Thông tư 85 làm rõ trách nhiệm của nhà trường và Nhà nước trong việc bảo đảm nền tảng phát triển cho mỗi học sinh

Việc triển khai Thông tư số 85/2026/TT-BGDĐT quy định về tổ chức hoạt động giáo dục tăng cường và hoạt động giáo dục theo nhu cầu người học tại các cơ sở giáo dục phổ thông đặt ra nhiều vấn đề cần quan tâm, từ cách phân định hoạt động giáo dục tăng cường và hoạt động theo nhu cầu người học, công tác kiểm tra, giám sát đến việc bảo đảm nguồn lực thực hiện.

Xung quanh những vấn đề này, phóng viên Báo Đại biểu Nhân dân đã có cuộc trao đổi với Phó Trưởng đoàn Đại biểu Quốc hội chuyên trách TP. Hải Phòng Nguyễn Thị Việt Nga.

Bảo đảm mọi học sinh có cơ hội tiếp cận các nội dung giáo dục nền tảng

- Thưa đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga, theo bà, đâu là điểm mới có ý nghĩa quan trọng nhất của Thông tư 85 đối với việc bảo đảm công bằng trong giáo dục?

ĐBQH Nguyễn Thị Việt Nga: Đây là Thông tư rất quan trọng, được đông đảo phụ huynh, học sinh và đội ngũ giáo viên mong chờ. Tôi cho rằng điểm mới có ý nghĩa quan trọng nhất là Thông tư 85 đã xác định rõ những nội dung giáo dục cơ bản, nền tảng và cần thiết cho sự phát triển toàn diện của học sinh phải được bảo đảm để mọi học sinh đều có cơ hội tiếp cận; không thu tiền thông qua hoạt động giáo dục tăng cường.

Tinh thần của Thông tư thể hiện ở việc công bằng trong giáo dục cần được hiểu rộng hơn, không chỉ là bảo đảm mọi học sinh có cơ hội tiếp cận tri thức, kiến thức văn hóa như nhau; mà còn phải bình đẳng về cơ hội thực hành, trải nghiệm, rèn luyện kỹ năng và phát triển năng lực. Một học sinh có hoàn cảnh khó khăn vẫn cần được tiếp cận những hoạt động giáo dục này, chứ không thể vì gia đình các em không có điều kiện, không thể đóng góp mà bị hạn chế cơ hội học tập và phát triển.

Phó Trưởng đoàn Đại biểu Quốc hội chuyên trách TP. Hải Phòng Nguyễn Thị Việt Nga. Ảnh: Phạm Thắng

Quy định này cũng sẽ góp phần ngăn chặn tình trạng khả năng đóng góp của gia đình quyết định cơ hội học tập của con em. Nếu chỉ vì rào cản kinh phí mà một đứa trẻ bị ảnh hưởng đến cơ hội học tập thì điều đó đã đi ngược lại các quy định về quyền trẻ em, quyền học tập được quy định trong Hiến pháp, các công ước quốc tế, cũng như nhiều văn bản pháp luật có liên quan. Ý nghĩa sâu xa của Thông tư 85 là làm rõ trách nhiệm của nhà trường và Nhà nước trong việc bảo đảm nền tảng phát triển cho mỗi học sinh.

- Một trong những băn khoăn lớn hiện nay của nhiều phụ huynh là ranh giới giữa hoạt động giáo dục tăng cường và hoạt động giáo dục theo nhu cầu người học. Theo đại biểu, cần dựa trên những tiêu chí cụ thể nào để phân định hai nhóm hoạt động này?

ĐBQH Nguyễn Thị Việt Nga:Theo tôi, để phân định rõ ràng hai nhóm hoạt động này, trước hết phải căn cứ vào thực chất của hoạt động, không nên chỉ dựa vào tên gọi. Thông tư 85 đã nêu các tiêu chí phân định như mục tiêu, đối tượng, nội dung, mức độ yêu cầu, thời gian và cách thức tổ chức hoạt động.

