Tết 'Đắp nọi' ở Cao Bằng theo tiếng Tày có ý nghĩa thế nào?

Ngay từ sáng sớm 18/3 (tức ngày 30 tháng Giêng), người dân Cao Bằng đã tất bật làm bánh chưng mừng tết "Đắp nọi".

Hôm nay, ngày 18/3 (tức 30 tháng Giêng Bính Ngọ), từ tờ mờ sáng; chị em người Tày, Nùng ở Cao Bằng đã thức giấc và tất bật chuẩn bị các công việc gói bánh chưng đen- một món ăn cổ truyền độc đáo trong ngày xuân. Món bánh này được nhiều người yêu thích bởi nó có màu đen của tro rơm nếp, có vị thơm, mềm và ăn mát hơn so với bánh chưng truyền thống.

Chị em người Tày Cao Bằng cùng nhau gói bánh chưng đón tết "Đắp nọi". Ảnh: H.A

Nguyên liệu làm bánh chưng là những đặc sản sẵn có ở địa phương.

Bánh chưng đen- món ăn thơm, ngon, mát có tính hạ hỏa của người Cao Bằng.

Chị Bế Ngần, trú ở xã Nguyên Bình cho biết: "Nguyên liệu chính để tạo nên sự độc đáo của bánh chưng đen chính là gio của rơm nếp. Vào tháng 10 hằng năm, khi gặt lúa vụ đông, gia đình chị sẽ lấy thân lúa nếp (rơm nếp) phơi khô sau đó đốt thành tro với số lượng lớn rồi bảo quản cẩn thận. Khi cần dùng đến chỉ cần rây lại để loại bỏ cặn, giúp bánh mịn hơn. Nhân bánh sẽ là đỗ xanh và thịt lợn. Thịt được chọn làm nhân bánh phải là thịt ba chỉ, thái miếng to, đều, ướp gia vị vừa đủ. Gia đình thường rắc thêm ít hạt tiêu để tạo mùi thơm và vị cay nhẹ". Bên cạnh đó, đồng bào các dân tộc tỉnh Cao Bằng còn chuẩn bị các món ăn truyền thống như: Thịt vịt, lợn quay; gà thiến béo, lạp xườn, xôi trám, bánh khảo, bánh dày ngải và diện những bộ váy áo đẹp truyền thống.

Bánh dày ngải- món ăn đậm chất miền rừng.

Đặc sản bánh khảo truyền thống của non nước Cao Bằng thiết đãi khách dịp tết.

Phụ nữ Cao Bằng tất bật làm bánh cho tết "Đắp nọi". Ảnh: H.A

Ăn tết "Đắp nọi", người dân vẫn thực hiện nghi thức chúc thọ người cao tuổi.

Người dân địa phương giải thích rằng, tết "Đắp nọi" có nghĩa là: Theo tiếng Tày, "đắp" chỉ ngày cuối cùng của tháng, kết thúc tháng, "nọi" là ít, đối lập với nhiều. Tết "Đắp nọi" có thể hiểu là cái Tết nhỏ để kết thúc tháng Giêng. Các cụ ngày xưa tổ chức ăn tết "Đắp nọi" để gia đình, họ hàng sum vầy bên nhau, kết thúc tháng "ăn chơi", chuẩn bị bước vào mùa vụ mới. Ngày nay, lễ tết này được tổ chức để nhắc nhở con cháu vui chơi nhưng không quên nhiệm vụ sản xuất. Tết "Đắp nọi" được tổ chức còn mang ý nghĩa để những người đi làm ăn xa, vì lý do nào đó không thể về nhà đúng dịp tết Nguyên đán được hội ngộ với gia đình, dòng họ.

Tục ăn tết "Đắp nọi" của người Tày, Nùng chỉ diễn ra trong một ngày. Cách ăn tết Đắp Nọi cũng giống như tết Nguyên đán nhưng với quy mô nhỏ hơn. Trong dịp này, người Tày chuẩn bị đầy đủ mâm cỗ cúng tổ tiên. Gần Tết, các gia đình chuẩn bị lá dong, ngâm gạo nếp, gói bánh chưng, bánh gù; đến ngày ăn Tết lại, mọi nhà thịt gà, chuẩn bị thêm thịt lợn, cá và các loại thực phẩm khác làm mâm cỗ cúng lên bàn thờ khấn trình báo tổ tiên: kết thúc tháng Giêng vào vụ mới, cầu mong tổ tiên phù hộ độ trì cho con cháu luôn mạnh khỏe, hạnh phúc, làm ăn phát đạt.

Cũng trong ngày 18/3, đồng bào các dân tộc biên giới xã Lộc Bình, tỉnh Lạng Sơn cũng hân hoan tổ chức hội xuân "Háng đắp"- đây được coi là lễ hội xuân cuối cùng trong tháng giêng của người xứ Lạng.

Người dân xã Lộc Bình, tỉnh Lạng Sơn hân hoan chào đón du khách muôn phương về với hội "Háng đắp".

Từ đêm 17 và rạng sáng 18/3 dòng người đã về Lộc Bình tham dự hội xuân "Háng đắp"

Được coi là hội xuân cuối cùng tháng Giêng ở xứ Lạng nên du khách muôn phương về Lộc bình trẩy hội rất đông.

Tại đây, người dân và du khách được hòa bình vào những điệu Sli, Then, Lượn cùng các hoạt động văn hóa văn nghệ, thể thao như: đẩy gậy, kéo co, lảy cỏ sôi động….Qua lễ hội này góp phần bảo tồn, phát huy, quảng bá nét đẹp văn hóa truyền thống, vùng đất và con người Lộc Bình gắn với phát triển kinh tế, văn hóa, du lịch bền vững; đồng thời tạo không khí vui tươi, phấn khởi và động lực cho Nhân dân các dân tộc địa phương hăng hái thi đua lao động sản xuất phát triển kinh tế- xã hội, phấn đấu thực hiện các nhiệm vụ, mục tiêu, kế hoạch đã đề ra.

Nguyễn Duy Chiến