Khơi dậy động lực phát triển từ Nghị quyết 57 - Bài 2

Sau 1 năm thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW, tỉnh từng bước thu hẹp khoảng cách số giữa miền núi và đồng bằng, biến hạ tầng số trở thành động lực mới cho phát triển kinh tế - xã hội.

Hạ tầng số - điều kiện tiên quyết của chuyển đổi số

Một trong những luận điểm quan trọng của Nghị quyết số 57-NQ/TW là phát triển hạ tầng số phải đi trước một bước, tạo nền tảng để thúc đẩy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trên tất cả các lĩnh vực. Đối với tỉnh, yêu cầu này càng mang ý nghĩa đặc biệt khi điều kiện tự nhiên tạo ra nhiều rào cản đối với kết nối thông tin và tiếp cận dịch vụ số.

Trong nhiều năm, khoảng cách địa lý không chỉ là trở ngại về giao thông mà còn là khoảng cách về cơ hội tiếp cận thông tin, giáo dục, y tế và dịch vụ công. Không ít xóm, bản vùng sâu, vùng xa từng nằm trong tình trạng "vùng lõm sóng", tín hiệu viễn thông chập chờn hoặc chưa có điện lưới ổn định. Điều đó đồng nghĩa với việc người dân khó tiếp cận các dịch vụ số, doanh nghiệp khó ứng dụng thương mại điện tử, còn chính quyền gặp nhiều hạn chế trong việc triển khai các nền tảng quản trị hiện đại.

Nhận diện rõ thực trạng này, Ban Chỉ đạo thực hiện Nghị quyết 57 của tỉnh xác định phát triển hạ tầng số không chỉ là nhiệm vụ kỹ thuật của ngành viễn thông mà là nhiệm vụ chính trị quan trọng, gắn trực tiếp với mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh và xây dựng chính quyền số. Đây là sự thay đổi đáng chú ý trong tư duy lãnh đạo. Nếu trước đây hạ tầng viễn thông chủ yếu phục vụ thông tin liên lạc, thì nay được nhìn nhận như một loại hạ tầng thiết yếu, có vai trò tương đương hạ tầng giao thông, điện hay thủy lợi trong phát triển. Hạ tầng số không chỉ giúp kết nối con người với thông tin mà còn kết nối chính quyền với người dân, doanh nghiệp với thị trường và địa phương với không gian phát triển rộng lớn hơn.

Hội nghị toàn quốc sơ kết 1 năm 6 tháng triển khai thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số tại điểm cầu Cao Bằng.

Theo Tiến sĩ Nguyễn Hoàng Hiệp, Chủ tịch Hội đồng Khoa học của Viện Nghiên cứu Tin học và Kinh tế ứng dụng (IIB), việc phát triển các nền tảng số cần đặt người dân ở vị trí trung tâm, đặc biệt đối với khu vực nông thôn, miền núi và vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Các ứng dụng phải được thiết kế theo hướng giao diện đơn giản, trực quan, dễ sử dụng, tích hợp tính năng hỗ trợ bằng giọng nói và từng bước bổ sung ngôn ngữ dân tộc phù hợp với điều kiện thực tế. Quan trọng hơn, quá trình thiết kế và triển khai phải xuất phát từ nhu cầu của người sử dụng, giảm tối đa các thao tác phức tạp, giúp người dân, nhất là người cao tuổi và đồng bào dân tộc thiểu số, có thể dễ dàng tiếp cận và chủ động khai thác các tiện ích số trong học tập, sản xuất, kinh doanh cũng như thực hiện các dịch vụ công. Để làm được điều đó, không chỉ cần sự đổi mới trong phát triển công nghệ mà còn đòi hỏi sự thay đổi đồng bộ về tư duy quản trị, từ hoạch định chính sách đến tổ chức thực hiện ở cơ sở. Mỗi nền tảng số phải được xây dựng trên nguyên tắc "lấy người dân làm trung tâm, lấy hiệu quả sử dụng làm thước đo", gắn với công tác tuyên truyền, đào tạo kỹ năng số và phát huy vai trò của các tổ công nghệ số cộng đồng trong việc hướng dẫn, đồng hành cùng người dân. Chỉ khi người dân thực sự hiểu, tin tưởng và sử dụng thành thạo các nền tảng số thì chuyển đổi số mới đi vào chiều sâu, trở thành động lực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội và thu hẹp khoảng cách số giữa miền núi với đồng bằng.

Nỗ lực xóa "vùng lõm sóng" - thu hẹp khoảng cách phát triển

Tỉnh đã phối hợp với các doanh nghiệp viễn thông triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm mở rộng vùng phủ sóng di động và mạng internet băng rộng. Việc đầu tư các trạm phát sóng mới, mở rộng mạng cáp quang và nâng cấp hạ tầng truyền dẫn được ưu tiên tại các địa bàn vùng sâu, vùng xa, khu vực biên giới, nơi trước đây việc tiếp cận dịch vụ viễn thông còn nhiều khó khăn. Theo đó là lộ trình xóa các khu vực chưa có điện lưới hoặc chất lượng điện chưa ổn định, tạo điều kiện để hạ tầng số phát huy hiệu quả. Người dân có điều kiện tiếp cận thông tin nhanh hơn, học sinh vùng cao có thêm cơ hội học tập trực tuyến, các cơ sở y tế từng bước triển khai khám chữa bệnh từ xa, doanh nghiệp và hợp tác xã có thể quảng bá, tiêu thụ sản phẩm trên các nền tảng số. Việc phủ sóng viễn thông đã góp phần đưa các dịch vụ công trực tuyến đến gần người dân hơn. Khoảng cách giữa cơ quan hành chính với người dân ở vùng sâu, vùng xa không còn được đo bằng quãng đường hàng chục kilômét mà bằng khả năng kết nối internet. Đó chính là giá trị lớn nhất của hạ tầng số: không chỉ kết nối thiết bị mà còn kết nối cơ hội phát triển.

