Kho dự trữ dầu chiến lược trở thành 'lá chắn' trước cú sốc năng lượng toàn cầu

Trong số đó, Kho Dự trữ Dầu mỏ Chiến lược của Mỹ (SPR), được thiết lập từ thập niên 1970 sau các cuộc khủng hoảng năng lượng, được xem là “tấm lưới an toàn” của thị trường dầu toàn cầu.

Một trạm xăng tại Bangkok treo biển “Tạm thời hết nhiên liệu, đang chờ nguồn cung”, ngày 7-3-2026. (Ảnh: Somchai Poomlard/Bangkok Post)

Giá dầu và xăng tăng mạnh đang tạo áp lực lên Tổng thống Mỹ Donald Trump và nhiều nhà lãnh đạo thế giới về việc có nên giải phóng nguồn dự trữ này hay không.

Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), 32 quốc gia thành viên hiện đang nắm giữ ít nhất 1,2 tỷ thùng dầu trong các kho dự trữ khẩn cấp công cộng. IEA - có trụ sở tại Paris là tổ chức điều phối các đợt giải phóng dự trữ nhằm ổn định thị trường năng lượng.

Tổ chức này từng tham gia triển khai năm đợt can thiệp lớn: Trước Chiến tranh Vùng Vịnh năm 1991, sau các cơn bão Rita và Katrina năm 2005, sau khi nội chiến Libya bùng nổ năm 2011, và hai lần trong năm 2022 khi chiến sự tại Ukraine làm gián đoạn nguồn cung.

Trong số các thành viên IEA, Mỹ sở hữu kho dự trữ lớn nhất. SPR gồm bốn cơ sở được bảo vệ nghiêm ngặt dọc theo bờ Vịnh Mexico, với các hang ngầm khổng lồ có khả năng chứa hơn 700 triệu thùng dầu.

Theo dữ liệu của Bộ Năng lượng Mỹ, kho này hiện còn khoảng 415 triệu thùng, tương đương 60% công suất. Mức dự trữ giảm mạnh sau khi chính quyền Tổng thống Joe Biden thực hiện đợt rút dầu kỷ lục để đối phó tác động từ cuộc chiến Nga - Ukraine.

Ngoài các quốc gia thuộc IEA, một số nền kinh tế lớn cũng xây dựng hệ thống dự trữ riêng. Trung Quốc - nước nhập khẩu dầu lớn nhất thế giới - ước tính đang nắm giữ khoảng 1,4 tỷ thùng dầu trong các kho dự trữ chiến lược, theo Trung tâm Chính sách Năng lượng Toàn cầu của Đại học Columbia.

Ngày 9-3, các Bộ trưởng Tài chính Nhóm G7 cho biết họ sẵn sàng sử dụng kho dự trữ dầu chiến lược nếu cần thiết, nhưng cho đến nay vẫn chưa quyết định hành động.

Tổng thống Mỹ Donald Trump tỏ ra thận trọng trong việc giải phóng dầu từ SPR. Ông và Bộ trưởng Năng lượng Chris Wright cho rằng giá năng lượng cao hiện nay chỉ mang tính tạm thời.

Một số nước châu Á cũng đang theo dõi sát diễn biến thị trường. Nhật Bản đã chuẩn bị phương án giải phóng dầu dự trữ, dù chính phủ cho biết chưa đưa ra quyết định cuối cùng. Ấn Độ cũng tuyên bố chưa có kế hoạch sử dụng kho dự trữ.

Ngay cả khi Mỹ sử dụng tối đa công suất rút dầu từ SPR và kết hợp với nguồn dự trữ của các nước IEA, lượng dầu này cũng chỉ có thể bù đắp một phần trong số 11-16 triệu thùng dầu/ngày từ Vùng Vịnh mà Citigroup ước tính đang bị gián đoạn.

Theo Bộ Năng lượng Mỹ, khả năng rút tối đa từ SPR là khoảng 4,4 triệu thùng/ngày và phải mất khoảng 13 ngày để dầu từ kho dự trữ đưa ra thị trường sau khi Tổng thống ra quyết định.

