Khai hội truyền thống Văn miếu Mao Điền, về nơi trường thi 'xứ Đông'

Các đại biểu, người dân và du khách dự lễ hội. Ảnh: Mekong ASEAN.

Lễ khai hội truyền thống Văn miếu Mao Điền năm 2026 vừa được Ban Quản lý di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc (Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch thành phố Hải Phòng) cùng UBND xã Mao Điền tổ chức trang trọng, tại di tích quốc gia đặc biệc Văn miếu Mao Điền, xã Mao Điền, thành phố Hải Phòng.

Trình bày diễn văn khai hội sáng 5/4 (18/2 âm lịch), tiến sĩ Lê Duy Mạnh, Phó Trưởng Ban Quản lý di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc, Trưởng Ban tổ chức lễ hội cho biết, xứ Đông xưa (thành phố Hải Phòng ngày nay) là vùng đất văn hiến, giàu di sản văn hóa, hội tụ nhiều truyền thống quý báu. Người dân nơi đây nổi tiếng tôn sư trọng đạo và hiếu học. Đây là vùng quê đã sinh ra, nuôi dưỡng và đào tạo nên nhiều bậc hiền tài cho đất nước.

Tiến sĩ Lê Duy Mạnh, Phó Trưởng Ban Quản lý di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc, Trưởng Ban tổ chức lễ hội đọc diễn văn khai hội. Ảnh: Mekong ASEAN.

Văn Miếu Mao Điền là nơi tôn vinh truyền thống văn hiến xứ Đông, được xây dựng cuối thời Lê sơ (thế kỷ 15) tại xã Vĩnh Lại, huyện Đường An, phủ Thượng Hồng. Đồng thời với Văn miếu, trường thi Hương của bản trấn cũng được xây dựng tại xã Mao Điền, phủ Thượng Hồng.

Đến thời Tây Sơn năm 1801, Văn miếu được di chuyển về Mao Điền, hợp nhất với trường thi Hương trấn Hải Dương và trở thành nơi đào tạo nghìn cử nhân, tiến sĩ Nho học. Nơi đây, thường tổ chức các kỳ thi Hương để tuyển chọn nhân tài từ số các sĩ tử ở trấn Hải Dương và vùng phía đông thành Thăng Long.

Ông Đoàn Đình Tuyến, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Mao Điền đánh trống khai hội. Ảnh: Mekong ASEAN.

Vào thời nhà Mạc, nơi đây đã tổ chức 4 kỳ thi Hội. Tiêu biểu dịp khoa thi năm Ất Mùi (1535), tại Văn miếu Mao Điền, Nguyễn Bỉnh Khiêm đã thi đỗ đầu cả ba kỳ thi Hương, thi Hội, thi Đình. Ông vinh dự được triều đình phong tặng danh hiệu Trạng nguyên…

Đọc văn tế đức Thánh Khổng Tử cùng các vị đại khoa. Ảnh: Mekong ASEAN.

Trong quá trình tồn tại, Văn Miếu Mao Điền từ vị trí là trường học của riêng trấn Hải Dương đã trở thành trường thi của cả vùng, góp phần đào tạo hàng nghìn nhân tài cho đất nước, đây là một đóng góp to lớn cho quốc gia dưới thời phong kiến.

Các đại biểu cùng người dân và du khách dâng hương tại Văn miếu Mao Điền. Ảnh: Mekong ASEAN.

Người dân dân và du khách dâng hương tại Văn miếu Mao Điền. Ảnh: Mekong ASEAN.

Theo ông Lê Duy Mạnh, Văn miếu Mao Điền là văn miếu lớn thứ hai cả nước, nơi thờ Khổng Tử - người sáng lập Nho giáo và phối thờ 8 vị đại khoa Nho học là những danh nhân danh tiếng của đất nước gồm Tư nghiệp Quốc tử giám Chu Văn An; lưỡng quốc Trạng nguyên Mạc Đĩnh Chi; Nhập nội Hành khiển Phạm Sư Mạnh; đại danh y, thiền sư Tuệ Tĩnh; anh hùng dân tộc, danh nhân văn hóa thế giới Nguyễn Trãi; thần toán Việt Nam - tiến sĩ Vũ Hữu; Trình Quốc công Trạng nguyên Nguyễn Bỉnh Khiêm; Nghi ái quan nữ tiến sĩ Nguyễn Thị Duệ.

Ngay sau lễ khai hội diễn ra lễ tiến chữ với chủ đề “Tôn sư trọng đạo”. Ảnh: Mekong ASEAN.

Trình diễn viết thư pháp sau lễ khai hội. Ảnh: Mekong ASEAN.

