Khi đường sắt và TOD phát triển: Mua nhà, cần mua cả khả năng kết nối

Theo chuyên gia, khi đường sắt đô thị và mô hình giao thông công cộng TOD phát triển, tư duy lựa chọn nhà ở của người dân cũng thay đổi.

Khi đó, giá mua nhà không còn là yếu tố duy nhất quyết định bài toán an cư. Thay vào đó, khả năng kết nối giao thông, thời gian di chuyển, mức độ tiếp cận tiện ích và cơ hội việc làm…sẽ trở thành những yếu tố cấu thành chi phí sống. Điều này có nghĩa từ việc tìm một căn nhà có giá phù hợp, người mua sẽ chuyển sang tìm kiếm một không gian sống có tổng chi phí hợp lý trong dài hạn.

Nguồn: VnEconomy

Nguồn: VnEconomy

Mua nhà không chỉ nhìn vào giá

Phân tích về vai trò của đường sắt đô thị và TOD với bất động sản, ông Nguyễn Văn Quyền - Chủ tịch Hiệp hội Vận tải Việt Nam - cho rằng, một căn nhà có giá thấp nhưng khiến gia đình mất nhiều thời gian, tiền bạc cho việc đi lại mỗi ngày chưa chắc đã là lựa chọn phù hợp về mặt kinh tế. Ngược lại, căn nhà có kết nối giao thông thuận tiện, gần các tuyến đường sắt đô thị và khu vực phát triển TOD có thể giúp giảm đáng kể chi phí di chuyển trong dài hạn.

“Vấn đề này sẽ ngày càng được quan tâm khi các đô thị lớn đẩy mạnh đầu tư hạ tầng đường sắt và phát triển mô hình TOD. Đường sắt sẽ không còn chỉ phục vụ nhu cầu vận chuyển hành khách mà còn góp phần định hình không gian đô thị, phân bố lại dân cư và các hoạt động kinh tế”, ông Quyền dự báo.

Chính vì thế, theo ông Quyền, sự phát triển của đường sắt và TOD sẽ dần làm thay đổi cách người dân đánh giá giá trị bất động sản, từ việc chỉ quan tâm đến giá mua sang cân nhắc tổng chi phí và chất lượng sống trong suốt quá trình sử dụng.

Tàu điện hoạt động trên tuyến đường sắt đô thị Nhổn-ga Hà Nội. (Ảnh: Hà Nội Metro)

Tàu điện hoạt động trên tuyến đường sắt đô thị Nhổn-ga Hà Nội. (Ảnh: Hà Nội Metro)

Căn nhà có kết nối giao thông thuận tiện, gần các tuyến đường sắt đô thị và khu vực phát triển TOD có thể giúp giảm đáng kể chi phí di chuyển trong dài hạn.

Ông Nguyễn Văn Quyền - Chủ tịch Hiệp hội Vận tải Việt Nam

“Đây là sự thay đổi đáng chú ý trong tư duy an cư. Trước đây, người mua nhà thường đặt câu hỏi căn hộ có giá bao nhiêu, diện tích thế nào, cách trung tâm bao xa. Nhưng khi giao thông công cộng phát triển, một loạt câu hỏi khác bắt đầu xuất hiện: Mỗi ngày mất bao lâu để đến nơi làm việc? Chi phí đi lại hàng tháng là bao nhiêu? Con cái có thể đến trường thuận tiện không? Những dịch vụ thiết yếu có nằm trong bán kính tiếp cận dễ dàng?

Và khi TOD giải quyết được những câu hỏi này thì cũng là đáp ứng được yêu cầu của người mua”, ông Quyền lý giải.

Nói cách khác, vị trí nhà ở không còn được đánh giá đơn thuần bằng khoảng cách địa lý mà bằng khả năng tiếp cận các cơ hội của đô thị.

Ở góc độ quy hoạch và vận tải, PGS.TS Từ Sĩ Sùa - giảng viên cao cấp Bộ môn Vận tải đường bộ và Thành phố, Khoa Vận tải - Kinh tế, Trường Đại học Giao thông Vận tải (Hà Nội) - cho rằng, giá một căn nhà và chi phí để sống trong căn nhà đó có liên quan nhưng không hoàn toàn giống nhau.

