Khát vốn dài hạn, doanh nghiệp đưa lãi suất trái phiếu lên hai chữ số

Sau giai đoạn khá trầm lắng trong nửa đầu năm, thị trường trái phiếu doanh nghiệp bắt đầu sôi động trở lại ngay từ đầu quý 3 với cả quy mô phát hành và mặt bằng lãi suất cùng tăng lên.

CHẤP NHẬN TRẢ LÃI HAI CHỮ SỐ

Theo dữ liệu của Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX), tính đến ngày 3/8, trong tháng 7, thị trường ghi nhận 19 đợt phát hành trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ với tổng giá trị 12.539 tỷ đồng.

Xét theo doanh nghiệp, Vinhomes là đơn vị phát hành lớn nhất tháng với hai lô trái phiếu trị giá 3.000 tỷ đồng. Tuy nhiên, nếu nhìn theo nhóm ngành, ngân hàng mới là lực lượng dẫn dắt khi thực hiện 13/19 đợt phát hành, huy động khoảng 7.900 tỷ đồng, chiếm hơn một nửa tổng giá trị phát hành.

Lũy kế từ đầu năm đến ngày 17/7, theo Hiệp hội Thị trường Trái phiếu Việt Nam (VBMA), tổng giá trị phát hành trái phiếu doanh nghiệp đạt hơn 272.000 tỷ đồng. Trong đó, phát hành riêng lẻ tiếp tục chiếm ưu thế tuyệt đối với hơn 246.000 tỷ đồng, tương đương trên 90% tổng lượng phát hành.

Điểm đáng chú ý không chỉ nằm ở quy mô phát hành, mà còn ở mặt bằng lãi suất đang có xu hướng tăng trở lại. Nếu giai đoạn năm 2024-2025, lãi suất trên 12%/năm chỉ xuất hiện ở một số ít doanh nghiệp có mức độ rủi ro cao, thì hiện nay mức lãi suất này đã trở nên phổ biến hơn tại nhiều đợt phát hành mới.

Nguồn: VCBS

Một trong những thương vụ gây chú ý nhất là Công ty TNHH Xây dựng Hạ tầng Crystal khi phát hành thành công lô trái phiếu trị giá 2.000 tỷ đồng trong hai ngày 16-17/7. Lô trái phiếu có kỳ hạn 5 năm, áp dụng lãi suất cố định 12,5%/năm trong hai kỳ đầu. Từ các kỳ tiếp theo, lãi suất được tính theo lãi suất tham chiếu cộng biên độ 4% nhưng vẫn được "neo" ở mức tối thiểu 12,5%/năm.

Đây cũng là lô trái phiếu đầu tiên của doanh nghiệp kể từ khi thành lập vào giữa năm 2025. Với vốn điều lệ chỉ khoảng 2.800 tỷ đồng, quy mô phát hành tương đương hơn 70% vốn chủ sở hữu, cho thấy doanh nghiệp sẵn sàng chấp nhận chi phí vốn cao để nhanh chóng huy động nguồn lực phục vụ hoạt động đầu tư.

Điều khoản trái phiếu cũng quy định doanh nghiệp có quyền mua lại trước hạn theo thỏa thuận với trái chủ hoặc bắt buộc mua lại trong một số trường hợp như vi phạm quy định pháp luật, sử dụng vốn sai mục đích hoặc không đảm bảo tỷ lệ tài sản bảo đảm theo cam kết.

Không riêng Crystal, nhiều doanh nghiệp khác cũng lựa chọn trả lãi suất ở mức hai chữ số để tiếp cận dòng vốn dài hạn.

Công ty Cổ phần Dịch vụ Cáp treo Bà Nà huy động thành công 420 tỷ đồng thông qua lô trái phiếu kỳ hạn 5 năm với lãi suất cố định 11,5%/năm trong bốn kỳ đầu. Sau đó, lãi suất được xác định bằng bình quân lãi suất tiền gửi 12 tháng của nhóm ngân hàng Big4 cộng biên độ 4,5%, nhưng không thấp hơn 10,5%/năm.