Điểm phân định cốt lõi là nội dung cơ bản, cần thiết mà mọi học sinh cần được trang bị sẽ thuộc hoạt động giáo dục tăng cường. Còn những nội dung mở rộng, nâng cao hay chuyên sâu theo sở thích, năng khiếu và định hướng cá nhân của học sinh sẽ thuộc hoạt động giáo dục theo nhu cầu.
Chẳng hạn, cùng là nội dung kỹ năng số, nhưng ở mức cơ bản và lập trình chuyên sâu là hai nhóm khác nhau. Kỹ năng số cơ bản là nội dung cần thiết đối với tất cả học sinh, do đó mọi em đều phải có cơ hội tiếp cận để đạt được yêu cầu này. Còn lập trình chuyên sâu thuộc nhóm nội dung nâng cao, dành cho học sinh có sở thích, năng khiếu và nhu cầu tìm hiểu sâu hơn.

Bên cạnh nội dung, cách thức tổ chức cũng là tiêu chí quan trọng để phân biệt hai nhóm hoạt động. Hoạt động giáo dục theo nhu cầu người học phải bảo đảm tính tự nguyện, được đăng ký theo từng nhóm, có kế hoạch riêng và không được bố trí xen kẽ trong các tiết học chính khóa hoặc hoạt động giáo dục tăng cường.
Vấn đề thu tiền cũng phải căn cứ vào việc phân loại đúng bản chất hoạt động, không thể lấy sự đồng ý đóng tiền của phụ huynh làm căn cứ để xác định đó là hoạt động giáo dục theo nhu cầu.

Giám sát không thể chỉ căn cứ vào tên gọi của hoạt động

- Thông tư nghiêm cấm chuyển nội dung giáo dục tăng cường sang hoạt động theo nhu cầu để thu tiền. Theo bà, ngành Giáo dục cần làm gì để bảo đảm quy định này được thực hiện nghiêm túc?Trách nhiệm kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm cần được thực hiện ra sao?

ĐBQH Nguyễn Thị Việt Nga:Để ngăn chặn tình trạng chuyển nội dung giáo dục tăng cường sang các hoạt động thu tiền, chúng ta cần có cơ chế giám sát chặt chẽ. Như đã nhấn mạnh, cơ chế giám sát không thể chỉ căn cứ vào tên gọi của hoạt động, mà cần giám sát ngay từ khâu xây dựng kế hoạch tổ chức hoạt động.

Học sinh một trường tiểu học tại Hà Nội. Ảnh: Phạm Thắng

Trước hết, nhà trường phải công khai rõ nội dung nào thuộc hoạt động giáo dục tăng cường và không thu tiền, nội dung nào thuộc hoạt động giáo dục theo nhu cầu người học; đồng thời thông tin cụ thể về thời gian tổ chức và mức thu tương ứng để phụ huynh có cơ sở đối chiếu, giám sát và lựa chọn. Việc công khai đầy đủ những thông tin này ngay từ đầu sẽ tạo điều kiện để phụ huynh, học sinh và các tổ chức liên quan cùng tham gia giám sát.

Ở góc độ quản lý Nhà nước, từ kế hoạch tổ chức hoạt động đã được công khai, cơ quan quản lý cũng có thể thực hiện giám sát một cách rõ ràng hơn. Tuy nhiên, việc kiểm tra không nên chỉ dừng lại ở hồ sơ, kế hoạch mà cần đi vào hoạt động thực tế, thời khóa biểu và các chứng từ thu, chi của nhà trường. Bởi có thể có trường hợp nhà trường công bố không thu tiền nhưng trên thực tế vẫn thực hiện thu dưới hình thức này hoặc hình thức khác. Do đó, cơ quan quản lý cần rà soát kỹ việc tổ chức hoạt động và các khoản thu thực tế, đặc biệt tại những cơ sở giáo dục có phản ánh của phụ huynh, học sinh hoặc có dấu hiệu đổi tên hoạt động để thu tiền.

