Kết tinh của trách nhiệm, lòng biết ơn và sự tri ân

Lực lượng vũ trang lấy mẫu hài cốt liệt sĩ chưa có thông tin tại Nghĩa trang Liệt sĩ Ô Môn, Cần Thơ. (Ảnh: VĂN ÚT)

Mỗi phần mộ được khai quật, mỗi mẫu hài cốt được nâng niu không chỉ phục vụ giám định ADN mà còn mang theo hy vọng khôi phục danh tính cho những người đã ngã xuống vì Tổ quốc.

Cuộc chạy đua giữa nắng mưa

Từ sáng sớm những ngày tháng 7, không khí tại Nghĩa trang Liệt sĩ thành phố Cần Thơ thật khẩn trương. Dưới những mái bạt tạm che nắng, chắn mưa, các tổ công tác triển khai từng phần việc. Người cẩn trọng khai quật phần mộ, người lựa chọn mẫu hài cốt, người ghi chép hồ sơ, bảo quản và vận chuyển mẫu về nơi tập kết. Mọi thao tác đều được thực hiện theo quy trình nghiêm ngặt nhằm bảo đảm chất lượng phục vụ giám định ADN.

Đó là nhịp làm việc thường nhật của lực lượng tham gia “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ” trên địa bàn thành phố Cần Thơ. Theo kế hoạch, đến tháng 7/2027, thành phố sẽ lấy 5.112 mẫu hài cốt liệt sĩ chưa xác định thông tin tại 17 nghĩa trang liệt sĩ. Đây không chỉ là nhiệm vụ chính trị quan trọng mà còn là hành trình giàu ý nghĩa nhân văn, thể hiện đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” của dân tộc.

Nghĩa trang Liệt sĩ thành phố Cần Thơ được chọn là địa điểm triển khai đầu tiên. Sau hơn 20 ngày làm việc liên tục, lực lượng thực hiện nhiệm vụ đã khai quật 807 phần mộ chưa xác định thông tin, thu được 670 mẫu đủ điều kiện gửi Viện Pháp y Quân đội giám định. Toàn bộ số mẫu được vận chuyển bằng xe chuyên dụng ra Cảng hàng không quốc tế Cần Thơ để chuyển đến đơn vị giám định theo đúng quy trình.

Theo Thượng tá Tống Hùng Vinh, Phó Chủ nhiệm Chính trị Bộ Chỉ huy quân sự thành phố Cần Thơ, thời tiết mưa nắng thất thường cũng ảnh hưởng đáng kể đến tiến độ. Vì vậy, các tổ công tác luôn chủ động dựng thêm lều bạt, lựa chọn kỹ từng mẫu còn bảo đảm chất lượng để nâng cao hiệu quả giám định ADN. “Mỗi cán bộ, chiến sĩ đều xác định phải làm thật cẩn trọng, đúng quy trình để mỗi mẫu gửi đi đều có giá trị cao nhất, góp phần hoàn thành Chiến dịch 500 ngày đêm”, Thượng tá Tống Hùng Vinh chia sẻ.

Tại Nghĩa trang Liệt sĩ Ô Môn, nơi còn 1.324 phần mộ cần lấy mẫu. Từ sáng đến tối, các lực lượng quân sự, dân quân, y tế và chính quyền địa phương phối hợp chặt chẽ trong từng công đoạn để bảo đảm đúng quy trình và tiến độ. Trong suy nghĩ của những người lính, mỗi mẫu hài cốt được bảo quản an toàn không đơn thuần là kết quả của một quy trình chuyên môn, đó còn là niềm hy vọng để nhiều gia đình sau hàng chục năm chờ đợi có cơ hội tìm lại người thân, được gọi đúng tên và trở về trong vòng tay quê hương.

Tìm đồng đội từ những ký ức còn lại

Song song với công tác lấy mẫu tại các nghĩa trang, lực lượng tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ của thành phố Cần Thơ vẫn kiên trì lần theo từng nguồn tin do người dân cung cấp. Mỗi ký ức của nhân chứng, dù đã lùi xa hơn nửa thế kỷ, đều được trân trọng như một manh mối quý giá.

Tại ấp Trường Thọ, xã Trường Long Tây, từ thông tin của người dân địa phương, Bộ Chỉ huy quân sự thành phố Cần Thơ phối hợp Đội K90 (Cục Chính trị Quân khu 9) khảo sát, khai quật nhiều vị trí nghi có hài cốt liệt sĩ. Giữa cái nắng oi bức, từng nhát cuốc được thực hiện cẩn trọng với mong muốn không bỏ sót bất kỳ dấu tích nào. Ông Trần Văn Quận, thương binh từng tham gia hoạt động cách mạng tại địa phương, vẫn nhớ rõ trận càn năm 1969, khi nữ du kích Nguyễn Thị Út (Út Móm) anh dũng hy sinh và được đồng đội an táng tạm thời. Những thông tin ấy trở thành căn cứ quan trọng để lực lượng chức năng khoanh vùng tìm kiếm được hài cốt của nữ du kích.

