Khi nhà sàn, thổ cẩm trở thành 'tài sản du lịch' của người dân miền núi

Biến nhà sàn thành homestay

Nhà sàn của chị Lò Thị Hương, 32 tuổi, dân tộc Thái, nép mình bên con đường nhỏ ở bản Đôn, xã Pù Luông (Thanh Hóa), một phía là ruộng bậc thang xanh mướt, phía còn lại là núi rừng.

Khoảng 5 năm trước, nhận thấy lượng khách tìm đến Pù Luông ngày càng tăng, gia đình chị quyết định cải tạo chính ngôi nhà sàn đã gắn bó hàng chục năm để làm homestay.

Ngôi nhà nằm giữa bản, được bao quanh bởi cây xanh và những khoảng không gian yên tĩnh. Sau nhiều năm làm du lịch cộng đồng, lượng khách lưu trú tương đối ổn định. Homestay có thể phục vụ khoảng 20 khách mỗi đêm, mang lại cho gia đình chị Hương thu nhập 20-30 triệu đồng mỗi tháng sau khi trừ chi phí.

"Chỉ làm nông thì khó có được mức thu nhập như vậy", chị Hương nói.

Ngôi nhà sàn của gia đình chị Hương được cải tạo thành homestay.

Cách đó không xa, ngôi nhà sàn của chị Hà Thị Thóa, 29 tuổi, cũng trở thành homestay giữa vùng lõi khu bảo tồn. Đây là nơi gia đình chị đã sinh sống qua nhiều thế hệ.

Giữ lại kiến trúc nhà sàn truyền thống, gia đình chị cải tạo không gian bên trong, kết hợp những tiện nghi hiện đại với các vật dụng mang đậm bản sắc Thái. Chăn, khăn thổ cẩm được sử dụng để trang trí, tạo nên không gian nghỉ dưỡng gần gũi với văn hóa bản địa.

Ẩm thực cũng trở thành một phần trải nghiệm. Du khách được thưởng thức vịt Cổ Lũng, gà đồi, cá nướng, rượu cần cùng nhiều món ăn truyền thống.

Nghề dệt thổ cẩm truyền thống của người dân tộc Thái trở thành sản phẩm du lịch độc đáo.

Khoảng 6 năm trước, khi Pù Luông bắt đầu được nhiều du khách biết đến, gia đình chị Thóa mạnh dạn chuyển một phần không gian sống thành nơi lưu trú. Từ mái nhà bình dị, homestay hiện có thể phục vụ khoảng 30 khách mỗi lượt.

"Gần như ngày nào cũng có khách. Có những hôm kín phòng liên tục", chị Thóa nói.

Sau khi trừ chi phí, gia đình thu khoảng 50-60 triệu đồng mỗi tháng. So với thu nhập từ sản xuất nông nghiệp trước đây, đây là nguồn sinh kế vững vàng giúp cuộc sống gia đình khấm khá.

Khi nghề truyền thống trở thành sản phẩm du lịch

Không chỉ những ngôi nhà sàn, nghề dệt thổ cẩm cũng đang trở thành một phần quan trọng trong bức tranh du lịch cộng đồng ở Pù Luông.

Tại thôn Lặn Ngoài, xã Pù Luông, những ngôi nhà nằm giữa thung lũng, bao quanh bởi núi đá trùng điệp. Dưới nhiều sàn nhà, những khung cửi vẫn đều đặn vang tiếng thoi đưa.

Cụ bà hơn 80 tuổi vẫn có thu nhập ổn định nhờ nghề dệt thổ cẩm ở Pù Luông.

Những tấm vải nhiều màu sắc được dệt thành khăn, váy, áo, túi... trở thành quà lưu niệm mang dấu ấn của người Thái, Mường.

Có người dệt để bán cho khách du lịch, có người vẫn giữ nghề chủ yếu phục vụ đời sống gia đình. Nhưng ở cả hai trường hợp, mỗi sản phẩm đều là một cách lưu giữ văn hóa truyền thống.

