Khơi dậy khát vọng phát triển ngành Công Thương bằng khoa học, công nghệ

Công nghệ thâm nhập vào từng lĩnh vực

Trong bối cảnh mô hình tăng trưởng đang đứng trước yêu cầu chuyển đổi mạnh mẽ, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số ngày càng giữ vai trò quan trọng đối với năng lực cạnh tranh và sức chống chịu của nền kinh tế. Đây không còn là câu chuyện riêng của lĩnh vực khoa học hay công nghệ, mà đang trở thành một phần trực tiếp của quá trình phát triển kinh tế - xã hội.

Công nghệ hiện đại đã ứng dụng trong nhiều lĩnh vực của ngành Công Thương

Nếu nguồn lực tự nhiên, lao động và vốn từng là những yếu tố quan trọng tạo nên tăng trưởng, thì trong giai đoạn mới, tri thức, công nghệ, dữ liệu và năng lực đổi mới sáng tạo đang trở thành những nguồn lực có khả năng tạo ra giá trị gia tăng lớn hơn. Quốc gia nào làm chủ tốt công nghệ, khai thác hiệu quả dữ liệu và hình thành được hệ sinh thái đổi mới sáng tạo năng động sẽ có thêm dư địa để nâng cao năng suất, mở rộng thị trường và tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị toàn cầu.

Đặc biệt, sự phát triển của khoa học, công nghệ đang tạo ra những thay đổi rõ nét trong nhiều lĩnh vực thuộc ngành Công Thương. Trong công nghiệp, tự động hóa, robot, trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT), dữ liệu lớn và các hệ thống điều khiển thông minh đang được đưa vào ngày càng nhiều công đoạn của quá trình sản xuất. Từ thiết kế, chế tạo, kiểm soát chất lượng đến quản trị dây chuyền, công nghệ giúp doanh nghiệp giảm thời gian, sử dụng hiệu quả hơn nguyên liệu và năng lượng, đồng thời nâng cao chất lượng sản phẩm.

Với lĩnh vực năng lượng, công nghệ đóng vai trò quan trọng trong nâng cao hiệu quả vận hành hệ thống, dự báo nhu cầu, tối ưu hóa sử dụng năng lượng và phát triển các nguồn năng lượng mới. Trong thương mại, các nền tảng số, dữ liệu và AI đang làm thay đổi phương thức tiếp cận khách hàng, quản lý chuỗi cung ứng và tổ chức hoạt động kinh doanh.

Đối với xuất nhập khẩu và logistics, việc kết nối dữ liệu, số hóa chứng từ, ứng dụng các nền tảng quản lý và công nghệ truy xuất nguồn gốc góp phần rút ngắn thời gian xử lý, giảm chi phí và nâng cao khả năng kết nối giữa doanh nghiệp Việt Nam với thị trường quốc tế.

Như vậy, khoa học và công nghệ không còn đứng bên ngoài hoạt động sản xuất, kinh doanh của ngành Công Thương mà đang ngày càng đi sâu vào từng quy trình và từng mắt xích của chuỗi giá trị.

Thực tiễn thời gian qua cho thấy, nhờ đẩy mạnh ứng dụng khoa học và công nghệ, nhiều mặt hàng xuất khẩu của Việt Nam đã có vị trí cao trong xếp hạng thành tích xuất khẩu của thế giới. Đồng thời, Việt Nam đã vươn lên trở thành một trong những quốc gia với nền công nghiệp có năng lực cạnh tranh toàn cầu (CIP) ở mức khá cao, thuộc vào nhóm các quốc gia có năng lực cạnh tranh công nghiệp trung bình cao.

Theo kết quả thống kê, năm 2024 - 2025, đóng góp của năng suất các yếu tố tổng hợp (TFP) trong tăng trưởng của ngành Công Thương tăng mạnh (khoảng 4,9%) và đóng góp gần 60% vào tăng trưởng giá trị gia tăng của toàn ngành, trong khi đóng góp của vốn và lao động giảm rõ rệt.

