Kiến tạo vị thế quốc gia!

Các giàn khai thác tại mỏ Bạch Hổ

1. Lịch sử phát triển của nhân loại cho thấy, mỗi bước nhảy vọt về kinh tế-xã hội đều gắn liền với những cuộc cách mạng KHCN. Nếu năng lượng hơi nước mở ra thời đại công nghiệp lần thứ nhất, điện năng và dây chuyền sản xuất tạo nên cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ hai, thì ngày nay, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, tự động hóa, công nghệ vật liệu mới và năng lượng xanh đang tái định hình cấu trúc phát triển toàn cầu.

Trong nhiều thập niên, dầu mỏ, khí đốt hay khoáng sản từng được xem là lợi thế chiến lược của nhiều quốc gia. Tuy nhiên, thực tế phát triển cho thấy tài nguyên tự nhiên chỉ tạo ra cơ hội ban đầu; còn khả năng chuyển hóa tài nguyên thành giá trị gia tăng bền vững lại phụ thuộc vào KHCN. Một mỏ dầu có thể đem lại nguồn thu lớn trong một giai đoạn nhất định, nhưng nếu không có công nghệ khai thác tiên tiến, hệ thống chế biến sâu, năng lực quản trị hiện đại và chuỗi công nghiệp phụ trợ đồng bộ, giá trị tạo ra sẽ bị giới hạn. Ngược lại, nhiều quốc gia gần như không có tài nguyên nhưng nhờ làm chủ công nghệ đã trở thành cường quốc công nghiệp và tài chính toàn cầu.

Điều này đặc biệt đúng trong kỷ nguyên chuyển dịch năng lượng hiện nay. Khi thế giới hướng tới giảm phát thải, phát triển kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn, các ngành công nghiệp truyền thống buộc phải tái cấu trúc sâu rộng. Những doanh nghiệp chậm đổi mới công nghệ sẽ mất lợi thế, thậm chí bị loại khỏi chuỗi giá trị toàn cầu. Bởi vậy, KHCN giờ đây không chỉ là công cụ nâng cao hiệu quả sản xuất, mà còn là điều kiện tồn tại và phát triển.

Lãnh đạo Petrovietnam và Tổng công ty Lọc hóa dầu Việt Nam (BSR) giới thiệu với đồng chí Phan Văn Giang, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng các sản phẩm từ NMLD Dung Quất (năm 2025)

2. Chặng đường hơn 50 năm xây dựng và phát triển của Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam), tiền thân là Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Việt Nam, là một ví dụ điển hình cho vai trò đặc biệt của KHCN trong việc hình thành năng lực cạnh tranh và hoàn thiện chuỗi giá trị công nghiệp hiện đại.

Ở giai đoạn đầu, hoạt động của Petrovietnam chủ yếu tập trung vào tìm kiếm, thăm dò và khai thác dầu thô. Khi đó, năng lực công nghệ trong nước còn hạn chế, phụ thuộc nhiều vào đối tác nước ngoài. Nhưng chính yêu cầu phát triển trong điều kiện khó khăn, địa chất phức tạp và môi trường biển khắc nghiệt đã thúc đẩy Petrovietnam từng bước đầu tư cho nghiên cứu khoa học, đào tạo nhân lực kỹ thuật và tiếp nhận công nghệ tiên tiến.

Một trong những dấu mốc có ý nghĩa đặc biệt là việc nghiên cứu và khai thác thành công dầu trong tầng đá móng nứt nẻ tại mỏ Bạch Hổ. Đây không chỉ là thành công kinh tế đơn thuần, mà còn là thành tựu khoa học được quốc tế ghi nhận. Thành công ấy đã chứng minh rằng KHCN có thể biến những điều tưởng như không thể thành hiện thực.

Quan trọng hơn, từ nền tảng công nghệ khai thác dầu khí, Petrovietnam từng bước phát triển toàn bộ chuỗi giá trị năng lượng - công nghiệp, từ tìm kiếm, khai thác, vận chuyển, chế biến đến sản xuất điện, phân bón và dịch vụ kỹ thuật chất lượng cao. Nếu không có KHCN, Petrovietnam khó có thể xây dựng và vận hành các tổ hợp công nghiệp quy mô lớn như Nhà máy Lọc dầu Dung Quất, các nhà máy điện khí, hệ thống đường ống dẫn khí ngoài khơi hay các công trình biển phức tạp… Càng không thể hình thành đội ngũ kỹ sư, chuyên gia có khả năng thiết kế, chế tạo và vận hành nhiều hạng mục kỹ thuật mà trước đây hoàn toàn phụ thuộc vào nước ngoài.

