Khoảng trống 5 sao của du lịch OCOP

Hơn 600 mô hình du lịch nông thôn nhưng mới có 65 sản phẩm được công nhận OCOP

Ngày 22/5/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 26/2026/QĐ-TTg về Bộ tiêu chí và quy trình đánh giá, phân hạng sản phẩm Chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP).

Từ "Làng du lịch tốt nhất thế giới" đến OCOP 5 sao quốc gia, Thái Hải là hình mẫu về bảo tồn di sản Tày.

Trong sáu nhóm sản phẩm OCOP, dịch vụ du lịch cộng đồng, du lịch sinh thái và điểm du lịch tiếp tục được duy trì như một nhóm riêng biệt. Việc tiếp tục duy trì nhóm sản phẩm này cho thấy du lịch nông thôn đang được định hướng phát triển như một ngành kinh tế tại chỗ, tạo thêm nguồn thu cho người dân bên cạnh sản xuất nông nghiệp.

Theo thống kê đến cuối năm 2025, cả nước có hơn 600 mô hình du lịch nông nghiệp, du lịch nông thôn đang hoạt động. Tuy nhiên, mới chỉ có 65 sản phẩm thuộc nhóm dịch vụ du lịch cộng đồng và điểm du lịch được hội đồng OCOP các cấp đánh giá, công nhận.

Dù số lượng mô hình tăng nhanh trong những năm gần đây, số sản phẩm được công nhận OCOP vẫn còn khá khiêm tốn. Điều này phản ánh nhiều điểm đến chưa đáp ứng đầy đủ các yêu cầu về dịch vụ, quản trị và khả năng khai thác thị trường. Khác với sản phẩm hàng hóa, một sản phẩm du lịch muốn được công nhận phải đáp ứng đồng thời nhiều tiêu chí liên quan đến trải nghiệm du khách, chất lượng dịch vụ, bảo tồn văn hóa và sự tham gia của cộng đồng địa phương.

Bộ tiêu chí mới tạo áp lực nâng chất lượng điểm đến

Theo Quyết định 26/2026/QĐ-TTg, sản phẩm OCOP được đánh giá theo ba nhóm tiêu chí gồm sản phẩm và sức mạnh cộng đồng (40 điểm), khả năng tiếp thị (25 điểm) và chất lượng sản phẩm (35 điểm), với tổng điểm tối đa 100.

Theo bộ tiêu chí mới, lợi thế về cảnh quan hay tài nguyên bản địa chỉ là một phần trong quá trình đánh giá. Để đạt thứ hạng cao, các điểm đến phải chứng minh được năng lực vận hành dịch vụ, khả năng thu hút khách, xây dựng thương hiệu và mang lại lợi ích kinh tế cho cộng đồng địa phương.

Thực tế hiện nay cho thấy phần lớn sản phẩm du lịch OCOP mới dừng ở hạng 3 sao và 4 sao, do UBND các tỉnh, thành phố đánh giá và công nhận. Đáng chú ý, đến nay cả nước chưa có sản phẩm du lịch nào đạt chuẩn OCOP 5 sao cấp quốc gia.

Trong khi đó, toàn quốc đã có 126 sản phẩm OCOP đạt 5 sao nhưng đều thuộc các nhóm thực phẩm, đồ uống hoặc thủ công mỹ nghệ. Kết quả này cho thấy việc xây dựng một sản phẩm du lịch đạt chuẩn OCOP 5 sao đòi hỏi nhiều yêu cầu hơn so với việc hình thành một điểm tham quan đơn thuần, đặc biệt ở các tiêu chí về quản trị, chất lượng dịch vụ và phát triển thương hiệu.

Với bộ tiêu chí mới, các địa phương sẽ phải đầu tư nhiều hơn cho chất lượng dịch vụ, nguồn nhân lực và công tác quản lý nếu muốn nâng hạng sản phẩm du lịch OCOP trong những năm tới.

Du lịch OCOP đang tạo thêm động lực cho kinh tế nông thôn

Những năm gần đây, vai trò của OCOP không còn giới hạn trong phát triển sản phẩm địa phương. Tại nhiều địa phương, các hoạt động du lịch đã được kết nối với làng nghề, nông nghiệp và các giá trị văn hóa bản địa để hình thành chuỗi trải nghiệm phục vụ du khách.

Theo số liệu tổng hợp, các hoạt động du lịch gắn với OCOP và làng nghề hiện tạo ra doanh thu hơn 25.000 tỷ đồng mỗi năm. Đây là nguồn thu đáng kể đối với nhiều khu vực nông thôn trong quá trình đa dạng hóa sinh kế và giảm phụ thuộc vào sản xuất nông nghiệp truyền thống.

Giai đoạn 2021-2025 ghi nhận sự gia tăng nhanh của du lịch nông thôn khi số lượng mô hình tăng thêm 235 điểm so với năm 2022. Bên cạnh đó, 60,7% chủ thể OCOP ghi nhận mức tăng trưởng doanh thu bình quân 17,6% mỗi năm.

Tại nhiều địa phương, các mô hình du lịch OCOP đã trở thành nguồn thu nhập bổ sung cho hộ dân, hợp tác xã và làng nghề, đồng thời tạo thêm việc làm cho lao động tại chỗ. Khoảng 40% chủ thể OCOP hiện do phụ nữ quản lý và gần 20% là đồng bào dân tộc thiểu số tại các khu vực miền núi, vùng khó khăn.

Từ câu chuyện Hà Nội đến bài toán nâng hạng sản phẩm du lịch OCOP

Hà Nội hiện là địa phương dẫn đầu cả nước về phát triển OCOP với hơn 3.463 sản phẩm được công nhận, chiếm khoảng 21% tổng số sản phẩm OCOP toàn quốc.

Không dừng ở sản xuất hàng hóa, thành phố đã xây dựng hơn 20 điểm giới thiệu và bán sản phẩm OCOP gắn với các tuyến du lịch và làng nghề truyền thống như Bát Tràng, Vạn Phúc. Mô hình này giúp kết nối hoạt động tham quan với tiêu dùng sản phẩm địa phương, đồng thời gia tăng giá trị cho các làng nghề truyền thống.

Mô hình kết hợp giữa sản phẩm OCOP, làng nghề và hoạt động trải nghiệm du lịch cũng đang được nhiều địa phương áp dụng nhằm gia tăng giá trị cho sản phẩm địa phương và mở rộng nguồn thu từ du lịch.

Tuy nhiên, để nâng hạng sản phẩm du lịch OCOP lên nhóm 4 sao hoặc 5 sao, nhiều địa phương vẫn phải tiếp tục đầu tư về hạ tầng, nhân lực, chuyển đổi số và công tác quản lý điểm đến.

Quyết định số 26/2026/QĐ-TTg có hiệu lực ngay từ ngày ký, tạo khuôn khổ đánh giá thống nhất cho các sản phẩm du lịch nông thôn trên cả nước. Sau gần một thập kỷ triển khai chương trình OCOP, du lịch nông thôn đã hình thành mạng lưới điểm đến khá rộng. Thách thức hiện nay không còn nằm ở việc tăng thêm số lượng mô hình mà là nâng chất lượng dịch vụ, hoàn thiện công tác quản lý và xây dựng thương hiệu đủ sức cạnh tranh ở quy mô quốc gia.