Kết nối quá khứ với hiện tại qua số hóa di sản

Hà Nội – không gian di sản giàu bản sắc

Với bề dày lịch sử hàng nghìn năm, Hà Nội hiện sở hữu một kho tàng di sản đồ sộ, bao gồm hàng nghìn di tích, di sản văn hóa phi vật thể cùng nhiều bảo vật quốc gia và các danh hiệu được UNESCO công nhận. Những địa danh tiêu biểu như: Hoàng thành Thăng Long, Văn Miếu – Quốc Tử Giám, khu phố cổ hay Hồ Hoàn Kiếm không chỉ là điểm đến du lịch nổi bật mà còn là biểu tượng của lịch sử và văn hóa dân tộc.

Sân khấu 3D Mapping hiện đại tại Lễ hội Gò Đống Đa 2025. Ảnh: PV

Không chỉ vậy, Thủ đô còn là nơi hội tụ nhiều lễ hội truyền thống đặc sắc như: lễ hội Cổ Loa, lễ hội đền Phù Đổng, lễ hội đền Hai Bà Trưng hay lễ hội Đống Đa. Các hoạt động này góp phần gìn giữ đời sống tín ngưỡng, đồng thời tạo nên bản sắc văn hóa riêng biệt cho vùng đất ngàn năm văn hiến.

Bên cạnh hệ thống di tích và lễ hội, Hà Nội còn được biết đến là cái nôi của nhiều loại hình nghệ thuật dân gian như múa rối nước, chèo, tuồng, ca trù, hát xẩm. Những giá trị này được bảo tồn và phát huy thông qua các thiết chế văn hóa, tiêu biểu như Nhà hát Tuồng Việt Nam hay Nhà hát Múa rối nước Thăng Long.

Tất cả đã tạo nên một “không gian di sản sống”, nơi các giá trị truyền thống không chỉ tồn tại trong quá khứ mà vẫn hiện diện rõ nét trong đời sống hôm nay.

“Đánh thức” di sản trên môi trường số

Trong những năm gần đây, Hà Nội đang từng bước phát triển các không gian sáng tạo gắn với di sản như phố đi bộ, không gian nghệ thuật công cộng hay các sự kiện văn hóa tổ chức tại địa điểm lịch sử. Đây là cách tiếp cận mới nhằm đưa di sản hòa nhập vào đời sống đương đại.

Khách tham quan trải nghiệm các sản phẩm công nghệ thực tế ảo. Ảnh: PV

Theo GS. Trần Hữu Sơn, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Ứng dụng Văn hóa và Du lịch, di sản văn hóa không phải là yếu tố bất biến mà luôn vận động và biến đổi theo thời gian. Việc số hóa giúp ghi lại toàn bộ quá trình phát triển này, từ đó xây dựng hệ thống dữ liệu phục vụ nghiên cứu và bảo tồn một cách bài bản.

Không chỉ hỗ trợ lưu trữ, công nghệ số còn giúp việc truyền dạy và tiếp cận di sản trở nên thuận tiện hơn, đặc biệt đối với giới trẻ. Những tư liệu như hình ảnh, âm thanh hay kỹ thuật trình diễn khi được số hóa sẽ dễ dàng lan tỏa thông qua các nền tảng trực tuyến.

Sự phát triển của internet và các nền tảng công nghệ đã mở ra nhiều phương thức mới để quảng bá di sản. Các mô hình như bảo tàng trực tuyến, trải nghiệm thực tế ảo hay trình diễn 3D mapping đang giúp công chúng tiếp cận văn hóa theo cách trực quan và hấp dẫn hơn.

TS. Phạm Việt Long, nguyên Chủ tịch Hội đồng Viện Văn hóa và Phát triển cho hay, trong bối cảnh công nghệ phát triển mạnh mẽ, không gian số đã trở thành một “vùng đất mới” để văn hóa và di sản Việt Nam lan tỏa và tương tác với công chúng toàn cầu. Nếu trước đây việc quảng bá hình ảnh đất nước chủ yếu thông qua các kênh truyền thống như du lịch, báo chí hay sự kiện ngoại giao, thì nay internet, mạng xã hội, các nền tảng video và công nghệ thực tế ảo đã mở ra một kỷ nguyên mới cho hoạt động quảng bá văn hóa.

Theo TS Phạm Việt Long, khi di sản văn hóa vật thể và phi vật thể được tái hiện bằng công nghệ hiện đại, người xem có thể tiếp cận một cách sống động, thuận tiện và hấp dẫn hơn. Điều này không chỉ góp phần nâng cao hình ảnh và vị thế của Việt Nam trong mắt bạn bè quốc tế, mà còn khẳng định một đất nước vừa giàu truyền thống vừa năng động, hội nhập. Đồng thời, xu hướng này cũng thúc đẩy tinh thần sáng tạo trong xã hội, khuyến khích sự tham gia của cộng đồng vào quá trình gìn giữ và quảng bá văn hóa.

Trong chiến lược xây dựng Hà Nội trở thành “Thành phố sáng tạo”, số hóa di sản được xem là một trong những giải pháp then chốt. Đây không chỉ là cách bảo tồn văn hóa mà còn là động lực để phát triển các ngành công nghiệp văn hóa trong tương lai.

Khi di sản được “đánh thức” trong môi trường số, những giá trị truyền thống sẽ có thêm cơ hội lan tỏa mạnh mẽ, kết nối quá khứ với hiện tại và mở ra hướng đi bền vững cho văn hóa Việt Nam trong thời đại mới.

Tiến Quang