Ngoài ra, các tổ công tác còn khảo sát nhiều khu vực khác theo ký ức của nhân chứng về hai hố chôn tập thể các chiến sĩ Trung đoàn 10-Sông Hương sau trận đánh Cái Túc năm 1973. Dù địa hình đã thay đổi nhiều sau hơn nửa thế kỷ, từng cuộc khai quật vẫn được tiến hành với sự thận trọng cao nhất, bởi phía sau mỗi lớp đất là niềm mong mỏi của biết bao gia đình.

Khi công nghệ nối nhịp cầu đoàn tụ

Nếu việc lấy mẫu hài cốt là bước khởi đầu thì thu nhận ADN của thân nhân liệt sĩ chính là mắt xích quyết định trong quá trình xác định danh tính. Thấu hiểu nỗi khắc khoải của các gia đình, thành phố Cần Thơ đồng thời triển khai thu nhận mẫu ADN cho hơn 2.700 thân nhân liệt sĩ chưa xác định danh tính. Tại các điểm tiếp nhận, lực lượng công an phối hợp ngành y tế tổ chức khám sức khỏe, tư vấn, cấp phát thuốc và tặng quà cho thân nhân. Với những người cao tuổi, sức khỏe yếu hoặc không thể đi lại, các tổ công tác mang thiết bị đến tận nhà để lấy mẫu.

Theo Đại tá Nguyễn Thanh Bình, Phó Giám đốc Công an thành phố Cần Thơ, việc ứng dụng dữ liệu ADN và thành tựu khoa học-công nghệ sẽ tạo bước đột phá trong xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, đồng thời góp phần xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ công tác tìm kiếm, quy tập và thực hiện chính sách đối với người có công.

Đối với nhiều gia đình, chương trình thu nhận ADN đã mở ra thêm một tia hy vọng. Sau nhiều năm tìm kiếm, họ tiếp tục tin rằng bằng sự hỗ trợ của khoa học, người thân sẽ có cơ hội được trở về với tên tuổi và quê hương.

Đối với bà Phạm Thị Lệ, em ruột liệt sĩ Phạm Văn Kiệt, nhiều năm qua, việc tìm kiếm hài cốt anh trai gần như rơi vào bế tắc. Vì vậy, chương trình thu nhận ADN đã mở ra thêm một tia hy vọng để gia đình có thể đón anh trở về. Cùng chung niềm mong mỏi ấy, bà Nguyễn Thị Bảy, em ruột liệt sĩ Nguyễn Văn Ba, xúc động khi được lấy mẫu ADN. Với bà, điều quý giá nhất không chỉ là cơ hội tìm lại người thân mà còn là sự quan tâm, trách nhiệm của Đảng, Nhà nước, lực lượng vũ trang và các cơ quan chức năng dành cho thân nhân liệt sĩ sau nhiều năm chờ đợi.

Viết tiếp “mệnh lệnh từ trái tim”

Theo kế hoạch, sau Nghĩa trang Liệt sĩ thành phố Cần Thơ và Nghĩa trang Liệt sĩ Ô Môn, chiến dịch sẽ tiếp tục triển khai tại 15 nghĩa trang còn lại. Trước áp lực của mùa nước nổi ở Đồng bằng sông Cửu Long, các đơn vị đã chủ động ưu tiên lấy mẫu tại những khu mộ khó nhằm bảo đảm tiến độ và chất lượng chuyên môn.

Đại tá Phạm Ngọc Quang, Chính ủy Bộ Chỉ huy quân sự thành phố Cần Thơ cho biết, địa phương đã xây dựng kế hoạch chi tiết để hoàn thành việc lấy hơn 5.000 mẫu hài cốt tại 17 nghĩa trang đúng thời hạn. Việc triển khai sớm sẽ hạn chế ảnh hưởng của điều kiện thời tiết, đồng thời bảo đảm yêu cầu kỹ thuật trong từng khâu thực hiện.

Mỗi phần mộ được mở ra, mỗi mẫu ADN được thu nhận và mỗi cuộc đối chiếu thành công đều mang thêm cơ hội khôi phục tên tuổi cho những người đã cống hiến trọn đời vì độc lập, tự do của dân tộc. Đó không chỉ là thành quả của khoa học-công nghệ mà còn là kết tinh của trách nhiệm, lòng biết ơn và sự tri ân của thế hệ hôm nay.