Người mua thường quan tâm trước hết đến số tiền cần bỏ ra để sở hữu nhà. Tuy nhiên, sau khi an cư, mỗi gia đình còn phải tính đến việc đi làm, đưa đón con đi học, chăm sóc người thân, mua sắm và các hoạt động sinh hoạt hằng ngày.

“Một căn nhà có giá thấp có thể tạo lợi thế tài chính ban đầu. Nhưng nếu trường học, nơi làm việc và các dịch vụ thiết yếu không thuận tiện, gia đình phải dành nhiều thời gian, tiền bạc cho việc di chuyển thì lợi thế này có thể bị thu hẹp.

Ngược lại, phần chênh lệch giá của một căn nhà có kết nối tốt có thể được xem là khoản đầu tư cho sự thuận tiện lâu dài. Người dân không chỉ mua diện tích nhà ở mà còn tiếp cận hệ thống giao thông, tiện ích và các cơ hội việc làm xung quanh”, ông Sùa phân tích.

Từ góc nhìn này, chuyên gia cho rằng đường sắt và TOD có thể mở ra lựa chọn thứ ba cho người mua nhà: sống ngoài khu vực lõi trung tâm với mức giá phù hợp hơn nhưng vẫn bảo đảm kết nối giao thông và tiếp cận các dịch vụ thiết yếu. Đây là cách giảm sự đánh đổi giữa hai yếu tố vốn thường đối lập trên thị trường nhà ở: giá vừa túi tiền và vị trí thuận tiện.

Bên cạnh đó, giá trị bất động sản cần được đánh giá trong tổng thể môi trường sống. Một khu đô thị có trường học, trung tâm thương mại, không gian công cộng và kết nối vận tải đồng bộ sẽ tạo ra giá trị sử dụng lớn hơn so với dự án chỉ có sản phẩm nhà ở đơn lẻ.

Theo ông Sùa, một lựa chọn an cư tốt cần đáp ứng đồng thời ba yếu tố: khả năng mua hoặc thuê phù hợp, chi phí duy trì cuộc sống trong khả năng tài chính và chất lượng sống tương xứng.

Chênh lệch giá nhà có thể bù đắp bằng chi phí tiết kiệm

Ở góc nhìn bất động sản, GS.TS Đặng Hùng Võ, nguyên Thứ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường), cho rằng, sự phát triển của đường sắt và TOD đang mở ra cách tiếp cận mới trong đánh giá chi phí sống.

Cụ thể, giá nhà chỉ là một phần của bài toán an cư, bởi khoảng cách không đơn thuần được đo bằng số km mà còn thể hiện qua tiền bạc, thời gian và mức độ thuận tiện trong tổ chức cuộc sống. Với người sử dụng phương tiện cá nhân, chi phí đi lại bao gồm nhiên liệu, bảo dưỡng, gửi xe và các khoản liên quan.

Ngoài chi phí trực tiếp, khoảng cách còn ảnh hưởng đến cách mỗi gia đình sắp xếp công việc và sinh hoạt. Khi nơi ở, trường học và nơi làm việc nằm ở những hướng khác nhau, các thành viên có thể phải chia nhau việc đưa đón, sử dụng thêm dịch vụ hoặc điều chỉnh giờ làm. Đáng chú ý, thời gian di chuyển cũng là yếu tố quan trọng đối với chất lượng sống. Giảm thời gian đi lại đồng nghĩa người dân có thêm thời gian nghỉ ngơi, chăm sóc con cái, học tập và tham gia các hoạt động cộng đồng.

Để minh họa, ông Đặng Hùng Võ đưa ra ví dụ về hai căn nhà có diện tích và chất lượng cơ bản tương đương. Căn A có giá 4 tỷ đồng, trong khi căn B có giá 5 tỷ đồng nhưng thuận tiện hơn cho việc đi lại và sinh hoạt với sự hỗ trợ của TOD. Như vậy, chênh lệch giá mua giữa hai căn là 1 tỷ đồng.

Giả sử gia đình sống tại căn A chi 6 triệu đồng mỗi tháng cho việc đi lại. Với căn B, tổng chi phí vé, kết nối tới nhà ga và những chuyến đi vẫn cần phương tiện cá nhân là 2 triệu đồng mỗi tháng. Phí dịch vụ nhà ở tại căn B cao hơn căn A 500.000 đồng mỗi tháng, các khoản khác không thay đổi.

