Kết nối văn hóa và giáo dục

PGS-TS. Nguyễn Minh Phương (thứ hai, trái sang) tham gia tọa đàm “Áo dài Việt Nam - Di sản và sáng tạo”. Ảnh: D.A

Trao đổi với Báo và Phát thanh, Truyền hình Đà Nẵng, PGS - TS. Nguyễn Minh Phương, giảng viên cao cấp Khoa Sử - Địa - Chính trị, Trường Đại học Sư phạm (UED) - Đại học Đà Nẵng, nhấn mạnh vai trò của nghệ thuật và các hoạt động trải nghiệm văn hóa trong đổi mới giáo dục, góp phần đưa giá trị truyền thống đến gần hơn với người trẻ.

* Thưa ông, định hướng khuyến khích sáng tạo nghệ thuật và gắn văn hóa với giáo dục trong Nghị quyết số 80-NQ/TW đã được nhà trường triển khai như thế nào?

- Với hệ sinh thái khoa học đa ngành, UED từng bước định vị là điểm kết nối văn hóa - khoa học - giáo dục của khu vực Đông Nam Á, đồng thời phát triển theo mô hình đại học đổi mới sáng tạo, bền vững, có bản sắc riêng.

Hiện nay, nhà trường đào tạo ở nhiều lĩnh vực; trong đó, các ngành liên quan đến văn hóa và nghệ thuật được xác định có vai trò quan trọng trong việc đào tạo nguồn nhân lực phục vụ khu vực miền Trung - Tây Nguyên và cả nước, góp phần thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam.

Việc giảng dạy được đổi mới theo hướng tăng trải nghiệm và ứng dụng công nghệ. Giảng viên được khuyến khích sử dụng AI để xây dựng nguồn học liệu số (video, infographic, sử dụng một số trò chơi như Quizizz, Kahoot…), có kỹ năng kể chuyện (storytelling) nhằm tạo ra những bài học sinh động, giúp người học ghi nhớ sâu hơn.

Nhà trường cũng đẩy mạnh phương pháp dạy học theo dự án, giải quyết vấn đề, hướng dẫn người học tìm kiếm, phân tích tư liệu và tạo ra sản phẩm (poster, video, mô hình). Các hoạt động tham quan bảo tàng, di tích lịch sử, không gian văn hóa địa phương cũng được tăng cường để gắn học với hành. Trong kiểm tra, đánh giá, UED chuyển từ kiểm tra tự luận sang kiểm tra bằng dự án: mô phỏng nhân vật, video thuyết trình, talk show, các chương trình văn hóa, biểu diễn nghệ thuật…

* Ông đánh giá như thế nào về việc xem nghệ thuật biểu diễn như hình thức giáo dục trực quan? Bên cạnh đó, theo ông việc làm mới các yếu tố văn hóa truyền thống bằng hình thức biểu diễn hiện đại có ý nghĩa gì đối với người trẻ?

- Nghệ thuật biểu diễn không chỉ mang tính giải trí mà còn là một phương thức giáo dục trực quan có hiệu quả rất cao. Khi kết hợp âm thanh, hình ảnh, hành động và cảm xúc, nghệ thuật tạo nên tác động mạnh mẽ đến tư duy và khả năng ghi nhớ của người học.

So với cách truyền đạt truyền thống, hình thức biểu diễn giúp người học dễ tiếp cận kiến thức hơn; đồng thời khơi gợi sự đồng cảm, khả năng tư duy phản biện và sáng tạo. Đặc biệt, trong thời đại mạng xã hội và nền tảng số phát triển mạnh, những chương trình nghệ thuật giàu cảm xúc có sức lan tỏa rất lớn, góp phần đưa văn hóa đến gần hơn với công chúng trẻ. Khi văn hóa trở nên “thời thượng” và phù hợp với xu hướng thẩm mỹ đương đại, giới trẻ sẽ chủ động tìm hiểu, yêu thích và có trách nhiệm hơn với các giá trị truyền thống.

Quan trọng hơn, người trẻ không chỉ là người tiếp nhận mà còn là chủ thể tái tạo văn hóa. Các em có thể kết hợp chất liệu truyền thống với tư duy hiện đại để tạo ra những sản phẩm nghệ thuật mới mang bản sắc Việt Nam.

Thông qua các nền tảng truyền thông số, những giá trị văn hóa ấy còn có cơ hội lan tỏa rộng rãi ra quốc tế. Khi đó, giới trẻ sẽ trở thành những “sứ giả văn hóa”, góp phần quảng bá hình ảnh Việt Nam ra thế giới.

Không gian nghệ thuật trong chương trình “Gốm xứ Quảng” tái hiện sinh động nét đẹp văn hóa làng nghề truyền thống bằng ngôn ngữ biểu diễn hiện đại. Ảnh: D.A

* Việc kết hợp giữa sáng tạo nghệ thuật và giáo dục có vai trò như thế nào trong việc hình thành thế hệ trẻ?

- Việc kết hợp giữa sáng tạo nghệ thuật và giáo dục là “chìa khóa” để hình thành thế hệ trẻ năng động, sáng tạo, giàu nhân văn và có khả năng thích ứng cao.

Nghệ thuật giúp các em phát triển tư duy phản biện, kỹ năng quan sát, trí tưởng tượng và khả năng giải quyết vấn đề. Khi nghệ thuật được tích hợp với giáo dục và công nghệ số, người học sẽ dễ dàng tiếp cận cái mới, phát triển năng lực đổi mới sáng tạo - yếu tố rất cần thiết trong thời đại hiện nay. Đồng thời, sự kết hợp này còn giúp thế hệ trẻ gìn giữ, tái tạo và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, hướng tới mục tiêu giáo dục toàn diện “chân - thiện - mỹ”.

Cảm ơn chia sẻ của ông!

Những dự án văn hóa tạo dấu ấn của sinh viên UED

Thời gian qua, nhiều chương trình do giảng viên và sinh viên UED tổ chức đã tạo được sức lan tỏa lớn về văn hóa nghệ thuật truyền thống như “Gốm xứ Quảng”, “Lục sắc Á Châu”, “Tà áo Việt”, “Nghe Tuồng kể chuyện”… Trong đó, “Gốm xứ Quảng” là chuỗi hoạt động kết hợp triển lãm truyền thống và công nghệ số. Dự án này đã vượt qua hơn 100 sản phẩm trên toàn quốc để giành giải Nhất cuộc thi sáng tác sản phẩm truyền thông giới thiệu các mô hình sinh kế, làng nghề truyền thống do Trung ương Đoàn tổ chức. Chương trình “Tà áo Việt” lại ghi dấu ấn bằng hoạt động diễu hành áo dài trên phố đi bộ, các workshop sáng tạo nghệ thuật và trình diễn áo dài qua nhiều thời kỳ lịch sử, góp phần đưa văn hóa truyền thống đến gần hơn với giới trẻ và cộng đồng.