Trong khi đó, Công ty Cổ phần Vinhomes cũng phát hành hai lô trái phiếu tổng giá trị 3.000 tỷ đồng với lãi suất lên tới 12,5%/năm trong hai kỳ tính lãi đầu tiên và duy trì mức sàn này cho các kỳ tiếp theo.

Ở nhóm doanh nghiệp tài chính, Công ty Cổ phần Chứng khoán Sài Gòn - Hà Nội (SHS) cũng huy động thành công 119 tỷ đồng trái phiếu với lãi suất cố định 10,5%/năm.

Thực tế, xu hướng này đã bắt đầu hình thành từ tháng 6. Theo dữ liệu của MBS, hàng loạt doanh nghiệp khi đó đã phát hành trái phiếu với mức lãi suất rất cao như Công ty Cổ phần Tập đoàn Khải Hoàn Land phát hành trái phiếu lãi suất 13,5%/năm, Công ty Cổ phần Đầu tư xây dựng Thái Sơn huy động 8.000 tỷ đồng với lãi suất 12,5%/năm hay Vinhomes phát hành tới 36.000 tỷ đồng trái phiếu với lãi suất dao động 12-12,5%/năm.

Báo cáo của FiinGroup cũng cho thấy mặt bằng lãi suất phát hành của nhóm doanh nghiệp bất động sản trong tháng 6 đã lên khoảng 12%/năm, cao hơn đáng kể so với nhóm ngân hàng.

Nguồn: VCBS

Theo đơn vị này, chênh lệch lãi suất phản ánh sự khác biệt về mức độ tín nhiệm giữa các nhóm doanh nghiệp, đồng thời cho thấy các doanh nghiệp địa ốc đang phải chấp nhận chi phí vốn cao hơn để thu hút nhà đầu tư.

Điều tích cực nửa đầu năm nay là số lượng trái phiếu phát sinh vấn đề mới giảm đáng kể (nửa đầu năm thị trường chỉ ghi nhận ba mã trái phiếu phát sinh chậm thanh toán mới), cho thấy dòng tiền của doanh nghiệp phát hành và khả năng thu xếp nguồn thực hiện nghĩa vụ nợ đã có sự cải thiện.

Dù vậy, các chuyên gia phân tích Chứng khoán VCBS cho rằng, mặt bằng lãi suất dự báo duy trì ở ngưỡng cao có thể gây áp lực nhất định lên dòng tiền và khả năng thu xếp nguồn trả nợ, đặc biệt đối với các trái phiếu thả nổi.

Dự kiến, lãi suất huy động sẽ tiếp tục duy trì ở mức cao, các chuyên gia cho rằng, lãi suất trái phiếu sẽ còn tăng nhẹ trên nền cao hiện nay. Trong khi đó, khoảng 52,44% giá trị trái phiếu doanh nghiệp đang lưu hành áp dụng cơ chế lãi suất thả nổi hoặc kết hợp, nên biến động lãi suất thị trường được truyền dẫn khá trực tiếp vào coupon và chi phí vốn của doanh nghiệp.

“BOM” ĐÁO HẠN CHƯA THÁO NGÒI

Dự báo về hoạt động phát hành trái phiếu nửa cuối năm, đội ngũ từ VCBS cho rằng, hoạt động phát hành trái phiếu ngân hàng sẽ phục hồi sau khi chứng kiến sự sụt giảm nửa đầu năm nay. Có ba nguyên nhân khiến trái phiếu ngân hàng tăng trở lại.

Thứ nhất, áp lực cân đối nguồn vốn và thanh khoản khi tín dụng tăng nhanh hơn huy động. Thứ hai, nhu cầu bổ sung nguồn vốn trung – dài hạn nhằm đáp ứng tín dụng dự án và kéo dài kỳ hạn nguồn vốn.

Thứ ba, yêu cầu củng cố vốn cấp 2 và CAR, đặc biệt tại nhóm ngân hàng thương mại quốc doanh khi mặt bằng bình quân CAR của nhóm này chỉ quanh 10%, chưa có sự cải thiện đáng kể.

Tuy nhiên, khoảng chênh giữa lãi suất cho vay và lợi suất phát hành trái phiếu ngân hàng ngày càng thu hẹp khiến các ngân hàng sẽ thận trọng hơn về quy mô và thời điểm phát hành, dù nhu cầu bổ sung vốn trung – dài hạn và vốn cấp 2 vẫn duy trì cao.

