Khơi thông 'điểm nghẽn' mặt bằng - Kỳ 2: Tìm sự đồng thuận từ người dân

Để nhường mặt bằng cho các dự án, nhiều gia đình phải rời nơi ở cũ, thay đổi sinh kế, bắt đầu lại cuộc sống. Dẫu vậy, phần lớn những người dân trong vùng dự án vẫn sẵn sàng vì mục tiêu chung, với hy vọng một ngày mai quê hương sẽ chuyển mình đổi thay. Sự đồng thuận ấy không tự nhiên đến, nó được gây dựng bằng sự gần dân, sát dân của đội ngũ cán bộ, những cuộc đối thoại thẳng thắn và cách giải quyết quyền lợi công khai, minh bạch của chính quyền địa phương.

Lãnh đạo UBND tỉnh và các sở, ngành tiếp xúc, lắng nghe nguyện vọng của người dân xã Vĩnh Hải.

Nhường đất hôm nay, gửi niềm tin ngày mai

Nằm trong vùng quy hoạch các dự án chiến lược quốc gia suốt nhiều năm, người dân khu vực Dự án Nhà máy Điện hạt nhân Ninh Thuận 1 và Ninh Thuận 2 hiểu hơn ai hết những khó khăn khi quyền lợi về đất đai, xây dựng và đầu tư sản xuất bị hạn chế. Thế nhưng, ở những làng quê ven biển đầy nắng gió ấy vẫn luôn chất chứa khát vọng về một tương lai đổi thay. Trong căn nhà nằm trong phạm vi giải tỏa để xây dựng Nhà máy Điện hạt nhân Ninh Thuận 2, ông Võ Văn Bảy (thôn Thái An, xã Vĩnh Hải) chậm rãi kể về những năm tháng gia đình gắn bó với mảnh đất này. Những hàng cây, khoảng sân và ngôi nhà đều chứa đựng ký ức của nhiều thế hệ. Rời đi chắc chắn không dễ dàng, nhưng ông Bảy cùng gia đình đã sẵn sàng cho một bước ngoặt mới. “Người dân chúng tôi hoàn toàn đồng thuận và sẵn sàng bàn giao mặt bằng, tạo điều kiện thuận lợi để dự án sớm triển khai. Chúng tôi hiểu nhường đất hôm nay không chỉ vì sự phát triển chung của đất nước, của tỉnh mà còn vì tương lai của chính quê hương mình. Người dân mong các bước của dự án được thực hiện nhanh, chính sách được giải quyết rõ ràng để sớm an cư, ổn định cuộc sống”, ông Bảy chia sẻ.

UBND xã Phước Dinh đối thoại với người dân trong vùng dự án.

Ở những vùng dự án lớn khác, như khu vực quy hoạch đô thị sân bay Cam Lâm, nhiều gia đình sẽ phải chia tay những vườn xoài đã gắn bó qua hàng chục mùa quả. Ở Khu Kinh tế Vân Phong, có những hộ nuôi trồng thủy sản phải rời vùng mặt nước quen thuộc, thay đổi phương thức sinh kế đã theo họ gần cả đời người. Phần lớn người dân đều hiểu những dự án lớn sẽ mở thêm không gian phát triển, tạo việc làm và thay đổi diện mạo địa phương. Nhưng để niềm tin ấy trở thành sự đồng thuận bền vững, bài toán không chỉ là chi trả tiền bồi thường đúng và đủ. Điều quan trọng hơn là phải giúp người dân ổn định nơi ở, chuyển đổi nghề nghiệp và tìm được chỗ đứng trong chính quá trình phát triển mà họ đã nhường đất để tạo nên.

Xây dựng Khu tái định cư Vạn Thắng phục vụ cho việc di dân các dự án lớn tại Vân Phong.

Cả hệ thống chính trị vào cuộc

Trong số 40 dự án trọng điểm, dự án nào nhận được sự ủng hộ của người dân, dự án đó sẽ đẩy nhanh được tiến độ thực hiện. Sự đồng thuận không tự nhiên có. Đó là kết quả của nhiều cuộc gặp gỡ, đối thoại và cả những bước chân kiên trì của cán bộ xuống từng thôn, từng khu dân cư. Tại xã Vĩnh Hải, Dự án Nhà máy Điện hạt nhân Ninh Thuận 2 là công trình đặc biệt quan trọng cấp quốc gia, được định hướng đưa vào vận hành giai đoạn 2031 - 2035, với tổng công suất từ 4.000 - 6.400MW. Dự án này có khối lượng giải phóng mặt bằng (GPMB) rất lớn, tổng diện tích cần thu hồi lên đến 466,3ha (trong đó 413,6ha phục vụ xây dựng Nhà máy Điện hạt nhân Ninh Thuận 2) liên quan đến 793 hộ dân và 3.071 ngôi mộ. Hồ sơ đất đai trải qua nhiều thời kỳ, có trường hợp chưa được cấp giấy chứng nhận, có thửa đất biến động về người sử dụng và tài sản trên đất. Mỗi hồ sơ vì thế không chỉ là những con số, mà còn chứa đựng một lịch sử sử dụng đất cần được xác minh cẩn trọng.

