Khi trí thức trẻ trở về

Từng giành Huy chương Đồng Olympic Sinh học quốc tế năm 2016, sau khi học tập, nghiên cứu trong môi trường quốc tế, Nguyễn Đắc Hiếu lựa chọn trở lại Lam Sơn để tiếp tục hành trình của mình trên bục giảng. Một thập niên trước, mái trường chuyên xứ Thanh là nơi nuôi dưỡng niềm đam mê khoa học, mở ra cánh cửa đưa anh đến với thế giới. Hôm nay, sự trở về ấy mang theo những trải nghiệm, phương pháp và tư duy mới, có thể góp phần truyền cảm hứng cho các thế hệ học sinh tiếp theo.

Trong nhiều năm, việc học sinh giỏi rời quê hương đến các đô thị lớn hoặc ra nước ngoài học tập, làm việc thường được nhìn nhận như một quy luật tự nhiên của quá trình phát triển. Người trẻ tìm đến những môi trường có nhiều cơ hội hơn để học hỏi, nghiên cứu và khẳng định bản thân. Đó không phải là điều cần ngăn cản. Vấn đề đặt ra là làm sao để dòng chảy tri thức ấy không chỉ có một chiều đi, mà còn hình thành những nhịp cầu trở về, kết nối nguồn lực bên ngoài với nhu cầu phát triển bên trong.

Với Thanh Hóa, câu chuyện của Nguyễn Đắc Hiếu gợi mở nhiều suy nghĩ. Một địa phương có truyền thống hiếu học, có ngôi trường giàu thành tích như Lam Sơn, cần tiếp tục phát huy lợi thế ấy bằng một chiến lược phát triển nhân lực chất lượng cao. Bởi đào tạo được người tài đã khó, tạo dựng môi trường để người tài phát huy năng lực còn là công việc lâu dài và đòi hỏi nhiều điều kiện đồng bộ.

Trước hết, người trẻ cần một môi trường làm việc thực chất, nơi năng lực chuyên môn được tôn trọng, ý tưởng mới được khuyến khích và hiệu quả công việc được đánh giá bằng kết quả. Với ngành giáo dục, điều đó có nghĩa là đầu tư cơ sở vật chất, phòng thí nghiệm, học liệu và công nghệ; tạo điều kiện cho giáo viên tham gia nghiên cứu khoa học, kết nối với các trường đại học, viện nghiên cứu trong và ngoài nước. Đồng thời, cần giảm những thủ tục hành chính không cần thiết để thầy cô có thêm thời gian cho chuyên môn, sáng tạo và đồng hành cùng học sinh.

Cùng với đó là cơ chế thu hút, đãi ngộ và sử dụng nhân tài phù hợp. Thu nhập có ý nghĩa quan trọng, nhưng không phải yếu tố duy nhất quyết định lựa chọn của người trẻ. Cơ hội phát triển nghề nghiệp, quyền chủ động trong công việc, khả năng tiếp cận các nguồn lực nghiên cứu và một môi trường đồng nghiệp cởi mở cũng là những điều kiện cần quan tâm.

Quan trọng hơn, cần nhìn nhận người trẻ trở về không chỉ là đối tượng thụ hưởng chính sách, mà còn là chủ thể tham gia kiến tạo tương lai địa phương. Họ cần được lắng nghe, được giao việc phù hợp, được trao cơ hội thử nghiệm những cách làm mới và được chấp nhận cả những khác biệt trong tư duy, phương pháp. Tình yêu quê hương có thể khơi nguồn cho một cuộc trở về, nhưng môi trường phát triển mới quyết định hành trình ấy có thể đi xa đến đâu.