Khơi dậy tinh thần chủ động, sáng tạo

Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đã nêu rõ: Phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là đột phá quan trọng hàng đầu, là động lực chính để phát triển nhanh lực lượng sản xuất hiện đại, hoàn thiện quan hệ sản xuất, đổi mới phương thức quản trị quốc gia, phát triển kinh tế - xã hội, ngăn chặn nguy cơ tụt hậu, đưa đất nước phát triển bứt phá, giàu mạnh trong kỷ nguyên mới.

Đồng thời yêu cầu: Đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo trong hoạt động của các cơ quan trong hệ thống chính trị; nâng cao hiệu quả quản trị quốc gia, hiệu lực quản lý nhà nước trên các lĩnh vực, bảo đảm quốc phòng và an ninh; thúc đẩy mạnh mẽ hoạt động khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong doanh nghiệp.

Quyết định số số 2795/QĐ-BCT của Bộ Công Thương ban hành Chiến lược khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo phục vụ phát triển ngành Công Thương đến năm 2030 xác định quan điểm: Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo là nền tảng quan trọng và khâu đột phá trong chính sách công nghiệp và thương mại để đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả và năng lực cạnh tranh ngành Công Thương; tự chủ về công nghệ công nghiệp, đặc biệt là các công nghệ then chốt; góp phần đẩy nhanh quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.

Hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo ngành Công Thương phải được triển khai có trọng tâm, trọng điểm, gắn kết chặt chẽ với định hướng, chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phát triển các ngành, lĩnh vực công nghiệp và thương mại nhằm tạo ra những kết quả nghiên cứu thực chất, hiệu quả, có sức lan tỏa mạnh, tạo động lực thúc đẩy sự phát triển nhanh và bền vững ngành Công Thương.

Cùng với đó, ưu tiên hoạt động nghiên cứu phát triển, ứng dụng công nghệ mới, hiện đại, số hóa nhằm tạo sự đột phá về trình độ, năng lực sản xuất trong các ngành công nghiệp chủ lực, mũi nhọn, ưu tiên, công nghiệp chế biến, chế tạo, công nghiệp công nghệ cao; đặc biệt là hoạt động nghiên cứu ứng dụng, đổi mới công nghệ với chính sách “bắt kịp”, tiến tới “dẫn dắt” về công nghệ đối với các doanh nghiệp sản xuất. Chú trọng hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo phục vụ nhiệm vụ quản lý nhà nước.

Mục tiêu chiến lược đặt ra đến năm 2030 đó là nâng cao đóng góp của khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo vào tăng trưởng chung của ngành, lĩnh vực công nghiệp và thương mại thông qua các hoạt động nghiên cứu phát triển, ứng dụng, chuyển giao, đổi mới, làm chủ và nội địa hóa công nghệ, thiết bị tiên tiến, hiện đại, nâng cao năng lực tổ chức, quản trị doanh nghiệp; góp phần xứng đáng vào việc thực hiện các mục tiêu chung của toàn ngành Công Thương đến năm 2030: Tốc độ tăng trưởng giá trị gia tăng công nghiệp đạt bình quân trên 8,5%/năm; tốc độ tăng năng suất lao động công nghiệp đạt bình quân 7,5%/năm.

Bộ Công Thương cũng đã ban hành Kế hoạch triển khai phong trào thi đua “Đổi mới sáng tạo, phát triển khoa học, công nghệ, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh” tại Quyết định số 1230/QĐ-BCT. Phong trào thi đua là giải pháp quan trọng nhằm cụ thể hóa tinh thần Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng và Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị.

