông đảo đại diện các bộ, ngành, địa phương, hiệp hội cùng cộng đồng doanh nghiệp xuất khẩu nhằm đánh giá toàn diện bức tranh thị trường và tìm kiếm những giải pháp căn cơ cho ngành hàng tỉ đô này.

Theo đánh giá tại hội nghị, thị trường lúa gạo thế giới đang nằm trong vòng xoáy của nhiều yếu tố bất định. Xung đột địa chính trị kéo dài, chi phí logistics và vận tải biển leo thang cùng sự điều chỉnh chính sách thương mại của nhiều quốc gia đã tác động trực tiếp đến cung cầu toàn cầu.

Tại Việt Nam, tính đến giữa tháng 3/2026, dù sản lượng xuất khẩu đạt khoảng 1,74 triệu tấn nhưng giá trị và giá xuất khẩu bình quân lại có xu hướng giảm, phản ánh áp lực cạnh tranh gay gắt.

Đáng chú ý, cơ cấu thị trường đang có sự phân hóa rõ rệt. Trong khi Philippines vẫn giữ vững vị trí thị trường lớn nhất với hơn 55% tổng lượng xuất khẩu, các thị trường khác như Trung Quốc, Malaysia lại ghi nhận sự tăng trưởng tích cực.

Ngược lại, khu vực châu Phi đang sụt giảm đáng kể. Ở trong nước, việc khu vực Đồng bằng sông Cửu Long bước vào cao điểm thu hoạch vụ Đông Xuân khiến nguồn cung tăng mạnh, gây áp lực giảm giá thu mua lúa so với cùng kỳ năm ngoái, ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập của người nông dân.

Để vượt qua những "cơn gió ngược" từ thị trường quốc tế, các đại biểu tại hội nghị thống nhất rằng ngành lúa gạo cần thay đổi tư duy từ việc tập trung bán cái mình có sang cung cấp cái thị trường cần.

Một trong những định hướng trọng tâm là đẩy mạnh liên kết chuỗi giá trị. Tại Cần Thơ, địa phương đang tích cực xây dựng vùng nguyên liệu và khuyến khích 35 doanh nghiệp xuất khẩu trực tiếp trên địa bàn ký kết hợp đồng bao tiêu sản phẩm, hình thành hệ sinh thái sản xuất bền vững.

Kết nối chuỗi giá trị để nâng sức cạnh tranh cho hạt gạo Việt Nam. Ảnh minh họa

Việc triển khai Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh cũng được xem là bước đi chiến lược. Các mô hình này không chỉ giúp giảm chi phí sản xuất, tăng lợi nhuận cho nông dân mà còn đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe về môi trường của thế giới, từ đó nâng cao giá trị hạt gạo Việt Nam trên trường quốc tế.

Bên cạnh đó, các doanh nghiệp cũng kiến nghị Nhà nước cần có cơ chế thu mua tạm trữ đủ mạnh, hỗ trợ lãi suất ưu đãi và mở rộng hạn mức tín dụng để hỗ trợ chuỗi giá trị vận hành trơn tru.

Phát biểu kết luận hội nghị, Thứ trưởng Bộ Công Thương Phan Thị Thắng nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ trạng thái ứng phó sang chủ động thích ứng. Trong năm 2026, công tác điều hành xuất khẩu cần bám sát thực tế, nâng cao năng lực dự báo để hài hòa giữa mục tiêu kinh doanh và bảo đảm an ninh lương thực quốc gia.

Vai trò của các Sở Công Thương địa phương cũng được đề cao trong việc giám sát thị trường, kịp thời xử lý hiện tượng đầu cơ và phản ánh khó khăn của doanh nghiệp để có chính sách điều chỉnh nhanh chóng.

Đặc biệt, hội nghị đã công bố Hệ thống phần mềm báo cáo phục vụ quản lý xuất khẩu gạo. Công cụ công nghệ này được kỳ vọng sẽ tạo ra bước đột phá trong việc minh bạch hóa thông tin, giúp doanh nghiệp thực hiện thủ tục thuận tiện hơn và hỗ trợ cơ quan quản lý theo dõi sát sao diễn biến thị trường.

Về dài hạn, việc tái cơ cấu ngành theo hướng nâng cao giá trị gia tăng và xây dựng tiếng nói chung giữa các doanh nghiệp sẽ là nền tảng để hạt gạo Việt Nam phát triển ổn định và có sức cạnh tranh cao trên bản đồ lương thực thế giới.

Đông Nghi