Khơi thông 'điểm nghẽn' về chuyển đổi số

1. Tháng 4 và 5-2026, Hà Nội tiếp tục cho thấy xung lực chuyển đổi số mạnh mẽ. Bức tranh hành chính công ghi nhận những con số và chuyển biến thực chất. Việc xử lý văn bản điện tử kết hợp tích hợp chặt chẽ với chữ ký số chuyên dùng được phân cấp, định danh rõ ràng đã trở thành quy chuẩn bắt buộc. Nền tảng điều hành, quản trị tập trung HanoiWork đang từng bước chứng minh vai trò lõi khi số hóa toàn diện quy trình nội bộ, cho phép giám sát tiến độ công việc của từng cán bộ, công chức theo thời gian thực. Hệ thống này, kết hợp với ứng dụng công dân số iHanoi, đã tạo nên một trục kết nối đồng bộ, đưa dữ liệu từ cấp thành phố xuống thẳng cấp xã, phường, minh chứng cho một chính quyền số đang dần hình thành rõ nét.

Tuy nhiên, thực tế còn không ít “điểm nghẽn” khiến Hà Nội chưa thể bứt phá toàn diện về chuyển đổi số. Những “ốc đảo dữ liệu” vẫn tồn tại dai dẳng khi một số phần mềm chuyên ngành cũ chưa thể liên thông hoàn toàn với trục dữ liệu chung, tạo ra sự cát cứ thông tin. Đáng ngại hơn, khi cấp trung gian không còn, việc phân cấp, ủy quyền được triển khai mạnh mẽ, áp lực công việc đổ dồn trực tiếp xuống cơ sở, đã bộc lộ ngay “khoảng trống năng lực số” của một bộ phận cán bộ, công chức cấp xã, phường. Nhiều người vẫn mang tâm lý “ngại dùng hệ thống”, thao tác đối phó hoặc thiếu kỹ năng bảo mật an toàn thông tin, khiến quy trình số đôi khi lại bị tắc nghẽn bởi chính rào cản con người.

Bên cạnh đó, “điểm nghẽn” lớn nhất đang kìm hãm dòng chảy công nghệ chính là sự vênh nhau giữa tốc độ phát triển công nghệ và thể chế. Các quy định pháp lý về đầu tư công nghệ thông tin, định mức tài chính, thủ tục mua sắm công hay thuê dịch vụ số hiện nay vẫn rườm rà, mất nhiều thời gian phê duyệt. Một phần mềm vừa được đấu thầu xong có khi đã lỗi thời so với thực tế.

2. Để không bị tụt lại phía sau, Ban Chỉ đạo chuyển đổi số thành phố Hà Nội đã nhanh chóng triển khai các giải pháp quyết liệt. Đầu tháng 5-2026, Đề án tổng thể ứng dụng Internet of Things (IoT - Internet vạn vật) và xây dựng nền tảng dữ liệu thời gian thực được ban hành nhằm bắt buộc mở cổng API (Application Programming Interface - Giao diện lập trình ứng dụng - một điểm giao tiếp kỹ thuật được thiết lập để làm trung gian giữa các phần mềm khác nhau), phá vỡ các ốc đảo dữ liệu. Các chiến dịch “làm sạch dữ liệu” được triển khai liên tục từ cơ sở, kết hợp với việc kích hoạt các tổ công nghệ số cộng đồng, tổ hành chính công xung kích làm “cánh tay nối dài” hướng dẫn người dân và hỗ trợ công chức. Hà Nội cũng đang tìm cách khơi thông nguồn lực tài chính, ưu tiên ngân sách cho các nền tảng số dùng chung thay vì đầu tư manh mún.

Tuy nhiên, những giải pháp trên mới chỉ là điều kiện cần - tức là xây dựng phần “khung” hạ tầng. Điều kiện đủ, mang tính quyết định thành bại của cuộc cách mạng này, lại nằm ở phần “lõi” bên trong: Đó là vai trò, trách nhiệm và tư duy hành động của các cấp ủy Đảng, trực tiếp là Đảng ủy các xã, phường và từng cá nhân cán bộ, công chức tại cơ sở.

Trước hết, đối với Đảng ủy các xã, phường, chuyển đổi số phải được đặt ở vị trí trung tâm của công tác lãnh đạo, là thước đo năng lực chính trị chứ không thể khoán trắng cho bộ phận chuyên môn. Đảng ủy cơ sở cần ban hành các Nghị quyết chuyên đề về “Số hóa địa phương” với các chỉ tiêu định lượng thể hiện rõ quyết tâm như: 100% hồ sơ phải được ký số, 100% cán bộ phải xử lý công việc trực tuyến...

Đặc biệt, vai trò gương mẫu của người đứng đầu, cán bộ chủ chốt rất quan trọng. Nếu đồng chí Bí thư, Phó Bí thư Đảng ủy hay Chủ tịch UBND xã, phường vẫn giữ thói quen duyệt hồ sơ giấy, thì bộ máy cấp dưới không bao giờ có động lực dịch chuyển. Song song, công tác cán bộ phải thực sự kiên quyết; cần mạnh dạn thay thế, điều chuyển những cán bộ trì trệ, có tư duy chống đối hoặc cố tình né tránh công nghệ để làm gương.

Đối với đội ngũ cán bộ, công chức cơ sở, những người trực tiếp tương tác với nhân dân, việc chuẩn hóa “năng lực hành vi số” là yêu cầu bắt buộc. Mỗi công chức phải coi công nghệ là công cụ giải phóng sức lao động chứ không phải là gánh nặng. Họ phải chuyển từ tâm lý “ngại dùng” sang chủ động học hỏi, nâng cao kỹ năng bảo mật và quản trị dữ liệu.

Nhiệm vụ cốt lõi của mỗi người lúc này là bảo đảm dữ liệu đầu vào luôn “đúng, đủ, sạch, sống”, bởi dữ liệu cơ sở có sạch thì hệ thống điều hành thông minh của thành phố mới có thể phân tích đúng. Đồng thời, mỗi công chức phải thay đổi tư duy tiếp dân, từ “làm thay, viết hộ” sang hướng dẫn để người dân tự thực hiện, biến áp lực từ sự giám sát của người dân thành động lực tự thân để cải cách.

3. Nhìn lại chặng đường gần 1 năm qua, việc vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp gắn với đẩy mạnh chuyển đổi số chính là một mũi tên trúng hai đích: Vừa tinh gọn bộ máy, vừa hiện đại hóa phương thức quản trị. Dù những điểm nghẽn hiện tại là không nhỏ, nhưng chúng ta hoàn toàn có quyền kỳ vọng và tin tưởng vào một sự bứt phá mạnh mẽ trong nửa cuối năm 2026.

Mô hình chính quyền địa phương 2 cấp sau thời gian đầu bỡ ngỡ giờ đây đã đi vào quỹ đạo, dần khẳng định hiệu lực, hiệu quả rõ nét. Quan trọng hơn, hệ thống chính trị Thủ đô đã hình thành được một “quán tính tích cực”, đó là làn sóng nhận thức mới về tầm quan trọng của công nghệ đã lan tỏa đến tận từng thôn, tổ dân phố, từng cán bộ, đảng viên và người dân.

Với nền tảng hạ tầng đang hoàn thiện từng ngày, cùng sự thay đổi quyết liệt trong tư duy lãnh đạo của các cấp ủy Đảng và ý thức trách nhiệm của đội ngũ công chức, Hà Nội chắc chắn sẽ khơi thông được các “điểm nghẽn”, để thực sự bứt phá toàn diện, đưa chuyển đổi số trở thành động lực mới cho sự phát triển.