Khảo sát năng lực tiếng Anh của giáo viên: Nhận diện đúng để bồi dưỡng trúng
Điều quan trọng không chỉ là tổ chức khảo sát quy mô toàn quốc, mà là cách sử dụng kết quả để từng bước nâng cao chất lượng dạy và học tiếng Anh.
Việc khảo sát năng lực tiếng Anh nhằm hướng đến lợi ích của học sinh. Ảnh: CTV.
Dự kiến triển khai trong năm 2026, khảo sát năng lực tiếng Anh giáo viên trên toàn quốc được xem là bước đi quan trọng trong lộ trình đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học. Tuy nhiên, để mang lại hiệu quả thực chất, hoạt động này cần được tổ chức khoa học, minh bạch và quan trọng nhất là hướng đến lợi ích của học sinh.
Bước “chẩn đoán” để xây dựng lộ trình bồi dưỡng
Theo kế hoạch của Bộ Giáo dục và Đào tạo, trong năm 2026, ngành Giáo dục sẽ tổ chức khảo sát năng lực tiếng Anh đối với đội ngũ nhà giáo trên phạm vi toàn quốc. Hoạt động này nằm trong khuôn khổ Đề án “Đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học giai đoạn 2025-2035, tầm nhìn đến năm 2045”.
Ông Vũ Minh Đức, Cục trưởng Cục Nhà giáo và Cán bộ quản lý giáo dục (Bộ Giáo dục và Đào tạo) cho biết, mục tiêu của khảo sát là nắm bắt thực trạng năng lực tiếng Anh của giáo viên, không chỉ với giáo viên dạy tiếng Anh mà cả những thầy cô các môn học khác có sử dụng tiếng Anh trong giảng dạy. Trên cơ sở đó, Bộ sẽ xác định nhu cầu bồi dưỡng phù hợp với từng nhóm đối tượng, tránh dàn trải.
Ông Vũ Minh Đức nhấn mạnh, đây không phải là một kỳ thi để xếp hạng hay đánh giá thi đua. Kết quả khảo sát không dùng để nhận xét, so sánh giữa các cá nhân. Toàn bộ dữ liệu được bảo mật, không công bố năng lực cụ thể của từng giáo viên. Thông tin thu được chỉ phục vụ phân tích tổng thể, xây dựng chương trình bồi dưỡng và hoàn thiện chính sách.
Theo dự kiến, việc khảo sát được tổ chức trực tuyến, bảo đảm an ninh, an toàn, khách quan và công bằng. Hệ thống có thể đáp ứng tối thiểu 1.000 người tham gia cùng thời điểm. Ngân hàng câu hỏi được chuẩn hóa, đủ lớn để đánh giá cả bốn kỹ năng nghe, nói, đọc, viết; không lặp lại đề trong vòng 12 tháng. Thời gian làm bài không quá nửa ngày và giáo viên không phải đóng bất kỳ khoản phí nào.
Quy trình triển khai gồm các bước: Xây dựng kế hoạch, lựa chọn đơn vị thực hiện, hiệu chuẩn bộ công cụ, tổ chức khảo sát, phân tích kết quả theo các bậc năng lực và xây dựng báo cáo tổng thể. Theo ông Vũ Minh Đức, việc nâng cao năng lực ngoại ngữ cho giáo viên không chỉ dừng ở đọc tài liệu hay giao tiếp cơ bản, mà hướng tới mục tiêu xa hơn là hình thành môi trường sử dụng tiếng Anh thường xuyên trong nhà trường.
Hiện, cả nước có hơn một triệu giáo viên mầm non và phổ thông, trong đó khoảng 30.000 giáo viên tiếng Anh. Để đáp ứng yêu cầu đổi mới, ngành Giáo dục dự kiến cần bổ sung thêm hàng chục nghìn giáo viên tiếng Anh, đồng thời bồi dưỡng khoảng 200.000 giáo viên có khả năng dạy học bằng tiếng Anh vào năm 2030. Con số này cho thấy quy mô và áp lực không nhỏ của nhiệm vụ đặt ra.