“Công lao, tài đức và những đóng góp của các danh nhân cho công cuộc xây dựng đất nước, chiến đấu chống giặc ngoại xâm và xây dựng nền văn hiến nước nhà, mãi mãi là tấm gương sáng cho hậu thế noi theo. Đồng thời, nhắc nhở chúng ta luôn quan tâm tới sự nghiệp giáo dục đào tạo và bồi dưỡng nhân tài”, tiến sĩ Lê Duy Mạnh cho biết thêm.

Trưng bày hoa lan với chủ đề “Sắc xuân Văn miếu Mao Điền” tại khuôn viên di tích. Ảnh: Mekong ASEAN.

Sự ra đời, tồn tại của Văn miếu Mao Điền chứng minh xứ Đông xưa, Hải Phòng nay là vùng đất học, đất danh nhân, đất văn hiến. Với tầm nhìn chiến lược, sáng suốt “Hiền tài là nguyên khí của quốc gia”, từ thời phong kiến đã cho dựng bia đá đề danh 643 tiến sĩ nho học trấn Hải Dương (1075 - 1919) tại Văn miếu, nhằm lưu danh các bậc hiền tài, tôn vinh, giáo dục, khích lệ hậu thế noi gương học tập, tạo ra một mạch nguồn văn hóa không ngừng chảy…

Trải qua những thăng trầm của lịch sử, ngày nay Văn miếu Mao Điền vẫn lưu dấu ấn kiến trúc cổ truyền gồm các hạng mục công trình như miếu thổ cờ; văn miếu môn, nhà bia tiến sĩ, hai nhà bia, lầu chuông, gác trống, nhà đông vu, nhà tây vu, bái đường, hậu cung, nhà khải thánh… cùng những giá trị văn hóa phi vật thể phong phú, đặc sắc.

Ngay sau lễ khai hội, tại di tích quốc gia đặc biệt Văn miếu Mao Điền, đã diễn ra lễ công bố và trao quyết định Chủ tịch Câu lạc bộ hoa thủy tiên thành phố Hải Phòng. Ảnh: Mekong ASEAN.

Với những giá trị lịch sử, văn hóa tiêu biểu, năm 1992, Văn miếu Mao Điền được Nhà nước xếp hạng Di tích lịch sử quốc gia năm 1992 và Di tích quốc gia đặc biệt năm 2017.

Năm nay, lễ hội truyền thống Văn miếu Mao Điền được tổ chức từ ngày 4 - 6/4 (17 - 19/2 âm lịch) với nhiều nghi lễ, nghi thức, cùng các hoạt động văn hóa và trò chơi dân gian đặc sắc như tế cáo yết, lễ khai hội, lễ chữ tiến Thánh, hội thi “Giáo dục với di sản”, giao lưu thư pháp, giải bóng chuyền tranh cúp Văn Miếu lần thứ nhất, thi đấu cờ người, hát xẩm, ca trù…

Lễ hội không chỉ là dịp tưởng niệm công lao to lớn của các vị đại khoa với nền văn hiến nước nhà, mà còn là dịp để nhân dân và du khách bày tỏ lòng thành kính, tri ân đối với bậc danh nhân của dân tộc.

Các hoạt động trưng bày, tái hiện truyền thống tại di tích tích quốc gia đặc biệt Văn miếu Mao Điền. Ảnh: Mekong ASEAN.

Các nội dung trong lễ hội được tổ chức nhằm tiếp tục gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của địa phương, đồng thời đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tín ngưỡng, văn hóa tâm linh của nhân dân và du khách thập phương...

Bà Nguyễn Thị Chiêm, một du khách đến từ Long Biên (Hà Nội) cho biết, bốn năm nay bà cùng các cháu của bà đều về Văn miếu Mao Điền để du xuân, dâng hương.

Người dân và du khách trẩy hội Văn miếu Mao Điền trong những ngày xuân. Ảnh: Mekong ASEAN.

“Sau khi nghỉ hưu, tôi có thời gian nhiều hơn để tìm hiểu nhiều về di tích, lịch sử và được biết đây là văn miếu có quy mô lớn thứ 2 cả nước. Vào dịp Tết Nguyên đán, tôi thường đưa các cháu trong nhà đến Văn miếu - Quốc Tử Giám ở gần nhà và dịp này về Văn miếu Mao Điền, với mong muốn cùng các cháu tìm hiểu thêm về lịch sử nước nhà; đồng thời dâng hương tri ân các bậc tiền nhân có công với đất nước.

Qua đây tôi mong muốn các cháu của mình hiểu và trân trọng hơn lịch sử nước nhà và cố gắng phấn đấu trong học tập, cũng như trong công việc, noi theo tấm gương của các bậc tiền nhân đã có công với quê hương, đất nước”, bà Chiêm chia sẻ.