Mục đích triển khai phong trào thi đua nhằm tạo khí thế thi đua sôi nổi, khơi dậy tinh thần chủ động, sáng tạo, trách nhiệm của mỗi tập thể, cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức, người lao động Bộ Công Thương, các tầng lớp nhân dân và cộng đồng doanh nghiệp trong việc đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh vào hoạt động quản lý, sản xuất, kinh doanh và đời sống xã hội.

Đồng thời, khơi dậy mạnh mẽ khát vọng phát triển ngành Công Thương, quốc gia, phát huy tính chủ động, sáng tạo trong toàn hệ thống chính trị và trong nhân dân, tự lực tự cường, khai thác tối đa năng lực nội sinh, với quan điểm: Người dân là trung tâm, là chủ thể và là mục tiêu của phát triển, trong đó chất lượng môi trường sống được coi là thước đo quan trọng phản ánh hiệu quả và tính bền vững của tăng trưởng kinh tế - xã hội. 

Kế hoạch yêu cầu, phong trào thi đua được triển khai sâu rộng, đồng bộ, xuyên suốt từ Bộ Công Thương đến các đơn vị thuộc Bộ, đơn vị hành chính sự nghiệp trực thuộc Bộ, doanh nghiệp trực thuộc Bộ gắn với phong trào thi đua “cả nước thi đua đổi mới sáng tạo và chuyển đối số” do Thủ tướng Chính phủ đã phát động và việc thực hiện các nhiệm vụ chính trị, nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội của các đơn vị, Bộ Công Thương bảo đảm thiết thực, hiệu quả.

Để góp phần hoàn thành, vượt và về đích sớm các mục tiêu cơ bản tại các Nghị quyết của Trung ương, Chính phủ, Bộ Công Thương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, các đơn vị, doanh nghiệp tổ chức các phong trào thi đua với chủ đề, nội dung phù hợp, tập trung thi đua thực hiện các nội dung chủ yếu sau: Thi đua tạo đột phá trong tư duy, nhận thức và hành động trên cơ sở xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi “xanh - số” là động lực then chốt của tăng trưởng, là nền tảng nâng cao năng suất và năng lực cạnh tranh; là công cụ nâng cao hiệu quả quản trị, năng lực tự chủ quốc gia và bảo đảm quốc phòng an ninh.

Bên cạnh đó, thi đua phát triển hạ tầng số, hạ tầng xanh hiện đại, đồng bộ, an ninh, an toàn, hiệu quả; thi đua đổi mới sáng tạo, ứng dụng mạnh mẽ chuyển đổi số, chuyển đổi xanh trong mọi hoạt động chuyên môn và đời sống của mỗi tổ chức, cá nhân; thi đua phát triển kinh tế số, xã hội số, Chính phủ số, chính quyền số, công dân số gắn với Phong trào thi đua “Bình dân học vụ số” và các nền tảng số với mục tiêu “3 an": an ninh, an toàn và an dân…

Phong trào thi đua được triển khai thực hiện từ năm 2026 đến năm 2030, chia thành các giai đoạn: Giai đoạn 1 (từ 2026 - 2027): Các đơn vị (trừ các Vụ, Văn phòng Bộ), doanh nghiệp xây dựng, ban hành Kế hoạch triển khai thực hiện Phong trào thi đua, các tiêu chí thi đua phù hợp trong tháng 6 năm 2026. Các đơn vị, doanh nghiệp tổ chức triển khai thực hiện phong trào thi đua hiệu quả, thiết thực; tiến hành sơ kết, đánh giá, rút kinh nghiệm ở cấp đơn vị và cấp Bộ Công Thương vào năm 2027 để triển khai giai đoạn tiếp theo.

Giai đoạn 2 (từ 2028 - 2030): Trên cơ sở sơ kết, đánh giá kết quả việc thực hiện giai đoạn 1, Vụ Tổ chức cán bộ chủ trì, tham mưu Hội đồng Thi đua - Khen thưởng Bộ Công Thương tiếp tục triển khai giai đoạn 2 của phong trào thi đua và tổng kết vào năm 2030.