Cụm công trình “Nâng cao hiệu quả của Nhà máy đạm Phú Mỹ thông qua việc ứng dụng các giải pháp công nghệ và tối ưu hóa công tác vận hành, bảo dưỡng” không chỉ duy trì hoạt động ổn định mà còn liên tục vượt công suất thiết kế, giảm tiêu hao và mở rộng chuỗi sản phẩm nhờ hàng nghìn giải pháp kỹ thuật do chính đội ngũ kỹ sư của mình nghiên cứu và triển khai.

Điều đáng nói, KHCN không chỉ giúp Petrovietnam tăng sản lượng hay doanh thu mà còn tạo ra năng lực nội sinh cho nền kinh tế. Từ một ngành chủ yếu khai thác tài nguyên, Petrovietnam đã góp phần hình thành hệ sinh thái công nghiệp - năng lượng hoàn chỉnh của Việt Nam. Cùng với các dự án dầu khí là sự phát triển của cơ khí chế tạo, logistics biển, tự động hóa, điện khí, hóa dầu, dịch vụ kỹ thuật và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao… Nói cách khác, KHCN đã giúp mở rộng giá trị từ “một giếng dầu” thành cả một chuỗi công nghiệp liên kết.

Đó cũng là lý do nhiều chuyên gia cho rằng giá trị lớn nhất mà Petrovietnam mang lại không chỉ là nguồn thu ngân sách, mà còn là quá trình tích lũy tri thức công nghệ và hình thành năng lực công nghiệp quốc gia.

3. Trong thế giới đang cạnh tranh ngày càng gay gắt như hiện nay, dữ liệu trở thành “tài nguyên chiến lược”, còn trí tuệ nhân tạo, công nghệ số và năng lượng xanh trở thành động lực phát triển chủ đạo. Điều này đặt ra yêu cầu tái định vị đối với các tập đoàn năng lượng truyền thống, trong đó có Petrovietnam. Nếu trước đây, lợi thế chủ yếu nằm ở trữ lượng dầu khí và năng lực khai thác, thì nay lợi thế cạnh tranh sẽ phụ thuộc vào khả năng chuyển đổi số, tối ưu hóa vận hành, giảm phát thải và tham gia chuỗi năng lượng mới.

Tại Petrovietnam, ứng dụng AI, dữ liệu lớn, tự động hóa và quản trị số trong toàn bộ hoạt động sản xuất kinh doanh... đang được Tập đoàn đẩy mạnh. Các mô hình “mỏ thông minh”, “nhà máy thông minh”, giám sát vận hành từ xa hay bảo dưỡng dự báo không chỉ giúp tiết giảm chi phí mà còn nâng cao độ an toàn và hiệu quả vận hành.

Lãnh đạo Petrovietnam trao bằng khen cho 9 công trình/cụm công trình đạt Giải thưởng Khoa học và Công nghệ Dầu khí Việt Nam năm 2026.

Cùng với đó, Petrovietnam đang từng bước mở rộng sang các lĩnh vực năng lượng mới như LNG, điện gió ngoài khơi, hydrogen, ammonia xanh và thu hồi-lưu trữ carbon. Đây là những lĩnh vực có hàm lượng công nghệ rất cao và sẽ quyết định vị thế của các doanh nghiệp năng lượng trong tương lai. Có thể thấy, KHCN giờ đây không chỉ giúp Petrovietnam phát triển, mà còn giúp Tập đoàn “tái sinh” trong một chu kỳ phát triển mới của ngành năng lượng toàn cầu.

Câu chuyện này cho thấy một thực tế: quốc gia nào làm chủ công nghệ, quốc gia đó sẽ có lợi thế trong cạnh tranh và phát triển. Trong kỷ nguyên mới, KHCN không chỉ là vấn đề của phòng thí nghiệm hay giới nghiên cứu, mà phải trở thành chiến lược quốc gia, chiến lược doanh nghiệp và cả văn hóa phát triển. Như tại Petrovietnam, khi KHCN được đặt vào trung tâm chiến lược phát triển, doanh nghiệp không chỉ nâng cao hiệu quả sản xuất mà còn có khả năng mở rộng không gian tăng trưởng, hình thành hệ sinh thái công nghiệp mới và tạo sức lan tỏa cho toàn nền kinh tế.

Trong một thế giới biến động nhanh, khoảng cách phát triển giữa các quốc gia sẽ ngày càng được quyết định bởi tốc độ đổi mới sáng tạo. Những lợi thế truyền thống có thể mất đi, nhưng tri thức và công nghệ sẽ tiếp tục tạo ra giá trị mới. Đó cũng là thông điệp quan trọng trong kỷ nguyên mới: muốn phát triển nhanh và bền vững, không có con đường nào khác ngoài đầu tư cho KHCN, làm chủ tri thức và xây dựng năng lực đổi mới sáng tạo quốc gia!