Khi hòa giải viên là cầu nối giữa pháp luật và tình cảm

Hóa giải mâu thuẫn từ những việc nhỏ

Ở thôn Gốc Báng cũ, nay là thôn Phú Cốc, xã Mỹ Đức, Hà Nội, nơi có phần đông dân số là đồng bào dân tộc Mường, công tác hòa giải ở cơ sở có vai trò quan trọng trong việc giữ gìn tình đoàn kết trong cộng đồng. Những mâu thuẫn phát sinh trong đời sống, nếu không được phát hiện và giải quyết kịp thời, có thể trở thành tranh chấp kéo dài, ảnh hưởng đến tình cảm, quan hệ giữa các gia đình và sự bình yên của làng bản.

Ông Quách Công Đoan tham gia đại hội ở xã An Phú (cũ), nay là xã Mỹ Đức, thành phố Hà Nội. Ảnh: Nhân vật cung cấp.

Theo ông Quách Công Đoan, các vụ việc phát sinh tại địa bàn chủ yếu liên quan đến đất đai, ranh giới, chăn nuôi và những va chạm trong sinh hoạt hằng ngày. Có những chuyện ban đầu tưởng chừng nhỏ nhặt, nhưng nếu các bên không tìm được tiếng nói chung, mâu thuẫn dễ tích tụ, dẫn đến đơn thư, khiếu kiện.

Bởi vậy, trong quá trình tham gia công tác hòa giải, ông Đoan cùng các thành viên tổ hòa giải luôn chú trọng nắm bắt tình hình từ sớm, chủ động gặp gỡ, tìm hiểu nguyên nhân và tâm tư của từng bên. Việc hòa giải không chỉ dừng lại ở phân tích đúng, sai, mà còn hướng đến tháo gỡ khúc mắc, giúp các bên hiểu và tôn trọng quyền lợi chính đáng của nhau.

Một trong những vụ việc để lại nhiều kinh nghiệm với ông Đoan là tranh chấp ranh giới đất đai giữa hai hộ gia đình, trong đó có một bên là cán bộ, đảng viên. Do xây dựng tường rào từ trước nhưng chưa đo đạc lại, phần công trình đã lấn sang đất của hộ liền kề vài chục cm. Bất đồng giữa hai gia đình ngày càng căng thẳng, các bên đã gửi đơn đến chính quyền địa phương. Thành viên tổ hòa giải được giao tham gia giải quyết vụ việc.

Trước tình huống này, ông Đoan cùng các thành viên tổ hòa giải kiên trì gặp gỡ, phân tích căn cứ pháp luật về đất đai, đồng thời làm rõ trách nhiệm của mỗi bên trong việc tôn trọng ranh giới, quyền sử dụng đất hợp pháp của hộ liền kề. Đặc biệt, với bên có người là cán bộ, đảng viên, tổ hòa giải nhấn mạnh yêu cầu nêu gương, chấp hành quy định và ứng xử có trách nhiệm với cộng đồng.

Cùng với việc phân tích quy định pháp luật, ông Đoan còn vận động người có uy tín trong cộng đồng dân tộc Mường tham gia giải thích, thuyết phục. Những câu chuyện về tình làng nghĩa xóm, sự gắn bó lâu dài giữa các gia đình được nhắc đến như một cách giúp các bên nhìn nhận sự việc bình tĩnh, thấu đáo hơn.

Không nóng vội, áp đặt, tổ hòa giải lựa chọn cách làm kiên trì: gặp riêng từng hộ để lắng nghe, nắm bắt tâm tư, sau đó tổ chức buổi hòa giải chung để các bên trao đổi, thống nhất phương án giải quyết. Sau nhiều lần vận động, hai gia đình đã đồng thuận điều chỉnh lại ranh giới đất, tự nguyện rút đơn, chấm dứt tranh chấp.

Người có uy tín tạo sức nặng cho lời hòa giải

Thực tiễn tại thôn Gốc Báng cũ cho thấy, bên cạnh việc nắm vững quy định pháp luật, uy tín của hòa giải viên là yếu tố quan trọng góp phần tạo sự đồng thuận. Đặc biệt tại địa bàn có đông đồng bào dân tộc thiểu số, sự am hiểu phong tục, tập quán và mối quan hệ cộng đồng giúp người làm công tác hòa giải lựa chọn cách tiếp cận phù hợp với từng vụ việc.

Ông Quách Công Đoan có 17 năm làm Trưởng thôn. Trong thời gian công tác, ông luôn xác định muốn vận động người dân thực hiện chủ trương, chính sách thì bản thân phải gương mẫu, đi đầu trong mọi công việc. Từ tham gia các phong trào ở địa phương, vận động nhân dân đóng góp xây dựng hạ tầng đến thực hiện những chủ trương mới, ông đều chú trọng làm trước, nói đi đôi với làm.

Theo ông Đoan, uy tín không đến từ chức danh mà được tạo dựng qua quá trình gắn bó với người dân, sự công tâm trong giải quyết công việc và tinh thần trách nhiệm đối với cộng đồng. Khi người dân tin tưởng, họ sẽ sẵn sàng chia sẻ những khúc mắc, lắng nghe ý kiến phân tích và cùng tìm hướng giải quyết.

“Là người có uy tín trong cộng đồng, trước tiên mình phải gương mẫu, làm đầu tiên, thực hiện đầu tiên. Có như vậy, khi nói người dân mới nghe theo và thực hiện theo”, ông Đoan cho biết.

Từ kinh nghiệm thực tiễn, ông cho rằng hòa giải ở địa bàn đồng bào dân tộc thiểu số cần có sự kết hợp hài hòa giữa pháp luật với phong tục, tập quán tốt đẹp. Nếu chỉ viện dẫn quy định mà chưa giải thích cặn kẽ, chưa tháo gỡ được tâm tư của người trong cuộc, việc hòa giải khó đạt kết quả như mong muốn. Ngược lại, khi người hòa giải hiểu hoàn cảnh, nắm được tâm lý và có uy tín, những điều cần trao đổi sẽ dễ được tiếp nhận hơn.

Một trong những nền tảng hỗ trợ công tác này tại địa phương là việc xây dựng, sửa đổi hương ước, quy ước phù hợp với quy định pháp luật và điều kiện thực tế. Nhiều nội dung liên quan đến nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang, giữ gìn trật tự, hạn chế tiếng ồn sau 22 giờ, phòng ngừa tình trạng say rượu gây mất trật tự được đưa vào quy ước, phổ biến đến các hộ dân.

Khi phát sinh bất đồng, tổ hòa giải có thể dựa vào những quy định đã được cộng đồng bàn bạc, thống nhất để phân tích, vận động. Những chuẩn mực chung ấy giúp người dân nhận thức rõ hơn trách nhiệm của mình đối với gia đình và làng xóm, đồng thời tạo cơ sở để các bên cùng điều chỉnh hành vi.