Khoa học công nghệ thành tài sản trí tuệ, HTX ở Quảng Trị đổi cách làm nông

Tại xã Vĩnh Linh, HTX Nông nghiệp sạch Tây Sơn đang cho thấy cách khoa học công nghệ có thể thay đổi giá trị của những thứ vốn bị xem là phụ phẩm. Quan trọng hơn, quá trình này đang tạo ra những giá trị có thể được nhận diện, quản trị và phát triển thành tài sản trí tuệ của HTX.

Biến phụ phẩm thành sản phẩm có giá trị

Những năm trước, anh Nguyễn Đăng Vương, Giám đốc HTX, bắt tay nghiên cứu công thức ủ đạm cá. Anh kết hợp phụ phẩm nông sản với chế phẩm vi sinh để tạo thức ăn giàu dinh dưỡng cho vật nuôi.

HTX  ứng dụng cơ giới hóa và công nghệ mới trên cánh đồng lúa, góp phần nâng giá trị sản phẩm và tài sản trí tuệ.

Năm 2022, sản phẩm thức ăn hỗn hợp vi sinh Tây Sơn ra đời. Sản phẩm kết hợp đạm cá với chế phẩm vi sinh Pro-QTMIC, giúp vật nuôi tiêu hóa tốt hơn, hạn chế bệnh tật và giảm phụ thuộc kháng sinh.

Giải pháp này giúp giảm khoảng 30% chi phí so với cám công nghiệp. Mỗi năm, HTX cung ứng khoảng 300 tấn thức ăn cho 41 hộ thành viên và các trang trại liên kết.

Công thức phối trộn, cách xử lý nguyên liệu và quy trình sản xuất được hình thành qua nghiên cứu, thử nghiệm và cải tiến. Đây là những kết quả đổi mới sáng tạo cần được nhận diện sớm dưới góc độ sở hữu trí tuệ, thay vì chỉ xem là kinh nghiệm sản xuất.

Mô hình tiếp tục mở rộng sang xử lý phế phụ phẩm. Rơm rạ, thân cây sau mùa vụ được ủ cùng vi sinh để tạo phân bón hữu cơ. Mỗi năm, HTX Nông nghiệp sạch Tây Sơn xử lý hàng chục nghìn m3 phế phụ phẩm, tạo ra hàng vạn tấn phân hữu cơ, góp phần cải tạo đất và giảm ô nhiễm.

Những quy trình, công thức hay giải pháp kỹ thuật có tính mới cần được đánh giá khả năng bảo hộ. Tên gọi, nhãn hiệu, bao bì và dấu hiệu nhận diện sản phẩm cũng cần được bảo vệ phù hợp.

Hiện HTX vận hành mô hình nông nghiệp tuần hoàn khép kín, duy trì đàn vật nuôi hơn 6.000 con và canh tác 5ha lúa ST25 theo hướng hữu cơ. Mô hình liên kết với 45 thành viên và hơn 500 hộ dân, doanh thu hằng năm khoảng 8 tỷ đồng.

“Làm nông bây giờ không thể chỉ dựa vào kinh nghiệm cha ông để lại mà phải đi cùng khoa học và công nghệ”, anh Vương chia sẻ.

Câu chuyện của HTX Nông nghiệp sạch Tây Sơn cho thấy công nghệ có thể tạo ra giá trị mới. Công thức, quy trình và sản phẩm khác biệt đều chứa đựng giá trị lao động trí óc.

Đây là vấn đề nhiều HTX ở Quảng Trị cần quan tâm khi đẩy mạnh đổi mới sáng tạo. Một sáng kiến giúp giảm chi phí hôm nay có thể trở thành tài sản trí tuệ và lợi thế cạnh tranh ngày mai nếu được nhận diện, xác lập quyền và quản trị đúng cách.

Sở hữu trí tuệ vì thế cần trở thành một phần trong chiến lược kinh doanh của HTX. Qua đó, các HTX có thể bảo vệ thành quả nghiên cứu, nâng giá trị sản phẩm và mở rộng cơ hội thương mại hóa sáng kiến.

Công nghệ đi vào từng khâu sản xuất

Cùng với việc bảo vệ giá trị trí tuệ, các HTX ở Quảng Trị cũng đang đẩy mạnh ứng dụng công nghệ vào từng khâu sản xuất. Cũng ở xã Vĩnh Linh có HTX Nông nghiệp Thượng Hòa lại lựa chọn công nghệ UAV để giải bài toán nhân công, vật tư và an toàn trong sản xuất lúa. Từ 5 năm trước, HTX thử nghiệm phun thuốc bằng máy bay không người lái trên diện tích 21ha. Sau đó 1 năm, diện tích ứng dụng công nghệ này được mở rộng lên 100ha/vụ.

Đến năm 2025, HTX đầu tư 275,6 triệu đồng mua máy bay UAV T25p để chủ động phun thuốc phòng trừ dịch bệnh. Năm ngoái, thiết bị thực hiện ba đợt phun cho 350ha vụ đông-xuân và 250ha vụ hè-thu. UAV giúp rút ngắn thời gian phun, phân bổ vật tư chính xác hơn và giảm việc nông dân trực tiếp tiếp xúc với thuốc bảo vệ thực vật.

