Khoảng 38% người mắc bệnh lao chưa được phát hiện

Bác sĩ Bệnh viện Phổi Trung ương và các địa phương khám sàng lọc phát hiện bệnh lao tại cộng đồng

Theo số liệu của Chương trình chống lao quốc gia, năm 2024 số bệnh nhân lao mới được phát hiện trên 113 nghìn ca, chiếm 62% số bệnh nhân lao ước tính có trong cộng đồng (tỷ lệ điều trị thành công khoảng 90%). Năm 2025, số bệnh nhân lao mới được phát hiện là trên 119 nghìn ca, chiếm 63% bệnh nhân ước tính có trong cộng đồng.

Dù vậy, số bệnh nhân lao phát hiện mới này chưa đạt tỷ lệ khuyến nghị của Tổ chức Y tế thế giới (WHO) nhằm giảm tình trạng dịch tễ bệnh lao hằng năm. Cụ thể, phải phát hiện trên 70% số bệnh nhân có trong cộng đồng, điều trị khỏi trên 85% số bệnh nhân lao phát hiện thì dịch tễ lao mới giảm được từ 5%-10% mỗi năm.

Còn khoảng trống trong phát hiện sớm

PGS.TS Đinh Văn Lượng, Giám đốc Bệnh viện Phổi Trung ương cho biết, dịch tễ bệnh lao tại Việt Nam hiện nay vẫn còn rất nặng nề. Việt Nam xếp thứ 12/30 quốc gia có gánh nặng bệnh lao cao nhất thế giới và đứng thứ 10/30 quốc gia có gánh nặng bệnh lao kháng thuốc cao nhất thế giới; hằng năm có gần 200.000 người mắc lao mới và khoảng 12.000 người bệnh chết do lao (cao hơn số người tử vong do tai nạn giao thông); khoảng 38% người mắc bệnh lao trong cộng đồng chưa được phát hiện và điều trị, hoặc chưa được ghi nhận, báo cáo. Đặc biệt, khu vực phía Nam có gánh nặng bệnh lao cao nhất trong cả nước, chiếm khoảng 60% tổng số ca lao trên toàn quốc, đòi hỏi việc tăng cường khám sàng lọc bệnh lao trong nội dung khám sức khỏe định kỳ cho mỗi người dân.

Nhằm thúc đẩy các hoạt động, ngày 13.2.2026, Bộ Y tế có văn bản số 1050/BYT-KCB về việc tăng cường công tác phòng, chống lao. Mới đây, Thứ trưởng Bộ Y tế Trần Văn Thuấn chủ trì cuộc họp về kế hoạch thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, đồng thời xem xét đề xuất của Bệnh viện Phổi Trung ương về việc phát triển hệ thống bệnh viện Phổi, bệnh viện Lao và bệnh Phổi tại các địa phương trở thành bệnh viện cấp chuyên sâu.

Thứ trưởng Trần Văn Thuấn đánh giá cao những nỗ lực của Bệnh viện Phổi Trung ương và Chương trình chống lao quốc gia trong việc nghiên cứu, xây dựng các đề xuất và tích cực triển khai các hoạt động phòng, chống lao trong thời gian qua. Đồng thời khẳng định, mặc dù Việt Nam đã đạt được nhiều kết quả trong công tác phòng, chống bệnh lao, song căn bệnh này vẫn còn là thách thức đối với hệ thống y tế và cần tiếp tục có các giải pháp đồng bộ, lâu dài.

Đại diện Bệnh viện Phổi Trung ương cho rằng, có một khoảng trống trong khám sàng lọc bệnh lao do chưa được đưa vào trong danh mục khám sức khỏe ban đầu, khám sức khỏe định kỳ. Thực tế tại Việt Nam chỉ có khoảng 23% người dân được khám chữa bệnh (theo điều tra dân số 2024), tổng số người có việc làm là khoảng 52 triệu người tuy được khám sức khỏe định kỳ hằng năm nhưng vẫn bị bỏ sót khám sàng lọc lao.

Như vậy ước tính khoảng 40%- 50% dân số không được khám sàng lọc bệnh lao. Từ thực tế này, Bệnh viện Phổi Trung ương đề xuất, Bộ Y tế chỉ đạo lồng ghép khám sàng lọc lao trong nội dung khám sàng lọc miễn phí ít nhất mỗi năm một lần.

Cùng với đó, một số nội dung khác cũng được đề xuất với Bộ Y tế là đưa khám sàng lọc bệnh lao vào hoạt động khám sức khỏe định kỳ hằng năm cho cán bộ, viên chức, người lao động bằng cách bổ sung ô khám sàng lọc bệnh lao trong giấy khám sức khỏe và sổ khám sức khỏe định kỳ hằng năm; cập nhật quy định trong Thông tư 32/2023/TT-BYT về cấp giấy phép hành nghề, chứng chỉ hành nghề cho các bác sĩ khám bệnh, cần có nội dung về kiểm soát bệnh lao để đảm bảo tất cả các bác sĩ khám bệnh có kiến thức đầy đủ về khám sàng lọc lao; tăng cường hệ thống phòng, chống lao tại các địa phương, 34 tỉnh, thành phố đều có bệnh viện phổi/bệnh viện lao và bệnh phổi…

Theo đó, các bệnh viện này sẽ được đầu tư nâng cấp về cơ sở hạ tầng, trang thiết bị và năng lực chuyên môn nhằm đảm nhận vai trò điều trị chuyên sâu, hỗ trợ chuyên môn cho các tuyến dưới trong công tác phòng, chống lao.