Trong đợt giải phóng dầu năm 2022 sau khi Nga tấn công Ukraine, lượng dầu đưa ra thị trường chưa từng vượt quá 1,1 triệu thùng/ngày.

Một số chuyên gia cho rằng thị trường dầu vẫn có đủ nguồn cung để vượt qua cuộc khủng hoảng hiện nay. Bộ trưởng Năng lượng Chris Wright ngày 8-3 nói rằng hiện “không có sự thiếu hụt” nhờ sản lượng dầu của Mỹ tăng mạnh.

Tuần trước, Giám đốc điều hành IEA Fatih Birol cũng nhận định thị trường đang có “một lượng dư thừa rất lớn”.

Dù vậy, việc sử dụng kho dự trữ dầu không chỉ là quyết định kinh tế mà còn mang yếu tố chính trị. Tổng thống Donald Trump và nhiều nghị sĩ Cộng hòa trong những năm qua từng chỉ trích chính quyền Biden vì rút dầu từ SPR, nên việc giải phóng dầu lúc này có thể khiến họ đối mặt với chỉ trích từ phe Dân chủ.

Ngoài ra còn có những hạn chế về hậu cần. Chính quyền Tổng thống Donald Trump đang tìm cách bổ sung lại kho dự trữ - Tổng thống từng cam kết sẽ lấp đầy “đến mức tối đa” nhưng hệ thống SPR không được thiết kế để vừa tiếp nhận vừa giải phóng dầu cùng lúc.

Chính quyền cũng cho rằng đợt rút dầu quy mô lớn dưới thời ông Biden đã ảnh hưởng đến cơ sở hạ tầng của hệ thống, và các hoạt động sửa chữa hiện vẫn đang được tiến hành.

Theo luật năm 1975 thiết lập SPR, Tổng thống có thể ra lệnh rút toàn bộ kho dự trữ khi xảy ra “sự gián đoạn nghiêm trọng nguồn cung năng lượng” đe dọa an ninh quốc gia hoặc nền kinh tế. Một đợt rút hạn chế, tối đa 30 triệu thùng, cũng có thể được thực hiện trong trường hợp “tình trạng thiếu hụt nguồn cung năng lượng trong nước hoặc quốc tế ở quy mô hoặc thời gian đáng kể”.

Trên thực tế, Mỹ chỉ sử dụng kho dự trữ chiến lược trong một số trường hợp hiếm hoi. Năm 2021, Tổng thống Joe Biden cho phép giải phóng 50 triệu thùng dầu trong nỗ lực phối hợp nhiều quốc gia nhằm hạ nhiệt giá nhiên liệu.

Trước đó, năm 2011, Tổng thống Barack Obama giải phóng 30 triệu thùng để bù đắp gián đoạn nguồn cung từ Libya. Năm 2005, Tổng thống George W. Bush giải phóng 11 triệu thùng sau bão Katrina, còn năm 1991, Tổng thống George H.W. Bush giải phóng 17 triệu thùng trong Chiến tranh Vùng Vịnh lần thứ nhất.

Năm 2017, Bộ Năng lượng Mỹ cũng cho phép giải phóng 5 triệu thùng dầu cho các nhà máy lọc dầu ven Vịnh Mexico sau khi bão Harvey tàn phá khu vực này.

Dù vậy, việc bổ sung lại kho dự trữ đang gặp nhiều khó khăn. Tháng 3 năm ngoái, khi giá dầu khoảng 68 USD/thùng, Bộ trưởng Wright ước tính việc lấp đầy SPR có thể tiêu tốn khoảng 20 tỷ USD.

Cho đến nay, Quốc hội Mỹ mới cấp cho Bộ Năng lượng 171 triệu USD để mua dầu thô, trong đó một phần đang được sử dụng để mua khoảng 1 triệu thùng dầu.

Chính phủ Mỹ đang xem xét “những cách thức sáng tạo” để bổ sung kho dự trữ, trong đó có khả năng các công ty tư nhân cung cấp dầu thông qua cơ chế nhận dầu và khí thay cho tiền bản quyền khai thác tài nguyên năng lượng liên bang.

Ngọc Lâm