Để công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư (TĐC) diễn ra thuận lợi, cả hệ thống chính trị đã vào cuộc, luôn gần dân, sát dân. Từ Bí thư Đảng ủy cho tới Chủ tịch UBND xã Vĩnh Hải trực tiếp xuống từng nhà để lắng nghe tâm tư, nguyện vọng của người dân. Từ giá đền bù cho tới nơi TĐC mới đều được địa phương lấy ý kiến Nhân dân một cách kỹ lưỡng. Chính vì vậy, khi tiến hành GPMB, phần lớn người dân đều đồng thuận. Tính đến cuối tháng 6-2026, tổng diện tích đất đã thu hồi đạt 403,3ha/413,6ha, tương đương 97,5%; giá trị giải ngân đạt 1.588 tỷ đồng. Đây là tốc độ GPMB rất đáng khích lệ, tạo tiền đề cho những giai đoạn tiếp theo của dự án.

Người dân trong vùng Dự án Nhà máy Điện hạt nhân Ninh Thuận 1 nhận tiền đền bù.

Ông Nguyễn Văn Quế - Chủ tịch UBND xã Vĩnh Hải chia sẻ: “Địa phương xác định đây là dự án trọng điểm quốc gia, phục vụ sự phát triển chung của cả nước. Vì vậy, ngay từ đầu, cả hệ thống chính trị của xã đã tập trung nguồn lực, đẩy nhanh tiến độ cắm mốc xác định ranh giới thu hồi đất và vùng an toàn của dự án cũng như các hạng mục liên quan. Đội ngũ cán bộ tham gia kiểm kê, bồi thường được yêu cầu rà soát các quyết định về giá đất cụ thể, bảo đảm chặt chẽ về pháp lý trong triển khai công tác bồi thường, hỗ trợ người dân. Đặc biệt, quyền lợi của người dân luôn được đặt lên hàng đầu; mọi tâm tư, nguyện vọng của người dân luôn được lắng nghe, ghi nhận. Điều đó đã và đang tạo ra sự đồng thuận trong nhân dân”.

Đồng chí TRỊNH MINH HOÀNG - Phó Chủ tịch UBND tỉnh: Vướng mắc lớn nhất trong việc đẩy nhanh tiến độ bồi thường, đầu tư các dự án từ nguồn vốn đầu tư công và ngoài ngân sách hiện nay chính là công tác GPMB. Đây được xem là điểm nghẽn trong các điểm nghẽn. Để phục vụ cho mục tiêu tăng trưởng hai con số, UBND tỉnh đang tập trung hết sức quyết liệt cho công tác này. Đối với các dự án đang triển khai có vướng mắc về mặt bằng, lãnh đạo các cấp trực tiếp đến hiện trường để chỉ đạo địa phương tháo gỡ từng trường hợp cụ thể, thông qua đối thoại, vận động để tạo sự đồng thuận trong Nhân dân, đồng thời xử lý nghiêm các vấn đề phát sinh. Người đứng đầu các địa phương phải vào cuộc một cách quyết liệt, xem đây là nhiệm vụ trọng tâm để phối hợp chặt chẽ với các ban, ngành, trực tiếp nắm bắt và tháo gỡ từng nút thắt, bảo đảm tiến độ bàn giao mặt bằng sạch cho nhà đầu tư đúng cam kết, tạo động lực bứt phá mạnh mẽ cho kinh tế - xã hội của toàn vùng.