Tôi cho rằng phản ánh của phụ huynh và học sinh là một kênh rất quan trọng trong công tác kiểm tra, giám sát. Chúng ta cũng cần thiết lập các kênh tiếp nhận phản ánh, trong đó có biện pháp bảo vệ phụ huynh và học sinh khi cung cấp thông tin về dấu hiệu vi phạm, tránh để các em và gia đình phải đối mặt với nguy cơ bị gây áp lực.

Ở địa phương, Sở GD-ĐT là cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp tỉnh, thực hiện quản lý nhà nước về giáo dục trên địa bàn. Vì vậy, sự vào cuộc tích cực, trách nhiệm của Sở GD-ĐT có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo đảm các quy định của Thông tư được thực hiện nghiêm túc.

Một vấn đề cần đặc biệt quan tâm là việc xử lý như thế nào khi phát hiện sai phạm qua kiểm tra, giám sát. Theo tôi, trước hết phải yêu cầu chấm dứt ngay hành vi vi phạm, khắc phục hậu quả và xử lý trách nhiệm theo quy định, nhất là trách nhiệm của người đứng đầu cơ sở giáo dục. Nếu đã có kiểm tra, giám sát, phát hiện sai phạm nhưng lại che giấu hoặc thỏa hiệp thì sẽ không thể chấn chỉnh được tình trạng này. Việc xử lý phải dứt điểm, làm rõ trách nhiệm, đặc biệt là trách nhiệm của người đứng đầu.

Nguyên tắc cần phải giữ nghiêm, xuyên suốt là sự đồng ý đóng tiền của phụ huynh không thể hợp thức hóa những khoản thu bị cấm. Chẳng hạn, dù một số nơi vận động phụ huynh đồng loạt ký văn bản thỏa thuận đồng ý đóng tiền cho các hoạt động thuộc diện không được thu, thì sự đồng thuận đó cũng không thể hợp pháp hóa sai phạm. Vì vậy, tôi cho rằng khi phát hiện sai phạm thì phải xử lý nghiêm.

ĐBQH Nguyễn Thị Việt Nga cho rằng, phản ánh của phụ huynh và học sinh là một kênh rất quan trọng trong công tác kiểm tra, giám sát. Ảnh minh hoạ: Phạm Thắng

Hiệu quả thực hiện Thông tư cần được đánh giá từ sự tiến bộ, niềm vui học tập của học sinh

- Theo đại biểu, cần giải quyết bài toán nguồn lực như thế nào để thực hiện hiệu quả quy định này, đảm bảo quy định hoạt động giáo dục tăng cường không thu tiền của học sinhkhông dẫn đến tình trạng cắt giảm hoạt động hoặc làm gia tăng khoảng cách về cơ hội học tập giữa học sinh?

ĐBQH Nguyễn Thị Việt Nga:Khi bàn về giải pháp bảo đảm nguồn lực cho hoạt động giáo dục tăng cường, trước hết cần đặt ra câu hỏi kinh phí ở đâu để tổ chức thực hiện. Vì vậy, yêu cầu đầu tiên là quy định không thu tiền phải đi kèm với phương án tài chính khả thi.Chúng ta không thể quy định hoạt động giáo dục tăng cường không thu tiền nhưng lại không bố trí nguồn lực để tổ chức thực hiện. Nếu không giải quyết được bài toán này thì quy định sẽ khó đi vào thực tiễn.

Thông tư 85 đã xác định nguồn kinh phí thực hiện từ dự toán chi thường xuyên của cơ sở giáo dục, nguồn học liệu dùng chung và các nguồn hợp pháp khác. Có thể hiểu, học liệu dùng chung gắn với việc khai thác các thiết chế như bảo tàng, thư viện...; còn các nguồn hợp pháp khác, bên cạnh kinh phí chi thường xuyên được Nhà nước bảo đảm bố trí thì có thể tiếp nhận các nguồn tài trợ, ủng hộ. Tuy nhiên, tôi nhấn mạnh rằng "tài trợ, ủng hộ" phải xuất phát từ thực chất, không được lấy danh nghĩa tài trợ, ủng hộ để thực hiện thu tiền trá hình.

