Khánh Hòa: Vùng vịnh 'nghẹt thở' vì bè nổi tự phát

Một nhà hàng nổi trên vịnh Nha Trang

"Chuyện cũ" bao năm, vì sao vẫn nóng?

Ngồi trên ca nô rẽ sóng giữa Vịnh Nha Trang, không khó để bắt gặp những nhà bè nổi nằm rải rác trên mặt nước. Các công trình có kết cấu khá tương đồng, chủ yếu bằng khung gỗ, mái tôn, dựng trên hệ thống phao là những thùng phuy nhựa đã bạc màu theo thời gian, chênh vênh giữa sóng gió.

Để đáp ứng nhu cầu ăn uống của du khách, những nhà bè dần hình thành và mở rộng theo thời gian, tạo thành các cụm kinh doanh san sát trên mặt vịnh. Tuy nhiên, đi cùng sự phát triển là tình trạng xuống cấp ở không ít nơi, kéo theo những lo ngại, tiềm ẩn nhiều rủi ro.

Với nhiều du khách, trải nghiệm ngồi trên bè nổi thưởng thức hải sản giữa biển là trải nghiệm độc đáo. Anh Nguyễn Huy (du khách) chia sẻ: "Đi đảo thì ai cũng muốn ăn hải sản tươi sống, giá cả cũng hợp lý. Nhưng bè nổi nhiều quá, nhìn san sát nhau, chúng tôi cũng khó phân biệt đâu là cơ sở làm ăn bài bản, đâu là nơi tự phát".

Thực tế cho thấy tình trạng nhà bè tự phát đang diễn ra tại một số khu vực, trong đó có đảo Trí Nguyên (phường Nha Trang). Tại đây, không gian sinh hoạt, kinh doanh và cư trú của người dân đan xen trên mặt nước, tạo nên một bức tranh khá lộn xộn.

Cận cảnh một số bè nổi tự phát mọc lên rải rác quanh đảo Trí Nguyên

Đáng lo ngại hơn, chất thải sinh hoạt tại một số cơ sở chưa được xử lý triệt để, có nguy cơ tác động trực tiếp đến không gian sinh thái của một trong những vịnh biển được xem là đẹp nhất Việt Nam.

Lộ trình di chuyển đến những nhà bè này cũng đầy rẫy bất an. Khi không có "luật chơi" chung, việc tàu đụng tàu, hay phương tiện này lấn lướt phương tiện kia là điều có thể xảy ra.

Theo ông Nguyễn Văn Thành, chuyên gia du lịch, nguyên Giám đốc Trung tâm Thông tin xúc tiến du lịch: "Một số nhà bè quy mô vừa và nhỏ thường lý giải rằng họ nuôi hải sản, khi khách có nhu cầu, tiện thì... phục vụ".

Tuy nhiên, cách lý giải này chưa thể hiện đầy đủ bản chất của hoạt động. Từ mô hình nuôi trồng thủy sản ban đầu, một số cơ sở đã phát triển thành dịch vụ ăn uống, đón khách thường xuyên, trong khi khung tiêu chuẩn về điều kiện kinh doanh, an toàn thực phẩm, tình hình an ninh - trật tự... vẫn còn khoảng trống. Điều này đặt ra câu hỏi lớn về cơ chế phối hợp liên ngành hiện nay giữa các cơ quan chức năng và Ban Quản lý Vịnh.

"Vịnh Nha Trang là một trong những vịnh biển đẹp và có giá trị sinh thái đặc biệt. Nếu các hoạt động ăn uống, dịch vụ trên bè nổi tiếp tục vận hành thiếu kiểm soát, rác thải sinh hoạt có thể trở thành nguồn gây ô nhiễm, ảnh hưởng đến hệ sinh thái biển, chất lượng nước toàn vịnh và sẽ tốn kém, mất nhiều thời gian để khắc phục...", ông Thành nói.

Nhìn về tương lai của kỳ quan Vịnh Nha Trang, vấn đề không chỉ là "phục vụ du khách" mà là bài toán cân bằng giữa khai thác và bảo tồn hệ sinh thái biển. Đây vẫn là câu chuyện "biết rồi, khổ lắm, nói mãi", nhưng thực trạng thì vẫn... y nguyên.

Làm sao "vẹn cả đôi đường"?

Làm sao để vừa phát triển sinh kế từ du lịch biển, vừa bảo đảm an toàn cho du khách, người dân và bảo vệ môi trường biển đang là bài toán đặt ra đối với các cơ quan quản lý nhà nước.

Không thể phủ nhận, mô hình nhà bè gắn với nuôi trồng và dịch vụ du lịch đã góp phần tạo sinh kế cho cư dân ven biển, đồng thời làm phong phú thêm trải nghiệm của du khách khi đến với vịnh biển.

Tuy nhiên, những lợi ích ban đầu dần bị che lấp bởi áp lực ngày càng lớn lên môi trường biển, cảnh quan và không gian sinh thái vốn đặc trưng của vùng vịnh.

Một chiếc thùng phuy nhựa trôi nổi giữa mặt biển và rác thải

Nhiều ý kiến cho rằng, giải pháp không nằm ở việc cấm hay để phát triển tự phát, mà là tăng cường thực thi các quy định hiện hành một cách chặt chẽ và đồng bộ hơn, đặc biệt trong quản lý loại hình nhà bè trên biển.

Trong đó, việc kiểm soát điều kiện hoạt động, đảm bảo an toàn kỹ thuật, trật tự không gian mặt nước và yêu cầu xử lý chất thải đúng quy định cần được giám sát thường xuyên, nhằm hạn chế áp lực lên môi trường, gìn giữ cảnh quan vịnh, đồng thời bảo đảm an toàn cho du khách trong quá trình trải nghiệm. Khi đó, trách nhiệm của chủ cơ sở không chỉ là kinh doanh, mà còn là một phần trong việc giữ gìn không gian biển chung.

Đặc biệt, cần chấm dứt ngay nghịch lý: các nhà bè tự phát vừa gây ô nhiễm, mất an toàn, lại vừa "né" được thuế.

Chỉ khi tìm được điểm cân bằng, bài toán "vẹn cả đôi đường" mới có thể có lời giải. Và đừng để những nguy cơ đã được nhận diện từ trước trở thành hiện thực ngay tại những khu vực vốn đã biết rõ rủi ro.