Như vậy, căn B giúp gia đình giảm 3,5 triệu đồng chi phí thường xuyên mỗi tháng, tương đương 42 triệu đồng mỗi năm. Nếu duy trì các giả định trên, khoản tiết kiệm cộng dồn đạt khoảng 420 triệu đồng sau 10 năm và 840 triệu đồng sau 20 năm.

Đây là phép tính đơn giản, chưa tính chi phí vốn, biến động giá và những khoản phát sinh khác nên không thể coi khoản tiết kiệm là mức hoàn vốn cho phần chênh lệch giá mua. Tuy nhiên, ví dụ cho thấy những khoản chi nhỏ lặp lại hằng tháng có thể trở thành con số đáng kể trong dài hạn.

Giá trị thời gian cũng được thể hiện qua một phép tính khác. Nếu một người giảm được 40 phút di chuyển mỗi ngày làm việc, với 22 ngày mỗi tháng và 12 tháng mỗi năm, tổng thời gian tiết kiệm được là 176 giờ mỗi năm. “Khoảng thời gian này không mặc nhiên trở thành thu nhập nhưng có thể được sử dụng để chăm sóc gia đình, đồng hành cùng con cái hoặc duy trì các hoạt động cá nhân”, ông Võ nói.

Từ những phân tích này có thể thấy, bài toán lựa chọn nhà ở cần được nhìn nhận theo cách toàn diện hơn. Một căn nhà có giá thấp nhưng kéo theo chi phí đi lại cao, thời gian di chuyển kéo dài và nhiều khoản chi phát sinh chưa chắc đã là phương án tiết kiệm. Ngược lại, căn nhà có giá mua cao hơn nhưng giúp giảm các khoản chi thường xuyên, tạo điều kiện thuận lợi cho công việc và sinh hoạt có thể mang lại hiệu quả kinh tế tốt hơn trong dài hạn.

Phần chênh lệch giá của một căn nhà có kết nối tốt có thể được xem là khoản đầu tư cho sự thuận tiện lâu dài. Người dân không chỉ mua diện tích nhà ở mà còn tiếp cận hệ thống giao thông, tiện ích và các cơ hội việc làm xung quanh.

PGS.TS Từ Sĩ Sùa - giảng viên Trường Đại học Giao thông Vận tải

TOD mở thêm cực đô thị, giảm áp lực cho trung tâm

Thực tế, các tuyến đường sắt đô thị đang từng bước thay đổi cách người dân đánh giá vị trí nhà ở. Ví dụ tại Hà Nội, tuyến Cát Linh - Hà Đông và đoạn trên cao Nhổn - Cầu Giấy đã vận hành thương mại, giúp người dân trải nghiệm trực tiếp lợi ích của giao thông đường sắt đô thị.

Theo ông Nguyễn Văn Quyền, một căn nhà xa hơn trên bản đồ vẫn có thể trở nên gần nếu được kết nối thuận tiện. Vì vậy, những khu vực ngoài trung tâm có thể gia tăng sức hút khi đáp ứng tốt nhu cầu sinh hoạt hằng ngày và kết nối hiệu quả với các khu vực có việc làm, dịch vụ.

GS.TS Đặng Hùng Võ thì cho rằng TOD mở ra cơ hội hình thành nhiều cực tăng trưởng mới, thúc đẩy giãn dân và tăng kết nối giữa các khu vực vệ tinh với đô thị trung tâm. Khi khả năng tiếp cận được cải thiện, quỹ đất ngoài trung tâm có thêm điều kiện phát triển thành các khu đô thị hoàn chỉnh, thay vì chỉ mở rộng không gian cư trú đơn thuần.

Điều này cũng góp phần mở rộng nguồn cung nhà ở, tạo thêm lựa chọn cho những nhóm khách hàng trước đây bị giới hạn bởi phạm vi tìm kiếm trong khu vực trung tâm.