“Hiện nay, các cơ sở khám bệnh đều đã được trang bị hệ thống X-quang thường và kỹ thuật số. Chương trình chống lao quốc gia đã có 45 xe chụp X-quang kỹ thuật số lưu động, 250 máy X-quang trong đó có 84 máy X-quang di động kỹ thuật số tới tỉnh, thành phố trên toàn quốc, đảm bảo tính khả thi của hoạt động. Đối với xét nghiệm vi khuẩn lao GeneXpert, Chương trình hiện đã có 500 máy tại 34 tỉnh, thành phố. Tất cả các trường hợp có bất thường nghi lao trên phim X-quang do bác sĩ hoặc phần mềm trí tuệ nhân tạo đọc sẽ được chỉ định xét nghiệm GeneXpert để chẩn đoán lao. Người bệnh lao sau khi phát hiện sẽ được thu nhận và quản lý điều trị trong hệ thống Chương trình chống lao quốc gia”, Giám đốc Bệnh viện Phổi Trung ương nêu căn cứ.

Xe chụp X.Quang di động để phát hiện bất thường trong phổi

Vì mục tiêu chấm dứt bệnh lao vào năm 2030

Liên quan đến việc đưa nội dung sàng lọc bệnh lao vào khám sức khỏe định kỳ, Thứ trưởng Trần Văn Thuấn cho rằng, đây là hướng tiếp cận có ý nghĩa trong phát hiện sớm bệnh lao, tuy nhiên cần nghiên cứu kỹ lưỡng về cơ chế triển khai, nguồn lực và phương thức thực hiện. Các hoạt động sàng lọc cần được kết hợp với việc ứng dụng công nghệ, nâng cao năng lực của hệ thống y tế nhằm bảo đảm hiệu quả và tính khả thi trong thực tiễn.

Đồng thời giao Cục Quản lý Khám, chữa bệnh phối hợp với Bệnh viện Phổi Trung ương và các đơn vị liên quan tiến hành đánh giá tổng thể tình hình phòng, chống bệnh lao tại Việt Nam để đề xuất các giải pháp phù hợp nhằm nâng cao năng lực của hệ thống y tế trong phòng, chống bệnh lao. Bên cạnh đó, các đơn vị cũng được yêu cầu tăng cường phối hợp với hệ thống y tế cơ sở để bảo đảm các hoạt động phòng, chống lao được triển khai hiệu quả ngay từ tuyến cơ sở, qua đó góp phần nâng cao khả năng phát hiện sớm, quản lý và điều trị bệnh lao trong cộng đồng.

Sắp đến Ngày Thế giới phòng, chống lao (24.3), các vấn đề liên quan đến công tác phòng, chống lao được đẩy mạnh nhằm thu hút sự quan tâm của cộng đồng về những ảnh hưởng nghiêm trọng của bệnh lao tới sức khỏe con người, kinh tế và xã hội. Kế thừa thông điệp kêu gọi hành động toàn cầu trong những năm gần đây, chủ đề Ngày Thế giới phòng, chống lao năm 2026 “Yes! We Can End TB! Led by Countries! Powered by People!” (“Đúng! Chúng ta có thể chấm dứt bệnh lao! Quốc gia dẫn dắt - người dân đồng hành!”), nhấn mạnh những yếu tố then chốt thúc đẩy tiến bộ trong cuộc chiến chống lao: Vai trò lãnh đạo của các quốc gia và sức mạnh của người dân.

Thông điệp khẳng định rằng các quốc gia không chỉ tham gia mà chính là lực lượng dẫn dắt trong cuộc chiến chống bệnh lao. Đồng thời, chủ đề cũng tôn vinh những đóng góp của các cộng đồng, người bệnh và người sống sót sau lao, nhân viên y tế, các nhà vận động chính sách, nhà khoa học, các tổ chức xã hội và các đối tác - những lực lượng đang ngày đêm đóng góp cho công cuộc chấm dứt bệnh lao.

Trên cơ sở chủ đề toàn cầu, Việt Nam lựa chọn chủ đề Ngày Thế giới phòng, chống lao năm 2026 là: “Phát hiện lao gắn với khám sức khỏe định kỳ cho mỗi người dân”. Chủ đề này thể hiện quyết tâm mạnh mẽ của Việt Nam trong việc tăng cường phát hiện sớm bệnh lao thông qua hệ thống khám sức khỏe định kỳ, qua đó góp phần giảm lây nhiễm trong cộng đồng và nâng cao hiệu quả điều trị.

Chỉ còn chưa đầy 5 năm để thực hiện mục tiêu chấm dứt bệnh lao vào năm 2030, chủ đề năm nay là lời kêu gọi tăng cường trách nhiệm, cam kết và hành động lấy người dân làm trung tâm, nhằm thúc đẩy tiến trình hướng tới mục tiêu chấm dứt bệnh lao.

QUỲNH HOA; ảnh: LÊ HƯƠNG