Khi CEO Nvidia xem 'token là hàng hóa mới', Trung Quốc có lợi thế trước Mỹ ở kỷ nguyên AI

“Token là hàng hóa mới”, ông Jensen Huang (Giám đốc điều hành Nvidia) nói tại hội nghị nhà phát triển thường niên GTC 2026 của công ty tuần trước ở thành phố San Jose, bang California, Mỹ.

Tại đây, Jensen Huang hình dung về một tương lai nơi mỗi kỹ sư đều sẽ cần “ngân sách token” hằng năm và sẵn sàng cung cấp điều đó.

“Họ sẽ kiếm được vài trăm nghìn USD mỗi năm, đó là mức lương cơ bản”, Giám đốc điều hành Nvidia nói về các kỹ sư. “Tôi có thể sẽ tặng các kỹ sư thêm khoảng một nửa số đó dưới dạng token, để năng suất của họ có thể tăng gấp 10 lần. Chắc chắn là chúng tôi sẽ làm vậy”, ông cho biết thêm.

“Giờ đây, nó đã trở thành một trong những công cụ tuyển dụng ở Thung lũng Silicon: Công việc này đi kèm bao nhiêu token? Lý do rất rõ ràng, bởi mọi kỹ sư có quyền truy cập vào token sẽ làm việc hiệu quả hơn”, tỷ phú 63 tuổi người Mỹ gốc Đài Loan giải thích.

Jensen Huang trở thành một trong những giám đốc điều hành nổi tiếng đầu tiên công khai đề cập đến vấn đề “ngân sách token” của Nvidia.

Jensen Huang tại hội nghị GTC thường niên của Nvidia hôm 17.3 - Ảnh: AFP

Người đứng đầu Nvidia muốn định vị lại công ty này không chỉ là nhà cung cấp chip, mà là kiến trúc sư của “nhà máy AI”, nơi sản phẩm tiêu chuẩn được tạo ra chính là token.

Trong khi Nvidia bận xây dựng các quy tắc của một nền kinh tế token mới, tại Trung Quốc cũng đang xuất hiện một cuộc tranh luận song song về ý tưởng “xuất khẩu token”.

Trí tuệ do AI tạo ra về bản chất là một loại hàng hóa có thể giao dịch, được đo bằng token và Trung Quốc đang định vị mình trên toàn bộ chuỗi giá trị, từ năng lượng, sức mạnh tính toán cho đến mô hình và đầu ra.

Cùng xem xét cách thức hoạt động của “kinh tế token” và tại sao một số người tin rằng Trung Quốc có lợi thế.

Vì sao token quan trọng?

Trong AI, token là đơn vị dữ liệu nhỏ nhất mà mô hình xử lý hoặc tạo ra, có thể là một từ, một phần của từ, hoặc thậm chí là dấu câu. Nhiều công ty sử dụng token như một đơn vị kinh tế để đo lường khối lượng tính toán mà AI thực hiện. Văn bản càng dài thì càng cần nhiều token để xử lý, vì vậy chi phí thường được tính theo số token (trên mỗi nghìn hoặc mỗi triệu token).

Khác với token tiền mã hóa – vốn đại diện cho quyền sở hữu hoặc giá trị đầu cơ, token trong AI chỉ đơn thuần là đơn vị tính toán. Đó là thứ người dùng phải trả tiền và cũng là thứ mà mô hình AI tạo ra.

Nếu Satoshi Nakamoto (người tạo ra Bitcoin) mang đến cho thế giới một loại token có thể giao dịch, Nvidia đang bán loại token “có thể hoạt động”.

Khi mức tiêu thụ token tăng vọt do được thúc đẩy bởi các mô hình đa phương thức, sự trỗi dậy của các tác tử AI và đủ loại ứng dụng, thì hiệu quả sản xuất và giá của token ngày càng trở nên quan trọng. Jensen Huang cho rằng token với kỷ nguyên AI giống thùng dầu với ngành dầu mỏ: một loại hàng hóa cần được sản xuất, định giá và cạnh tranh. Trung tâm dữ liệu trở thành nhà máy, doanh thu được đo bằng số token trên mỗi watt điện, và các công ty có thể sớm quản lý ngân sách token giống cách họ quản lý số lượng nhân viên.

