Khơi thông nguồn lực đất đai, tài sản công: 'Đòn bẩy' mở rộng phát triển

Mở rộng không gian phát triển

Bước vào giai đoạn phát triển mới với mục tiêu tăng trưởng nhanh, bền vững, Hà Nội đang đứng trước yêu cầu phải khai thác hiệu quả hơn các nguồn lực nội sinh để tạo dư địa phát triển. Trong đó, đất đai và tài sản công được xác định là hai nguồn lực đặc biệt quan trọng, không chỉ tạo không gian phát triển mà còn tạo nguồn lực tài chính cho đầu tư kết cấu hạ tầng, phát triển đô thị và nâng cao chất lượng các dịch vụ công.

Việc Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 02-NQ/TW ngày 17/3/2026 về xây dựng và phát triển Thủ đô trong kỷ nguyên mới, cùng với Luật Thủ đô năm 2026 và các cơ chế đặc thù dành cho Hà Nội đã tạo hành lang pháp lý quan trọng để thành phố tiếp tục đổi mới tư duy quản trị, khai thác hiệu quả hơn các nguồn lực phục vụ phát triển.

Trong bối cảnh đó, đất đai không chỉ là tư liệu sản xuất hay nguồn tài nguyên hữu hạn mà còn là nguồn lực chiến lược để mở rộng không gian tăng trưởng. Theo GS. Đặng Hùng Võ, nguyên Thứ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường trước đây, để đất đai thực sự trở thành động lực phát triển, không chỉ cần tiếp tục hoàn thiện Luật Đất đai mà còn phải rà soát những quy định còn chồng chéo, siết chặt kỷ luật trong tổ chức thực thi, tăng cường công khai, minh bạch thông tin và đặc biệt là "vốn hóa" đất đai, chuyển giá trị của tài nguyên thành nguồn lực tài chính phục vụ phát triển. Khi giá trị gia tăng từ đất được điều tiết hợp lý để đầu tư trở lại cho hạ tầng và phát triển đô thị, đất đai sẽ thực sự trở thành nguồn lực "động" của nền kinh tế.

Hà Nội đang sở hữu nguồn lực đất đai rất lớn. Thành phố hiện có hơn 335.984ha đất tự nhiên. Ảnh: Quang Thái

Thực tế cho thấy thành phố Hà Nội đang sở hữu nguồn lực đất đai rất lớn. Thành phố hiện có hơn 335.984ha đất tự nhiên, tương ứng hơn 4,18 triệu thửa đất. Để phát huy hiệu quả nguồn lực này, Hà Nội đang tập trung xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai thống nhất, hiện đại, coi đây là nền tảng của quản trị số. Theo số liệu của thành phố, dữ liệu không gian địa chính đã hoàn thành đối với hơn 3,23 triệu thửa đất, đạt trên 80% khối lượng; đồng thời hơn 5,67 triệu bản ghi về chủ sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất đã được trích xuất để rà soát, chuẩn hóa.

Thành phố cũng đang đẩy nhanh tiến độ xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai theo tiêu chí "đúng - đủ - sạch - sống", kết nối với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư để từng bước minh bạch hóa thị trường đất đai, nâng cao hiệu quả quản lý và rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục hành chính. Song song với hiện đại hóa quản trị là việc chủ động đưa nguồn lực đất đai vào phục vụ phát triển thông qua các cơ chế thị trường minh bạch. Theo Kế hoạch số 135/KH-UBND ngày 7/4/2026 của UBND thành phố Hà Nội về đấu giá quyền sử dụng đất năm 2026, Hà Nội dự kiến tổ chức đấu giá 306 dự án, khu đất với tổng diện tích khoảng 728,97ha, tổng số tiền trúng đấu giá dự kiến khoảng 63.031,47 tỷ đồng. Đây không chỉ là nguồn thu quan trọng cho ngân sách mà còn tạo nguồn lực để đầu tư trở lại cho hệ thống giao thông, giáo dục, y tế và các công trình hạ tầng thiết yếu, hình thành vòng tuần hoàn tích cực giữa khai thác nguồn lực và phát triển.

Thành phố Hà Nội đang đẩy nhanh tiến độ xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai theo tiêu chí "đúng - đủ - sạch - sống", kết nối với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Ảnh: Phạm Hùng

Tuy nhiên, theo ông Mai Văn Phấn, Phó Cục trưởng Cục Quản lý đất đai (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), một trong những khó khăn lớn hiện nay là sự thiếu đồng bộ giữa các loại quy hoạch, khiến quá trình tiếp cận đất đai của nhà đầu tư còn kéo dài và phát sinh nhiều thủ tục. Luật Đất đai năm 2024 đã bổ sung nhiều cơ chế mới về tích tụ, tập trung đất đai, sử dụng đất đa mục đích và mở rộng quyền chủ động cho địa phương, tạo cơ sở để khai thác hiệu quả hơn nguồn lực đất đai gắn với quy hoạch, hạ tầng và nhu cầu phát triển. Khi các "điểm nghẽn" về quy hoạch, thủ tục và pháp lý được tháo gỡ đồng bộ, nguồn lực đất đai sẽ được phân bổ hiệu quả hơn, góp phần thúc đẩy đầu tư và mở rộng không gian phát triển của Thủ đô.

