​Khám phá địa đạo dưới lòng ngôi chùa gần 700 năm tuổi ở Hà Nội

Chùa Bối Khê

​Dưới lòng ngôi chùa Bối Khê cổ kính tại phía Nam Thủ đô, hệ thống địa đạo kháng chiến dài gần 3km vững chắc, giúp quân và dân Thanh Oai bám trụ đánh bại các cuộc càn quét của kẻ thù.

Dấu tích chiến tranh nhân dân độc đáo nằm trọn trong lòng Di tích quốc gia đặc biệt này không chỉ tái hiện một thời gian khổ, anh hùng mà còn tạo nên nét chấm phá lịch sử đặc biệt cho ngôi chùa gần 700 năm tuổi.

Theo các thông tin, tư liệu, sau Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến ngày 19.12.1946 của Chủ tịch Hồ Chí Minh, người dân Bối Khê (nay thuộc xã Tam Hưng, Hà Nội) đã bắt đầu đào các hầm bí mật để nuôi giấu cán bộ, cất giữ lương thực và phục vụ hoạt động cách mạng.

Địa đạo dưới lòng ngôi chùa cổ Bối Khê

Đến tháng 1.1948, công trình được phát triển thành hệ thống địa đạo quy mô lớn với 3 ngách chính, kết nối nhiều vị trí chiến lược trong làng.

​Đường hầm xuất phát từ nhà dân, thông trực tiếp tới điện Phật trong chùa Bối Khê, chạy qua nhà thờ Trạng nguyên Nguyễn Trực và vòng quanh làng, tạo thành mạng lưới phòng thủ liên hoàn.

Mạng lưới này giúp lực lượng du kích bí mật di chuyển, vận chuyển lương thực, tổ chức tập kích và rút lui an toàn.

Các hiện vật lưu giữ tại địa đạo

Trong những năm kháng chiến chống Pháp, địa đạo Bối Khê đã phát huy hiệu quả tối đa khi cùng quân dân địa phương bẻ gãy 3 cuộc càn quét lớn, tiêu diệt 372 tên địch.

​Lịch sử địa đạo còn ghi dấu hình ảnh nữ du kích Phạm Thị Đe kiên cường bám trụ 7 ngày đêm liên tục trong lòng đất không cơm ăn, nước uống, sống sót nhờ ý chí sắt đá và sự giúp đỡ của nhân dân.

​Từ hiệu quả thực chiến của địa đạo Bối Khê, năm 1949, Huyện ủy Thanh Oai đã ra nghị quyết lấy Bối Khê làm làng kháng chiến kiểu mẫu để nhân rộng toàn huyện.

Đến tháng 12.1949, Tỉnh ủy Hà Đông tiếp tục phát động xây dựng mô hình này trên toàn tỉnh, đưa những đường hầm dưới lòng đất Bối Khê trở thành biểu tượng cho nghệ thuật chiến tranh nhân dân độc đáo.

Hệ thống địa đạo là điểm tham quan thu hút khách du lịch tìm hiểu văn hóa, lịch sử

Địa đạo Bối Khê hiện còn lưu giữ một cửa hầm cùng đoạn đường ngầm dài khoảng 7m (thông tin cập nhật tháng 10.2026 ghi nhận đoạn bảo tồn phục vụ giới thiệu dài khoảng 9m).

Hiện nay, khu di tích mở cửa khoảng 3m đường hầm trực tiếp phục vụ du khách trải nghiệm.

​Dù không gian tham quan thực tế hạn chế, những lối đi nhỏ hẹp, trần thấp cùng bức tường đất nâu sẫm vẫn tái hiện sinh động điều kiện sinh hoạt và chiến đấu gian khó của lực lượng du kích năm xưa.

Dưới lòng địa đạo, là ánh đèn dầu mờ ảo treo trên trần, cùng các hình ảnh tư liệu và hiện vật giản dị được bố trí dọc hai bên tường.

Kiến trúc độc đáo của chùa Bối Khê

​Tại khu vực trưng bày, những lá cờ truyền thống, hình ảnh lịch sử cùng các dụng cụ, đồ dùng sinh hoạt thời chiến được bảo tồn cẩn thận, giúp thế hệ hôm nay hiểu thêm về cuộc sống bám trụ và tinh thần chiến đấu kiên cường của quân, dân làng kháng chiến Tam Hưng.

​Nơi lưu giữ hệ thống địa đạo độc đáo này chính là chùa Bối Khê (tên chữ là Đại Bi tự), được khởi dựng năm 1338 dưới thời Trần, bên dòng Đỗ Động giang xưa.

Trải qua gần 700 năm cùng 8 lần trùng tu, mở rộng, ngôi cổ tự vẫn giữ nguyên vẹn những giá trị kiến trúc, lịch sử và nghệ thuật điêu khắc truyền thống.

​Chùa được xây dựng theo bố cục "nội công, ngoại quốc", quay hướng Tây với quy cách "tiền Phật, hậu Thánh".

Điểm nhấn kiến trúc là ngũ môn quan gồm 5 lối đi cùng hậu cung điện Thánh kết cấu 2 tầng 8 mái có hệ thống đấu củng gỗ chạm khắc tinh xảo.

Tượng cổ tại chùa Bối Khê

​Chùa lưu giữ hơn 50 pho tượng quý, nổi bật là tượng Quan Âm 12 tay có niên đại năm 1382 đứng trên bệ đá chạm khắc hoa sen thời Trần, cùng hệ thống 18 pho tượng La Hán bố trí hai bên hành lang.

Nhiều di vật quý như chim thần Garuda bằng gỗ, tượng và gạch thời Mạc, các tác phẩm điêu khắc thời Lê cũng được bảo tồn nguyên vẹn.

Sau khi được xếp hạng Di tích quốc gia năm 1979, chùa Bối Khê tiếp tục được xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt theo Quyết định số 152/QĐ-TTg ngày 17.1.2025 của Thủ tướng Chính phủ.

​Sự kết hợp giữa công trình kiến trúc nghệ thuật gần 700 năm tuổi và dấu tích địa đạo kháng chiến đã tạo nên giá trị đặc biệt cho chùa Bối Khê.

Nơi đây không chỉ là điểm đến tâm linh mà còn là địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống cách mạng, góp phần làm phong phú hành trình khám phá di sản văn hóa, lịch sử vùng đất phía Nam Thủ đô.