Dù đã hơn 80 tuổi, cụ Hà Thị Nhân vẫn đều đặn ngồi bên khung cửi. Hơn 65 năm gắn bó với nghề, bà lớn lên cùng tiếng dệt vải của mẹ và bà.

Bà vẫn tự tay nhuộm vải bằng nguyên liệu từ cây, củ trong rừng để tạo ra những sản phẩm mang màu sắc tự nhiên.

"Làm ra một tấm khăn mất nhiều công đoạn. Sẽ rất mệt nếu với người không quen, không yêu nghề, nhưng với tôi thì tôi làm bằng niềm say mê, không thấy mệt. Công việc cũng giúp gia đình có nguồn thu nhập ổn định", bà nói.

Cảnh quan ở Pù Luông.

Theo UBND xã Pù Luông, phát triển du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa là định hướng xuyên suốt của địa phương. Mỗi năm, Pù Luông đón khoảng 210.000 lượt khách, doanh thu ước đạt 400 tỷ đồng.

Ông Nguyễn Nam Phong, Phó Chủ tịch UBND xã Pù Luông, cho biết địa phương có cộng đồng người Thái, Mường sinh sống lâu đời, với nhiều giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể được gìn giữ như nhà sàn truyền thống, nghề dệt thổ cẩm.

"Việc gắn du lịch với văn hóa vừa tạo điểm nhấn cho sản phẩm du lịch, vừa góp phần bảo tồn và phát huy các giá trị truyền thống", ông Phong nói.

Bản Bút Nam Xuân, người dân ý thức cao giữ gìn văn hóa truyền thống để phát triển du lịch.

Khoảng 60 km từ Pù Luông, bản Bút, xã Nam Xuân cũng đang khai thác lợi thế văn hóa để phát triển du lịch cộng đồng.

Nằm giữa thung lũng được bao quanh bởi núi rừng, những ngôi nhà sàn Thái cổ ở bản Bút trở thành một phần "tài sản" đặc biệt để người dân đón khách. Tại nhà bà Lương Thị Nhã, những người phụ nữ trong bản thường tập trung dệt thổ cẩm, ủ rượu cần để chuẩn bị đón khách.

"Ngày xưa, phụ nữ ai cũng biết dệt. Giờ nhiều cháu mải làm việc khác, quên nghề. Tôi chỉ mong truyền lại cho thế hệ trẻ để giữ nghề tổ tiên. Mấy năm nay khách du lịch đến nhiều hơn, nghề dệt cũng sống lại, tôi vui lắm", bà Nhã nói.

Từ năm 2021 đến nay, bà đã mở các lớp truyền dạy nghề, thu hút hơn 50 người học dệt và làm rượu truyền thống.

Nhà sàn truyền thống trở thành "tài sản" của người dân vùng cao làm du lịch cộng đồng.

Đại diện UBND xã Nam Xuân cho hay, bản Bút có nhiều tiềm năng phát triển du lịch cộng đồng. Thực hiện đề án phát triển loại hình này, địa phương lựa chọn 5 hộ gia đình người Thái ở bản Bút làm thí điểm dịch vụ homestay. Đến nay, du lịch cộng đồng đã trở thành điểm nhấn, thu hút du khách đến với vùng miền núi Nam Xuân.

Cùng với phát triển homestay, địa phương chú trọng truyền dạy nghề dệt thổ cẩm, các điệu múa dân gian, nhảy sạp, làm rượu cần... để biến văn hóa thành những trải nghiệm trực tiếp cho du khách.

Tuy nhiên, theo chính quyền địa phương, hạ tầng giao thông đến một số điểm tham quan, check-in vẫn còn khó khăn. Nguồn lực đầu tư cho du lịch cộng đồng còn hạn chế, trong khi việc mở rộng các sản phẩm trải nghiệm đòi hỏi sự tham gia lâu dài của người dân.