Khơi nguồn phong trào giáo dục STEM

Từ chủ trương đến lớp học - khi STEM “bắt rễ” từ thực tiễn

STEM - tích hợp các lĩnh vực khoa học công nghệ, kỹ thuật và toán học, không còn là khái niệm mang tính lý thuyết, mà đang từng bước hiện diện sinh động trong đời sống học đường. Ở một tỉnh miền núi, biên giới như Cao Bằng, nơi điều kiện kinh tế - xã hội còn nhiều khó khăn, việc phát triển giáo dục STEM mang ý nghĩa sâu xa hơn: đó là hành trình bền bỉ nhằm thu hẹp khoảng cách giáo dục giữa các vùng, miền, đồng thời chuẩn bị hành trang tri thức, kỹ năng cho thế hệ trẻ vững vàng bước vào tương lai.

Thực hiện chủ trương đổi mới căn bản, toàn diện GD&ĐT của Đảng và Nhà nước, cùng định hướng của Bộ GD&ĐT trong triển khai Chương trình Giáo dục phổ thông 2018, tỉnh sớm xác định giáo dục STEM là một trong những giải pháp quan trọng nhằm phát triển toàn diện phẩm chất, năng lực học sinh. Trọng tâm của STEM không nằm ở việc học sinh ghi nhớ những mảng kiến thức rời rạc, mà ở khả năng vận dụng kiến thức liên môn để giải quyết các vấn đề cụ thể của cuộc sống.

Trên tinh thần đó, Sở GD&ĐT chủ động xây dựng kế hoạch, ban hành nhiều văn bản chỉ đạo, hướng dẫn các cơ sở giáo dục triển khai STEM phù hợp với điều kiện thực tế từng địa phương, từng cấp học. Công tác tập huấn, bồi dưỡng chuyên môn cho cán bộ quản lý, giáo viên được triển khai đồng bộ, từng bước giúp đội ngũ nhà giáo tiếp cận phương pháp dạy học tích hợp, dạy học theo dự án, tổ chức hiệu quả các hoạt động trải nghiệm sáng tạo cho học sinh.

Đội Robotics 11 Trường THPT Chuyên tham gia Cuộc thi Robotic quốc tế VEX Robotics World Championship 2025.

Giám đốc Sở GD&ĐT Nguyễn Ngọc Thư nhấn mạnh: Giáo dục STEM tại Cao Bằng có bước phát triển nổi bật so với mặt bằng chung của cả nước. Tỉnh tổ chức tập huấn giáo dục STEM cho 100% trường; tổ chức giải STEM Robotics quốc gia, qua đó đưa Cao Bằng có tên trên bản đồ STEM thế giới. Cao Bằng được Liên minh STEM giới thiệu, được Lãnh sự quán Lào mời sang tập huấn STEM cho 4 tỉnh Nam Lào; đồng thời được Trung tâm Đổi mới sáng tạo quốc gia vinh danh vào tháng 10/2025. Những kết quả này khẳng định vai trò tiên phong của Cao Bằng trong hợp tác triển khai các hoạt động giáo dục STEM, Robotics quốc tế.

STEM ở Cao Bằng không bắt đầu bằng những phòng học hiện đại hay trang thiết bị đắt tiền, mà khởi nguồn từ chính những vấn đề quen thuộc trong đời sống hằng ngày của học sinh. Đó là các dự án tìm hiểu nguồn nước sinh hoạt tại địa phương, mô hình phân loại rác thải trong trường học, giải pháp tiết kiệm điện tại các khu bán trú, hay cải tiến những dụng cụ sản xuất nông nghiệp gắn bó mật thiết với đời sống bà con vùng cao.

Trong lớp học, không khí dạy và học vì thế trở nên sôi nổi, gần gũi và giàu tính trải nghiệm. Học sinh được làm việc theo nhóm, cùng nhau thảo luận, thử nghiệm, điều chỉnh và hoàn thiện sản phẩm. Quá trình học tập không chỉ dừng lại ở kết quả cuối cùng, mà quan trọng hơn là cách các em tư duy, hợp tác và vượt qua khó khăn. Những giờ học STEM đã làm thay đổi thói quen học tập từ thụ động sang chủ động, từ “học để nhớ” sang “học để làm”.

“Trái ngọt” STEM - mở ra khát vọng chinh phục tri thức mới

Đằng sau sự lan tỏa của phong trào STEM là nỗ lực thầm lặng nhưng bền bỉ của đội ngũ giáo viên. Với nhiều thầy cô ở vùng cao, việc triển khai STEM ban đầu gặp không ít khó khăn do hạn chế về cơ sở vật chất, thiết bị dạy học và tài liệu tham khảo. Tuy nhiên, bằng tinh thần đổi mới, trách nhiệm và lòng yêu nghề, các thầy cô chủ động tìm tòi, học hỏi, sáng tạo trong cách tổ chức dạy học.