Công nghệ cũng được HTX đặt trong chuỗi liên kết nhằm giải quyết đầu ra. HTX Thượng Hòa hợp tác với Tổng công ty Sông Gianh, Tổng công ty Thương mại Quảng Trị và Trung tâm Giống vật nuôi tỉnh để bao tiêu lúa tươi tại ruộng. Diện tích liên kết tăng từ 18,6ha năm 2020 lên 64,5ha năm 2025. Tổng sản lượng thu mua đạt hơn 520,4 tấn, mang lại hiệu quả cho 438 hộ thành viên.

Những mô hình như HTX Thượng Hòa cho thấy đầu tư công nghệ chỉ tạo giá trị bền vững khi gắn với tổ chức sản xuất và thị trường. Tính đến tháng 8/2026 toàn tỉnh Quảng Trị có 100 HTX ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất. Nhiều HTX đã sử dụng công nghệ truy xuất nguồn gốc, từng bước xây dựng thương hiệu số và củng cố niềm tin của người tiêu dùng. Đây cũng là nền tảng để sở hữu trí tuệ được đưa vào sâu hơn trong hoạt động của khu vực kinh tế tập thể.

Cùng với quá trình này, ngày càng nhiều giá trị mới được hình thành trong hoạt động của HTX, đặt ra yêu cầu quản trị và bảo vệ bằng công cụ sở hữu trí tuệ. Truy xuất nguồn gốc giúp minh bạch sản phẩm, nhãn hiệu tăng khả năng nhận diện, còn quy trình mới tạo lợi thế cho HTX. Nếu không được nhận diện và bảo vệ, những giá trị này khó trở thành lợi thế kinh doanh lâu dài.

Đưa sở hữu trí tuệ vào quá trình đổi mới

Việc ứng dụng công nghệ cũng đang mở thêm không gian để các HTX tại Quảng Trị xây dựng và phát triển tài sản trí tuệ trên thị trường. Như tại xã Quảng Trạch có HTX Sản xuất dịch vụ mây xiên Quảng Phương đưa hình ảnh, video sản phẩm lên Facebook, Zalo, giúp lượng khách đặt mua tăng đáng kể.

Ứng dụng công nghệ trong sản xuất giúp các HTX ở Quảng Trị nâng hiệu quả canh tác, đồng thời tạo nền tảng xây dựng thương hiệu và phát triển tài sản trí tuệ.

Chị Phan Thị Thủy, Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Giám đốc HTX, cho biết đơn vị sản xuất hơn 30.000 sản phẩm mây xiên mỗi năm, doanh thu trên 1,8 tỷ đồng, tạo việc làm cho 15 lao động nữ. Sản phẩm đạt OCOP 3 sao và nhiều năm được công nhận là sản phẩm tiêu biểu cấp tỉnh.

Cũng tại xã Quảng Trạch còn có HTX Sản xuất thương mại và dịch vụ Thanh Xuân đưa livestream vào bán hàng. Chị Phạm Thị Ngọc Quý, Giám đốc kiêm Chủ tịch Hội đồng quản trị HTX, là người trực tiếp giới thiệu sản phẩm gà ủ muối thảo dược của HTX trên Facebook.

“Ban đầu, tôi cũng rất ngại livestream vì không quen nói trước điện thoại. Sau khi tự học cách bán hàng online, hiệu quả bán hàng thay đổi rõ rệt”, chị Quý chia sẻ. Hiện HTX cung ứng khoảng 300 con gà ủ muối mỗi tháng, doanh thu hơn 800 triệu đồng mỗi năm.

Những mô hình này cho thấy chuyển đổi số đang mở thêm thị trường cho các HTX. Đồng thời, thương hiệu, hình ảnh, nội dung sáng tạo và dữ liệu cũng trở thành những giá trị cần được quản trị bằng tư duy sở hữu trí tuệ.

HTX cần chủ động nhận diện sản phẩm, nhãn hiệu, giải pháp kỹ thuật, thiết kế và nội dung có khả năng bảo hộ. Đây là cơ sở bảo vệ thành quả sáng tạo, hạn chế sao chép và tạo điều kiện thương mại hóa tài sản trí tuệ.

Ngành Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Trị định hướng đào tạo kỹ năng số cho doanh nghiệp, HTX và hộ sản xuất. Tỉnh cũng hỗ trợ đưa sản phẩm OCOP, nông sản chủ lực lên sàn thương mại điện tử, thúc đẩy truy xuất nguồn gốc bằng QR code, Blockchain. Các mô hình IoT, UAV, AI và camera thông minh tiếp tục được khuyến khích nhằm nâng hiệu quả sản xuất, giảm chi phí, kiểm soát chất lượng.

Những hỗ trợ này sẽ tạo hiệu quả cao hơn khi các HTX biết biến công nghệ và sáng kiến thành tài sản có thể quản trị, bảo vệ và khai thác. Đưa sở hữu trí tuệ vào chiến lược kinh doanh ngay từ khâu nghiên cứu sẽ giúp HTX bảo vệ thành quả, nâng giá trị sản phẩm và giữ lợi thế cạnh tranh trên thị trường.