Tại xã Cam Lâm, nơi có khối lượng GPMB lên đến hàng chục nghìn hộ, những bước chân dân vận cũng đang len vào từng đường làng, khu dân cư. Cấp ủy, chính quyền xã phối hợp với Ủy ban MTTQ Việt Nam xã, các tổ chức đoàn thể và ban công tác Mặt trận thôn phân công cán bộ đến từng hộ dân. Không phải cuộc gặp nào cũng có thể tháo gỡ ngay vướng mắc. Có gia đình cán bộ phải đến nhiều lần. Lần đầu là để nghe những bức xúc còn chất chứa; lần sau mới từng bước đối chiếu hồ sơ, giải thích chính sách, mức bồi thường và chế độ hỗ trợ. Từ những cuộc trò chuyện như thế, khoảng cách giữa chính quyền và người dân dần được thu hẹp. Ông Trần Văn Châu - Bí thư Đảng ủy xã Cam Lâm cho biết: "Công tác GPMB không thể chỉ triển khai bằng văn bản hay những cuộc họp hành chính. Cán bộ phải đi từng ngõ, gõ từng nhà, gặp từng hộ dân để nghe người dân nói và giải thích những vấn đề chưa rõ. Chính sách phải được truyền đạt bằng ngôn ngữ gần gũi, dễ hiểu. Những kiến nghị chính đáng phải được tiếp nhận và trả lời kịp thời. Khi người dân hiểu dự án có ý nghĩa thế nào đối với địa phương và quyền lợi của mình được bảo đảm ra sao, sự đồng thuận sẽ cao hơn".

Theo ông Châu, vai trò của Mặt trận, ban công tác Mặt trận thôn và những người có uy tín trong khu dân cư đặc biệt quan trọng. Họ hiểu hoàn cảnh từng gia đình, biết những điều người dân còn băn khoăn và có thể giúp chính quyền lựa chọn cách tuyên truyền, vận động phù hợp. Chính những cuộc đối thoại trực tiếp ấy đã góp phần chuyển sự băn khoăn thành sẻ chia, biến những chủ trương lớn thành câu chuyện gần gũi với từng gia đình.

An cư, giữ vững sinh kế

Với người dân có đất bị thu hồi, nỗi lo canh cánh là vấn đề an cư, lạc nghiệp. Chỉ khi nào Nhà nước bố trí TĐC phù hợp, tạo được sinh kế thì người dân mới đồng thuận bàn giao mặt bằng. Ông Nguyễn Minh Thư - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường khẳng định, một trong những khó khăn lớn của công tác GPMB hiện nay là một số khu TĐC chưa hoàn thiện hạ tầng; việc đối thoại ở một số nơi chưa thường xuyên, khiến người dân còn băn khoăn về chính sách. Tuy vậy, điểm nghẽn lớn nhất vẫn nằm ở khâu tổ chức thực hiện và sự phối hợp trong giải quyết từng hồ sơ cụ thể. Do đó, ngay từ giai đoạn chuẩn bị đầu tư, chủ đầu tư và địa phương phải rà soát đầy đủ số hộ cần TĐC; xác định quỹ đất, quy mô hạ tầng, giá đất, tiến độ xây dựng và các dịch vụ thiết yếu. Khu TĐC không chỉ cần có điện, đường, nước mà phải gắn với trường học, y tế, việc làm và sinh kế. Nguyên tắc “nơi ở mới bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ” phải được thể hiện bằng điều kiện sống thực tế, không chỉ ở giá trị lô đất.

Hạ tầng nghĩa trang mới xây dựng để di dời mồ mả ở xã Phước Dinh.

Đối với những dự án có khối lượng di dời lớn, phải xây dựng phương án chuyển đổi nghề, đào tạo lao động và hỗ trợ phục hồi sản xuất. Chỉ khi nhìn thấy cuộc sống tương lai, người dân mới có thể an tâm rời nơi ở cũ. Như tại Khu TĐC Vạn Thắng, giai đoạn 1 nằm trên địa bàn xã Vạn Thắng và xã Tu Bông, đã có nhiều gia đình bốc thăm chọn lô để xây dựng nhà mới nhằm nhường đất thực hiện các dự án đô thị lớn tại địa phương. Ông Trương Thái Thọ (thôn Tân Dân 1) có hơn 0,1ha đất bị ảnh hưởng bởi dự án, trong đó có hơn 800m² đất ở và được bố trí 2 lô TĐC. Sau khi được cán bộ giải thích các chính sách, gia đình ông đồng thuận bàn giao mặt bằng. “Chính sách bồi thường tại dự án phù hợp nên gia đình tôi đồng ý bàn giao đất. Chúng tôi đã bốc thăm, xác định được vị trí lô đất và đang chờ hoàn thành nghĩa vụ tài chính để nhận đất xây nhà”, ông Thọ vui vẻ cho hay.

Sự chuyển động ở xã Vạn Thắng cho thấy, khi quỹ đất TĐC được chuẩn bị, người dân có thêm cơ sở để an tâm bàn giao mặt bằng, tạo thuận lợi cho công tác GPMB. Người dân thực sự an lòng khi nhìn thấy một mái nhà mới, một công việc mới và tương lai ổn định sau khi nhường đất. Chính quyền chỉ có thể giữ vững niềm tin khi chính sách được áp dụng công bằng, minh bạch và nhất quán từ hộ đầu tiên đến hộ cuối cùng.