Nguồn: VCBS

Riêng phát hành trái phiếu bất động sản tăng tới 71% so với cùng kỳ trong nửa đầu năm nay và dự báo sẽ tiếp tục tăng nửa cuối năm, nguyên nhân là cầu vốn phục vụ các dự án mới gia tăng trong khi khả năng tiếp cận tín dụng ngân hàng của ngành bất động sản khó khăn hơn. Theo đó, trái phiếu doanh nghiệp sẽ tiếp tục là kênh huy động vốn trung và dài hạn quan trọng của ngành bất động sản.

Dù vậy, các yêu cầu cao hơn về minh bạch, quản lý dòng tiền và mục đích sử dụng vốn theo Nghị định 200/2026/NĐ-CP sẽ khiến nguồn cung phát hành phân hóa mạnh, tập trung ở các doanh nghiệp bất động sản có năng lực tài chính và chất lượng dự án tốt.

Nhóm hạ tầng dù tỷ trọng phát hành trái phiếu vẫn còn nhỏ, song được kỳ vọng sẽ tăng trưởng tích cực thời gian tới khi nhiều dự án trọng điểm đang bước vào giai đoạn triển khai cao điểm, yêu cầu cho quy mô vốn trung – dài hạn rất cao.

Đặc biệt, các dự án PPP có mức độ phụ thuộc cao vào vốn vay và yêu cầu kỳ hạn vốn dài, trong khi tín dụng ngân hàng khó đáp ứng đầy đủ cả về quy mô lẫn kỳ hạn do hiện đang chịu sức ép từ căng thẳng thanh khoản hệ thống, yêu cầu kiểm soát rủi ro kỳ hạn cũng như giới hạn an toàn vốn.

Theo đó, trái phiếu doanh nghiệp có thể trở thành kênh huy động vốn quan trọng cho các dự án hạ tầng trong chu kỳ đầu tư mới.

Nguồn: VCBS

Nhu cầu đầu tư vào trái phiếu doanh nghiệp hạ tầng cũng được kỳ vọng cải thiện nhờ tính minh bạch cao hơn và niềm tin thị trường tích cực hơn nhờ hành lang pháp lý đang dần được tháo gỡ.

Áp lực lớn nhất của thị trường trái phiếu doanh nghiệp hiện nay – ngoài câu chuyện lãi suất – là lượng đáo hạn trái phiếu doanh nghiệp nửa cuối năm vẫn rất lớn. Áp lực này không chỉ từ lượng trái phiếu đến hạn theo kế hoạch mà còn từ các lô có vấn đề đáo hạn năm 2024 đã được gia hạn tối đa 2 năm theo Nghị định 08/2023/NĐ-CP và sẽ đến hạn trở lại trong năm 2026.

Việc gia hạn theo Nghị định 08/2023/NĐ-CP đã hỗ trợ doanh nghiệp kéo giãn nghĩa vụ nợ và có thêm thời gian chuẩn bị nguồn vốn. Tuy nhiên, do nghĩa vụ thanh toán chủ yếu được dịch chuyển sang các kỳ sau thay vì xử lý dứt điểm, áp lực đáo hạn có xu hướng tái tích tụ trong những năm tiếp theo.

Hoạt động mua lại kỳ vọng tiếp tục diễn ra sôi động, đặc biệt ở nhóm ngân hàng, là tín hiệu tích cực góp phần hạ bớt áp lực đáo hạn trong các kỳ tiếp theo.

Áp lực đáo hạn lớn nhất đến từ nhóm bất động sản, trong khi đó khả năng xử lý nợ của nhóm ngành này sẽ phân hóa mạnh. Các doanh nghiệp có dự án pháp lý hoàn thiện, dòng tiền bán hàng tích cực và khả năng tiếp cận vốn mới có điều kiện mua lại hoặc thanh toán đúng hạn; trong khi nhóm tài chính yếu vẫn có thể phải tiếp tục sử dụng các biện pháp hỗ trợ khác như đàm phán gia hạn, hoán đổi tài sản hoặc chấp nhận phát hành mới với lãi suất cao hơn.