Vì thế, theo ông Đặng Hùng Võ, tùy nhu cầu, người trẻ có thể lựa chọn nơi ở gắn với tuyến giao thông thuận tiện đến nơi làm việc; gia đình nhiều thế hệ ưu tiên không gian sinh hoạt và dịch vụ gần nhà; người làm việc linh hoạt có thể tìm kiếm môi trường sống khác mà vẫn duy trì kết nối với trung tâm.

Tuy nhiên, ông Võ nhấn mạnh, cơ hội phát triển bất động sản gắn với đường sắt không chỉ nằm ở việc dự án ở gần nhà ga. Giá trị thực sự còn phụ thuộc vào cách tổ chức lối đi bộ, kết nối trung chuyển, hệ thống dịch vụ và không gian sống. Một dự án có khoảng cách gần đường ray nhưng thiếu lối tiếp cận thuận tiện đến nhà ga hoặc không có tiện ích thiết yếu vẫn khó mang lại trải nghiệm giao thông công cộng hiệu quả.

Vì vậy, khái niệm vị trí đẹp trong tương lai cần được đánh giá dựa trên khả năng tiếp cận việc làm, dịch vụ, chất lượng sống và hiệu quả sử dụng ngân sách của mỗi gia đình.

Tư duy mua nhà của người dân đang có sự thay đổi trong bối cảnh đường sắt đô thị phát triển rầm rộ. (Ảnh minh họa)

Tư duy mua nhà của người dân đang có sự thay đổi trong bối cảnh đường sắt đô thị phát triển rầm rộ. (Ảnh minh họa)

Một vấn đề khác được đặt ra là không phải cứ có đường sắt đi qua thì khu vực đó mặc nhiên trở thành nơi đáng sống hoặc bất động sản sẽ có giá trị sử dụng cao hơn.

Trên thực tế, hạ tầng giao thông có thể tạo ra giá trị gia tăng cho đất đai, nhưng nếu thiếu quy hoạch đồng bộ, lợi ích này có nguy cơ chủ yếu chuyển hóa thành sự gia tăng giá bán bất động sản, thay vì cải thiện chất lượng sống của cư dân. Đây cũng là thách thức trong quá trình triển khai TOD tại các đô thị lớn. Nếu giá nhà và giá thuê quanh nhà ga tăng quá nhanh, người có thu nhập trung bình và người lao động có thể tiếp tục bị đẩy ra xa trung tâm, khiến mục tiêu phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng không đạt được như kỳ vọng.

Một mô hình TOD hiệu quả cần được đánh giá không chỉ bằng số lượng dự án bất động sản hay mức tăng giá đất, mà còn bằng khả năng giảm chi phí đi lại, cải thiện khả năng tiếp cận dịch vụ và tạo ra môi trường sống thuận tiện cho nhiều nhóm dân cư.

Để đạt được điều đó, quy hoạch cần đặt giao thông công cộng trong mối liên hệ với nhà ở, trường học, y tế, thương mại và các không gian công cộng. Đặc biệt, cần chú trọng kết nối chặng cuối, hệ thống xe buýt trung chuyển, lối đi bộ an toàn và khả năng tiếp cận nhà ga của người cao tuổi, trẻ em, người khuyết tật.

Bên cạnh đó, việc phát triển quỹ nhà ở có mức giá phù hợp quanh các nhà ga cũng cần được quan tâm. Vì nếu chỉ tập trung vào các dự án thương mại cao cấp, TOD có thể tạo ra những khu vực có giá trị bất động sản cao nhưng lại không đáp ứng được nhu cầu an cư của số đông người lao động.

“Khi đường sắt và TOD được triển khai đồng bộ, người dân sẽ có thêm lựa chọn nơi ở phù hợp, thay vì tập trung cạnh tranh trong một phạm vi trung tâm vốn ngày càng hạn chế. Quan trọng hơn, thước đo giá trị của một căn nhà sẽ không chỉ nằm ở số tiền phải trả khi mua, mà còn ở số tiền tiết kiệm được, thời gian có thêm và chất lượng cuộc sống mà căn nhà đó mang lại trong suốt nhiều năm an cư”, ông Quyền kết luận.

PHẠM DUY

Nguồn VTC: https://vtcnews.vn/khi-duong-sat-va-tod-phat-trien-mua-nha-can-mua-ca-kha-nang-ket-noi-ar1051700.html