Các tập đoàn công nghệ Trung Quốc cũng đang đi theo hướng này. Đang tái định vị thành một công ty dựa trên AI, gã khổng lồ công nghệ Alibaba tuần trước đã tái cấu trúc hoạt động AI thành một đơn vị cấp cao mới mang tên Alibaba Token Hub, với nhiệm vụ tạo ra, phân phối và ứng dụng token. Điều đó đang định hình lại cạnh tranh công nghệ toàn cầu như thế nào?

Token là một loại tài nguyên. Giống như mọi tài nguyên khác, token có giới hạn về nguồn cung. Việc sản xuất token ở quy mô lớn đòi hỏi chip, hệ thống làm mát và về cơ bản là điện năng.

Thực tế này đã kích hoạt một làn sóng bùng nổ hạ tầng ở quy mô lịch sử. Các gã khổng lồ công nghệ Mỹ đang cam kết chi hàng trăm tỉ USD để xây dựng trung tâm dữ liệu, trong khi tại một số khu vực, nhu cầu kết nối vào lưới điện đã quá tải, khiến thời gian chờ có thể kéo dài đến tận năm 2028.

Token được tiêu thụ thông qua các mô hình AI. Dữ liệu hàng tuần từ nền tảng OpenRouter cho thấy bốn mô hình AI được sử dụng nhiều nhất theo lượng token đều đến từ Trung Quốc, gồm StepFun, MiniMax, Xiaomi và DeepSeek. Zhipu AI, công ty khởi nghiệp AI Trung Quốc, cũng nằm trong top 10.

Tổng cộng, top 10 này chiếm 18.800 tỉ token. Ngoài ra, còn có các mô hình phổ biến khác của Trung Quốc như dòng Qwen của Alibaba, nhưng không xuất hiện trong bảng xếp hạng do tính chất mã nguồn mở.

Nguyên nhân chủ yếu là chi phí. Chẳng hạn, giá API (giao diện lập trình ứng dụng) của mô hình GLM-5 từ Zhipu AI có thể thấp hơn nhiều so với Claude 4.6 Opus của Anthropic (Mỹ). Khi việc sử dụng token mở rộng, giá cả trở thành yếu tố quyết định.

Trung Quốc vẫn đi sau Mỹ ở công nghệ chip tiên tiến. Song trong một nền kinh tế token - nơi các chỉ số quan trọng là sản lượng trên mỗi watt và chi phí trên mỗi triệu token, nước này đang xây dựng một lợi thế khác.

Điện năng giúp Trung Quốc có lợi thế cấu trúc như thế nào?

Trung Quốc là quốc gia sản xuất điện lớn nhất thế giới và công suất điện của họ đã mở rộng liên tục, vượt quá các mục tiêu chính thức.

Đến cuối năm 2025, tổng công suất phát điện lắp đặt của Trung Quốc đạt 3,89 tỷ kilowatt, gần gấp ba lần so với Mỹ, theo các cơ quan năng lượng của hai nước. Trong năm qua, công suất điện từ năng lượng mặt trời của Trung Quốc đã tăng thêm 35%, còn điện gió tăng thêm 23%.

Năng lực sản xuất điện của Trung Quốc đã mở rộng với tốc độ nhiều lần vượt xa các mục tiêu chính thức - Ảnh: Tân Hoa Xã

Báo cáo công tác của chính phủ Trung Quốc năm nay đã đưa khái niệm “kết hợp giữa tính toán và điện năng” thành ưu tiên quốc gia. Mục tiêu là đặt các trung tâm dữ liệu ở những nơi có nguồn điện phù hợp, đồng thời giải quyết tình trạng lệch nhau giữa nơi có điện và nơi cần dùng. Điều này được thực hiện thông qua các dự án như truyền tải điện từ miền Tây sang miền Đông và chương trình “Dữ liệu ở phía Đông, tính toán ở phía Tây”.

Điều khiến lợi thế của Trung Quốc khó bị sao chép hơn là chiều sâu chuỗi cung ứng. Nước này thống trị việc sản xuất các thành phần quan trọng cho lưới điện và năng lượng, gồm máy biến áp, bộ biến tần, thiết bị chuyển mạch và tấm pin mặt trời, với nhiều trong số đó đang được các công ty Mỹ như Google, Tesla và Amazon mua, theo các báo cáo.

Sơn Vân