Từ thực tế giảng dạy, nhiều giáo viên tiếng Anh cho rằng nếu được triển khai đúng tinh thần hỗ trợ, khảo sát sẽ là bước “chẩn đoán” cần thiết để mỗi thầy cô tự nhìn lại năng lực của mình. Điều họ quan tâm là sau khảo sát sẽ có lộ trình bồi dưỡng cụ thể, có tư vấn chuyên môn sát nhu cầu và có sự chia sẻ về thời gian, giảm áp lực hành chính để tập trung nâng cao trình độ.
Một hiệu trưởng trường phổ thông tại Hà Nội cũng chia sẻ, đợt khảo sát chỉ thực sự có ý nghĩa khi tạo được tâm lý thoải mái cho giáo viên. Nếu thầy cô coi đây là cơ hội phát triển nghề nghiệp, thay vì một áp lực thành tích, kết quả sẽ phản ánh đúng thực chất hơn.
Để khảo sát thực sự vì học sinh
Đồng thuận về mục tiêu chung, song không ít giáo viên bày tỏ băn khoăn nếu khảo sát thiếu phân tầng đối tượng hoặc triển khai theo cách “dàn hàng ngang”. Thực tế, yêu cầu về năng lực tiếng Anh ở từng cấp học có sự khác biệt; chuẩn đầu ra của học sinh tiểu học không giống trung học cơ sở hay trung học phổ thông. Vì vậy, nội dung và cách thức đánh giá cần tính đến đặc thù từng cấp, tránh tạo cảm giác thiếu công bằng.
Tiết học tiếng Anh của học sinh Trường THPT Tiền Phong (xã Mê Linh). Ảnh: Quang Thái.
Một chuyên gia giáo dục cho rằng, kinh nghiệm từ các giai đoạn trước cho thấy nếu khảo sát bị hiểu như một kỳ thi xếp loại, công khai điểm số hoặc gắn với thi đua, rất dễ tạo áp lực và tâm lý e ngại. Do đó, nguyên tắc bảo mật và sử dụng dữ liệu ở cấp hệ thống thay vì cá nhân cần được thực hiện nghiêm túc, nhất quán.
Theo chuyên gia này, kết quả khảo sát nên được chuyển hóa thành một “bản đồ năng lực” để từ đó thiết kế chương trình bồi dưỡng theo từng nhóm kỹ năng, từng vùng miền. Các khóa bồi dưỡng cần gắn với thực hành trên lớp, có hỗ trợ chuyên môn lâu dài thay vì chỉ tập huấn ngắn ngày. Đồng thời, cần có cơ chế đánh giá độc lập sau bồi dưỡng để bảo đảm nguồn lực được sử dụng hiệu quả, tránh hình thức.
Ở góc nhìn người học, một học sinh trung học phổ thông tại Hà Nội chia sẻ, điều các em mong muốn không phải là giáo viên đạt điểm cao trong một bài khảo sát, mà là có thể sử dụng tiếng Anh tự nhiên trong lớp học, tạo nhiều cơ hội giao tiếp và trải nghiệm thực tế. Khi thầy cô tự tin hơn, học sinh cũng mạnh dạn hơn.
Đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học là mục tiêu dài hạn, đòi hỏi sự thay đổi đồng bộ từ đào tạo giáo viên, chương trình, phương pháp đến môi trường học tập. Khảo sát năng lực chỉ là khâu khởi đầu. Nếu được thiết kế chặt chẽ, minh bạch và gắn với các giải pháp hỗ trợ cụ thể, hoạt động này sẽ góp phần bồi dưỡng đúng người, đúng nhu cầu.
Ngược lại, nếu chỉ dừng lại ở việc “đo” mà thiếu bước tiếp theo, khảo sát dễ rơi vào hình thức. Vì vậy, điều quan trọng không chỉ là tổ chức một đợt khảo sát quy mô toàn quốc, mà là cách sử dụng kết quả để từng bước nâng cao chất lượng dạy và học tiếng Anh, qua đó góp phần chuẩn bị hành trang hội nhập cho thế hệ trẻ.