Để bảo đảm nguồn lực thực hiện, các địa phương cần rà soát nhu cầu, bố trí ngân sách sát với thực tế. Bên cạnh đó, ưu tiên nguồn lực cho những cơ sở giáo dục còn thiếu điều kiện, ở địa bàn khó khăn.

Bên cạnh bố trí kinh phí, cần bảo đảm các điều kiện về đội ngũ, thường xuyên bồi dưỡng giáo viên và thực hiện đầy đủ chế độ đối với những người được giao nhiệm vụ. Theo tôi, cần rà soát để bảo đảm chế độ cho giáo viên trực tiếp tham gia tổ chức các hoạt động giáo dục tăng cường ngoài nhiệm vụ giảng dạy chính khóa và những người cộng tác. Một giải pháp khác là khai thác hiệu quả các học liệu dùng chung và thiết chế sẵn có như thư viện, bảo tàng hoặc các thiết chế văn hóa, thể thao. Qua đó, vừa tận dụng được nguồn lực hiện có, vừa mở rộng cơ hội thực hành, trải nghiệm cho học sinh.

Đối với việc bổ sung nguồn lực từ tài trợ xã hội, việc tiếp nhận và sử dụng phải bảo đảm minh bạch, đúng quy định pháp luật. Đặc biệt, không được biến tài trợ thành khoản đóng góp bình quân hoặc điều kiện để học sinh được tham gia hoạt động giáo dục. Chẳng hạn, không thể đặt ra yêu cầu gia đình phải tài trợ một khoản nào đó thì học sinh mới được tham gia các hoạt động này. Đây là một hình thức thu trá hình mà chúng ta cần hết sức lưu ý trong quá trình triển khai.

Để bảo đảm nguồn lực thực hiện, các địa phương cần rà soát nhu cầu, bố trí ngân sách sát với thực tế; ưu tiên những cơ sở giáo dục còn thiếu điều kiện, ở địa bàn khó khăn. Ảnh: Phạm Thắng

- Đại biểu kỳ vọng Thông tư 85 sẽ tạo ra những chuyển biến nào trong chất lượng giáo dục và cơ hội phát triển của học sinh?

ĐBQH Nguyễn Thị Việt Nga:Tôi kỳ vọng Thông tư 85 sẽ giúp học sinh có thêm những hoạt động giáo dục thiết thực; qua đó được thực hành, trải nghiệm, rèn luyện các kỹ năng tự bảo vệ, kỹ năng hợp tác và vận dụng kiến thức đã học ở nhà trường vào cuộc sống. Đây là những nội dung rất cần thiết, bởi kiến thức phổ thông cần gắn với khả năng vận dụng vào thực tiễn của học sinh. Đồng thời, các hoạt động giáo dục phải phù hợp với lứa tuổi, tránh tạo thêm áp lực học tập cho các em.

Tôi cũng mong muốn từ Thông tư này, khoảng cách về cơ hội phát triển giữa học sinh có điều kiện và học sinh có hoàn cảnh khó khăn sẽ từng bước được thu hẹp. Trên nền tảng giáo dục cơ bản được bảo đảm cho tất cả học sinh thì những em có nhu cầu, sở thích riêng cũng sẽ có thêm lựa chọn để phát triển năng khiếu. Đây cũng là hướng đi phù hợp với định hướng phát triển giáo dục của chúng ta hiện nay.

Theo tôi, hiệu quả thực hiện Thông tư cần được đánh giá từ sự tiến bộ, từ niềm vui trong học tập và cơ hội tham gia thực chất vào các hoạt động giáo dục của học sinh. Đó cũng là cơ sở để củng cố niềm tin của phụ huynh học sinh đối với nhà trường.

- Trân trọng cảm ơn đại biểu đã chia sẻ!