Cùng với đất đai, tài sản công cũng là nguồn lực được khai thác hiệu quả hơn trong bối cảnh Hà Nội đang sắp xếp tổ chức bộ máy và tổ chức lại không gian phát triển. Việc rà soát, sắp xếp quỹ nhà, đất, trụ sở và các tài sản công dôi dư theo hướng công khai, minh bạch, sử dụng đúng mục đích không chỉ góp phần phòng, chống thất thoát, lãng phí mà còn tạo thêm nguồn lực cho đầu tư phát triển và nâng cao hiệu quả quản trị đô thị. Đây cũng là yêu cầu trọng tâm để Thủ đô tiếp tục mở rộng không gian phát triển, nâng cao năng lực cạnh tranh và hiện thực hóa mục tiêu phát triển nhanh, bền vững trong những năm tới.

Biến nguồn lực thành động lực phát triển

Nếu đất đai và tài sản công được xác định là những nguồn lực chiến lược của Thủ đô thì nhiệm vụ đặt ra hiện nay là nhanh chóng chuyển hóa những nguồn lực ấy thành động lực phát triển. Điều đó đòi hỏi Hà Nội không chỉ tiếp tục hoàn thiện thể chế mà còn đổi mới phương thức quản trị, khai thác hiệu quả từng tấc đất, từng tài sản công trên cơ sở quy hoạch đồng bộ, chuyển đổi số và kỷ cương trong tổ chức thực hiện.

Định hướng này đang được thành phố cụ thể hóa bằng việc triển khai đồng bộ Nghị quyết số 02-NQ/TW của Bộ Chính trị, Luật Thủ đô năm 2026 và Quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm. Đây được xem là ba trụ cột tạo nền tảng pháp lý và định hướng phát triển cho Hà Nội trong giai đoạn mới.

Tại Hội nghị triển khai thi hành Luật Thủ đô năm 2026 diễn ra đầu tháng 5 vừa qua, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng đã nhấn mạnh yêu cầu gắn việc triển khai thi hành Luật với Quy hoạch Thủ đô và Nghị quyết số 02-NQ/TW của Bộ Chính trị; đồng thời quán triệt nguyên tắc "rõ người, rõ việc, rõ tiến độ, rõ trách nhiệm, rõ sản phẩm, rõ thẩm quyền" nhằm bảo đảm Luật Thủ đô và các cơ chế, chính sách đặc thù nhanh chóng đi vào cuộc sống. Từ nền tảng thể chế mới này, Hà Nội sẽ chủ động hơn trong quyết định phương thức khai thác quỹ đất, phát huy giá trị tài sản công, huy động nguồn lực xã hội và tổ chức lại không gian phát triển của một đô thị đặc biệt.

Từ nền tảng đó, thành phố đang đẩy mạnh đổi mới phương thức quản trị bằng dữ liệu số. Không chỉ hoàn thiện cơ sở dữ liệu đất đai, Hà Nội cũng ban hành Kế hoạch số 220/KH-UBND ngày 9/6/2026 về xây dựng Kho dữ liệu dùng chung (Data Lakehouse). Trong đó, các cơ sở dữ liệu về đất đai, quy hoạch, xây dựng, tài sản công và các lĩnh vực chuyên ngành sẽ được chuẩn hóa, tích hợp và kết nối đồng bộ, khắc phục tình trạng dữ liệu phân tán, nâng cao chất lượng dự báo, rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục hành chính, giảm chi phí cho người dân và doanh nghiệp.

Thành phố Hà Nội đang tiếp tục rà soát, xử lý các dự án sử dụng đất chậm triển khai, kiên quyết thu hồi đối với những dự án không còn đủ điều kiện thực hiện. Ảnh: Phạm Hùng

Song song với đổi mới quản trị, thành phố cũng quyết tâm tháo gỡ các "điểm nghẽn" trong quản lý và sử dụng đất. Thành phố Hà Nội đang tiếp tục rà soát, xử lý các dự án sử dụng đất chậm triển khai, kiên quyết thu hồi đối với những dự án không còn đủ điều kiện thực hiện, đồng thời tạo điều kiện để các dự án có năng lực sớm được triển khai.

Cùng với đất đai, Hà Nội xác định khai thác hiệu quả tài sản công là giải pháp quan trọng để bổ sung nguồn lực cho đầu tư phát triển. Kế hoạch số 94/KH-UBND ban hành ngày 11/3/2026 về nâng cao hiệu quả công tác sắp xếp, quản lý, sử dụng trụ sở, tài sản công sau sắp xếp đơn vị hành chính hai cấp đặt mục tiêu hoàn thành kiểm kê, chuẩn hóa và cập nhật 100% trụ sở, cơ sở nhà, đất vào cơ sở dữ liệu tập trung; đồng thời đẩy nhanh xử lý các cơ sở không sử dụng, sử dụng kém hiệu quả hoặc sử dụng không đúng mục đích. Bên cạnh đó, thành phố cũng cụ thể hóa các phương thức khai thác tài sản kết cấu hạ tầng do Nhà nước đầu tư, quản lý theo Luật Thủ đô, tạo cơ sở pháp lý để phát huy hiệu quả giá trị của tài sản công, tăng nguồn lực cho đầu tư phát triển.

Thực tiễn cho thấy, khơi thông nguồn lực đất đai và tài sản công không chỉ là giải pháp trước mắt nhằm chống lãng phí hay tăng nguồn thu ngân sách, mà còn là bước chuyển trong tư duy phát triển của Hà Nội: Từ quản lý nguồn lực sang kiến tạo nguồn lực, từ khai thác tài nguyên sang phát huy giá trị. Khi các cơ chế mới của Luật Thủ đô được triển khai đồng bộ, Thủ đô sẽ có thêm dư địa phát triển, thêm nguồn lực đầu tư và thêm động lực để giữ vững vai trò "đầu tàu" tăng trưởng của cả nước.