Nếu mạng viễn thông được ví như "mạch máu" của chuyển đổi số thì dữ liệu chính là "nguồn tài nguyên" của nền kinh tế số. Nhận thức rõ điều đó, tỉnh từng bước đầu tư xây dựng trung tâm dữ liệu và các nền tảng tích hợp, chia sẻ dữ liệu phục vụ hoạt động quản lý nhà nước. Việc ứng dụng điện toán đám mây, chuẩn hóa cơ sở dữ liệu chuyên ngành và kết nối với cơ sở dữ liệu quốc gia đã tạo nền tảng cho việc hình thành chính quyền số. Điểm đáng ghi nhận là tỉnh không dừng ở việc số hóa hồ sơ, tài liệu mà hướng tới mục tiêu xây dựng các cơ sở dữ liệu dùng chung, giảm tình trạng thông tin phân tán, trùng lặp giữa các ngành. Đây là điều kiện để từng bước chuyển từ quản lý theo hồ sơ giấy sang quản lý bằng dữ liệu số, nâng cao tính minh bạch và hiệu quả điều hành.

Giám đốc VNPT Cao Bằng Nguyễn Chí Dũng cho biết: Chúng tôi tiếp tục đầu tư mở rộng hạ tầng viễn thông, nâng cao chất lượng kết nối internet, đồng thời đồng hành cùng tỉnh triển khai các nền tảng chính quyền số, đô thị thông minh và chuyển đổi số ở cơ sở, góp phần thực hiện hiệu quả Nghị quyết 57.

Đoàn viên, thanh niên xã Bảo Lâm hỗ trợ người dân tiếp cận và sử dụng các tiện ích số.

Là xã miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số còn nhiều khó khăn, kinh tế chủ yếu dựa vào sản xuất nông nghiệp, Bảo Lâm từng đối mặt với không ít thách thức trong triển khai chuyển đổi số và cải cách hành chính. Tuy nhiên, sau khi vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, xã chủ động rà soát, hoàn thiện các điều kiện về nhân lực, hạ tầng công nghệ thông tin và kịp thời tháo gỡ những khó khăn phát sinh. Trung tâm Phục vụ hành chính công được đầu tư, nâng cấp đồng bộ về máy tính kết nối mạng, máy in, thiết bị ký số và các điều kiện kỹ thuật cần thiết, đáp ứng yêu cầu giải quyết thủ tục hành chính trên môi trường số. Cùng với việc duy trì hiệu quả cơ chế một cửa, một cửa liên thông và công khai đầy đủ các thủ tục hành chính, chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp ngày càng được nâng cao, góp phần đưa cải cách hành chính và chuyển đổi số đi vào thực chất ngay từ cơ sở.

Ông Lầu A Páo, xóm Phiêng Nặm, xã Bảo Lâm chia sẻ: Giờ đây xóm có điện lưới quốc gia, có sóng điện thoại. Người dân đi làm giấy tờ thủ tục hành chính dễ hơn, nhanh hơn so với trước khi chưa sáp nhập. Từ khi xã triển khai dịch vụ công trực tuyến, cán bộ hướng dẫn sử dụng điện thoại để tra cứu và nộp hồ sơ, việc giải quyết thuận tiện.

Chủ tịch UBND xã Bảo Lâm Ma Thế Trung cho biết: Điều thay đổi rõ nhất là phương thức quản lý, điều hành của chính quyền cơ sở, hiện nay hầu hết văn bản, hồ sơ công việc được xử lý trên môi trường điện tử, việc giải quyết thủ tục hành chính nhanh hơn, minh bạch hơn. Người dân cũng từng bước hình thành thói quen sử dụng dịch vụ công trực tuyến và các tiện ích số. Chúng tôi tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao kỹ năng số cho người dân, phát huy vai trò của Tổ công nghệ số cộng đồng, đồng thời mong muốn việc đầu tư hạ tầng viễn thông, sớm khắc phục các "vùng lõm sóng" để mọi người dân đều được tiếp cận và thụ hưởng thành quả của chuyển đổi số.

Trong bối cảnh Cao Bằng đặt mục tiêu phát triển nhanh và bền vững, hướng tới tốc độ tăng trưởng kinh tế ở mức 2 con số, hạ tầng số không còn là lĩnh vực đầu tư đơn lẻ mà trở thành nền tảng cho nhiều ngành, nhiều lĩnh vực. Từ nông nghiệp thông minh, du lịch số, thương mại điện tử đến quản trị đô thị, giáo dục, y tế…, tất cả đều phụ thuộc vào chất lượng của hạ tầng số. Đầu tư cho hạ tầng số hôm nay chính là đầu tư cho năng lực cạnh tranh của địa phương trong tương lai. Tỉnh tiếp tục ưu tiên nguồn lực, huy động sự tham gia của doanh nghiệp và các thành phần kinh tế trong phát triển hạ tầng viễn thông, hạ tầng dữ liệu và các nền tảng số, tạo nền móng cho giai đoạn phát triển mới dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.