Khai thác hạ tầng cảng cá, gia tăng giá trị kinh tế biển

Việc tận dụng hạ tầng sẵn có không chỉ mở thêm sản phẩm du lịch mà còn tạo cơ hội phát triển các dịch vụ ăn uống, mua sắm, trải nghiệm nghề biển, qua đó mở rộng chuỗi giá trị kinh tế biển.

Kết nối cảng cá với du lịch

Cảng cá Nhơn Lý (phường Quy Nhơn Đông) vốn được đầu tư phục vụ tàu thuyền neo đậu, bốc dỡ, mua bán hải sản và hậu cần nghề cá. Song, vị trí cảng nằm gần Kỳ Co, Hòn Khô - những điểm đến thu hút du khách, mở ra hướng nghiên cứu kết nối cảng với các tuyến vận tải hành khách, góp phần khai thác hiệu quả hơn hạ tầng hiện có và tạo thêm không gian phát triển du lịch biển.

Cảng cá Nhơn Lý không chỉ phục vụ hoạt động nghề cá mà còn trở thành điểm đón, trả khách cho các chuyến du lịch đường thủy. Ảnh: N.T

Theo chủ trương của UBND tỉnh, những cảng cá, bến cá có điều kiện phù hợp sẽ được nghiên cứu, quy hoạch bố trí bến thủy nội địa, kết hợp hoạt động khai thác hải sản với vận tải khách du lịch. Cảng cá Nhơn Lý là một trong những địa điểm được xem xét trước tiên.

Theo Sở Xây dựng, tuyến đường thủy nội địa Nhơn Lý - Kỳ Co dài khoảng 5 km, được công bố tạm thời từ tháng 6-2025 nhằm phân luồng, quản lý giao thông đường thủy và bảo đảm an toàn cho hoạt động vận chuyển khách du lịch. Hiện các cơ quan chuyên môn đang hoàn thiện hồ sơ kỹ thuật để công bố tuyến chính thức, dự kiến trong tháng 9-2026.

Theo phương án hiện tại, tuyến chưa bao gồm đoạn luồng kết nối trực tiếp với Cảng cá Nhơn Lý. Vì vậy, sau khi tuyến được công bố chính thức, cơ quan chức năng sẽ bổ sung đoạn luồng này để phương tiện ra vào cảng thuận lợi, an toàn. Khi hoàn thiện kết nối, Cảng cá Nhơn Lý không chỉ phục vụ nghề cá mà còn có thể trở thành điểm đón, trả khách cho các chuyến du lịch đường thủy đến Kỳ Co, Hòn Khô, tạo điều kiện kết nối du khách với các dịch vụ ăn uống, mua sắm và trải nghiệm đời sống làng chài.

Theo UBND phường Quy Nhơn Đông, từ khoảng 700 nghìn lượt khách năm 2023, phường đón gần 960 nghìn lượt khách năm 2025, doanh thu du lịch đạt hơn 1.300 tỷ đồng. Lượng khách tăng là cơ sở để địa phương nghiên cứu thêm sản phẩm gắn với lợi thế biển. Theo hướng này, du khách đến Nhơn Lý không chỉ để lên tàu đi Kỳ Co mà còn có thể trải nghiệm không gian nghề biển đang tồn tại. Một bữa hải sản, chuyến tham quan chợ cá, trải nghiệm nghề truyền thống hay câu chuyện của ngư dân đều có thể trở thành sản phẩm du lịch.

Ông Nguyễn Thành Danh - Phó Chủ tịch UBND phường Quy Nhơn Đông - cho biết: Để làm được điều này, khu vực đón khách, giao thông tàu thuyền và hoạt động bốc dỡ hải sản cần được tổ chức phù hợp, nhất là về an toàn, vệ sinh môi trường và thời gian khai thác. Đây là yêu cầu cần thiết khi đưa hoạt động du lịch vào một không gian vốn phục vụ sản xuất.

Chọn điểm, mở tuyến phù hợp

Sau Cảng cá Nhơn Lý, tỉnh đang tính toán mở rộng cách tiếp cận này tại một số khu vực khác. Tại Mũi Tấn (phường Quy Nhơn), tỉnh đang hoàn thiện thủ tục bố trí bến thủy nội địa phục vụ tuyến Hải Cảng (phường Quy Nhơn) - Nhơn Châu (xã Nhơn Châu). Khu vực này được sử dụng tạm thời để đón, trả khách phục vụ du lịch trong thời gian Năm Du lịch Quốc gia - Gia Lai 2026.

Theo Sở Xây dựng, tuyến Hải Cảng - Nhơn Châu dài khoảng 30 km, được công bố từ năm 2016. Việc hoàn thiện điểm đón, trả khách tại Mũi Tấn nhằm tổ chức khai thác tuyến ổn định hơn. Trong khi tuyến Nhơn Lý - Kỳ Co còn tiếp tục hoàn thiện điều kiện kỹ thuật thì tuyến Hải Cảng - Nhơn Châu đã có cơ sở về luồng tuyến.

Ngoài những vị trí này, Cảng cá Tam Quan (phường Hoài Nhơn Bắc) đang được nghiên cứu tích hợp bến thủy nội địa trong Dự án cảng cá thông minh kết hợp khu neo đậu tránh trú bão. Cảng cá Đề Gi (xã Đề Gi) và Cảng cá Tân Phụng (xã Phù Mỹ Đông) cũng được rà soát khả năng kết nối du lịch.

Theo ông Lê Anh Tuấn - Phó Giám đốc Sở Xây dựng, việc mở tuyến thủy nội địa phải được tính toán đồng bộ, dựa trên vị trí, điều kiện vùng nước, khả năng kết nối, nhu cầu khách và hiệu quả khai thác; vừa bảo đảm an toàn cho hành khách, vừa không ảnh hưởng hoạt động nghề cá. “Không thể chỉ có bến mà phải đồng bộ cả luồng, hạ tầng và cơ chế quản lý. Mục tiêu cuối cùng không chỉ là đưa phương tiện vào hoạt động mà phải hình thành được tuyến có khả năng khai thác ổn định, an toàn và tạo ra sản phẩm cho du lịch” - ông Tuấn nhấn mạnh.

Đây cũng là yêu cầu để tránh đầu tư dàn trải. Xét về hiệu quả kinh tế, giá trị có thể tạo thêm không chỉ nằm ở tiền vé vận chuyển. Một lượt khách đi tàu có thể phát sinh nhu cầu ăn uống, mua sắm, lưu trú, thuê phương tiện và trải nghiệm nghề biển. Khi người dân và các cơ sở dịch vụ địa phương tham gia, nguồn thu có thể lan sang nhiều khâu trong chuỗi du lịch. Như vậy, bài toán đặt ra không phải chuyển cảng cá thành bến du lịch mà là bổ sung chức năng tại những vị trí có khả năng khai thác, trên cơ sở giữ hoạt động nghề cá làm chức năng chính.

“Nếu quy hoạch hợp lý, xác định rõ điều kiện luồng tuyến và tổ chức vận hành phù hợp, hạ tầng hiện có có thể được khai thác thêm cho vận tải hành khách và du lịch, qua đó mở rộng chuỗi giá trị của kinh tế biển” - ông Tuấn chia sẻ thêm.