Toàn tỉnh đạt 45 giải quốc gia, tăng 11 giải so với năm học trước; riêng các môn văn hóa đạt 16 giải, trong đó có 5 giải nhì, 3 giải ba và 8 giải khuyến khích; lần đầu tiên Cao Bằng đạt giải nhì môn Hóa học. Đặc biệt, tại Cuộc thi Khoa học kỹ thuật cấp quốc gia, cả 3/3 đội tham gia đều đạt giải; tỉnh cũng giành 1 giải nhất Hội thi Sáng tạo thanh thiếu niên, nhi đồng toàn quốc năm 2025, hiện đang chuẩn bị tham gia sân chơi quốc tế.

Cô Đỗ Thị Hương Trà, giáo viên Trường THPT Chuyên tỉnh, người có nhiều năm trực tiếp đồng hành, huấn luyện đội Robotics của nhà trường, chia sẻ: Với tôi, STEM và Robotics không chỉ là một hoạt động chuyên môn, mà là hành trình nuôi dưỡng đam mê khoa học cho học sinh. Trong quá trình làm việc cùng các em, tôi nhận thấy rõ sự thay đổi từng ngày, từ những học sinh còn rụt rè, thiếu tự tin, dần trở nên chủ động, biết đặt câu hỏi, biết tranh luận và kiên trì theo đuổi mục tiêu đến cùng. Thành tích đạt được ở các cuộc thi trong nước và quốc tế là niềm vui lớn, nhưng điều quan trọng hơn là các em hình thành được tư duy khoa học, tinh thần làm việc nhóm và khát vọng chinh phục tri thức. Đó chính là giá trị bền vững mà giáo dục STEM mang lại.

Từ những giờ dạy thử nghiệm ban đầu, nhiều chủ đề, mô hình STEM được nhân rộng trong các nhà trường. Các buổi sinh hoạt chuyên môn, hội thi giáo viên dạy giỏi, ngày hội STEM cấp trường, cấp xã trở thành không gian để thầy cô trao đổi kinh nghiệm, chia sẻ sáng kiến, góp phần nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên.

Thành quả rõ nét nhất của phong trào STEM thể hiện ở sự thay đổi tích cực của học sinh. Ngày càng nhiều em mạnh dạn tham gia các cuộc thi khoa học kỹ thuật, sáng tạo thanh thiếu niên, nhi đồng các cấp. Dù điều kiện học tập còn hạn chế, nhiều đề tài, sản phẩm của học sinh vẫn thể hiện rõ khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tinh thần sáng tạo và ý thức, trách nhiệm với cộng đồng. Em Nguyễn Phương Linh, học sinh Trường THCS Hợp Giang bày tỏ: Tham gia các hoạt động STEM giúp em tự tin hơn rất nhiều. Trước đây em ngại nói trước đám đông, nhưng giờ em có thể trình bày ý tưởng của mình. Em mong sau này được học các ngành kỹ thuật để làm ra những sản phẩm hữu ích cho quê hương.

Phong trào STEM giúp học sinh phát triển cả kiến thức lẫn kỹ năng.

Không chỉ góp phần nâng cao chất lượng học tập, STEM còn giúp học sinh sớm định hình ước mơ, định hướng nghề nghiệp. Đặc biệt với học sinh vùng dân tộc thiểu số, STEM mở ra cơ hội tiếp cận khoa học công nghệ, nuôi dưỡng khát vọng vươn lên bằng tri thức, góp phần xây dựng quê hương ngày càng phát triển.

Điểm đáng ghi nhận là phong trào STEM ở Cao Bằng luôn gắn với mục tiêu phát triển bền vững. Nhiều chủ đề học tập hướng tới bảo vệ môi trường, sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên, thích ứng với biến đổi khí hậu và giữ gìn bản sắc văn hóa địa phương. Qua đó, học sinh không chỉ học kiến thức, mà còn học cách sống có trách nhiệm với cộng đồng. Những nỗ lực đổi mới ấy góp phần nâng cao rõ rệt chất lượng giáo dục mũi nhọn của tỉnh. Trong thời gian qua, học sinh Cao Bằng đã đoạt 4 giải quốc tế trong lĩnh vực Robotics, tăng 3 giải so với năm học trước. Trong đó, đội Robotics Trường THPT Chuyên tỉnh đoạt 3 giải quốc tế, gồm 1 giải tại châu Á tổ chức tại Trung Quốc và 2 giải tại Hoa Kỳ; đây cũng là năm thứ ba liên tiếp đội tuyển của trường tham gia thi đấu tại Hoa Kỳ. Đội Robotics Trường THCS Hợp Giang đoạt 1 giải tại Singapore.

Giữa Non nước Cao Bằng hùng vĩ, những mầm xanh tri thức đang từng ngày vươn lên, mang theo niềm tin về một nền giáo dục đổi mới, bền vững, nơi tri thức được gieo trồng từ hôm nay để ngày mai đơm hoa, kết trái, góp phần xây dựng quê hương Cao Bằng ngày càng giàu đẹp, văn minh.

Đức Duy