Không gian mới - giá trị mới - nguồn lực mới cho làng nghề Thủ đô

Trong chuyến kiểm tra thực tế tại xã Thường Tín ngày 10-3, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy Nguyễn Duy Ngọc đã nhấn mạnh, địa phương cần đẩy mạnh phát triển làng nghề gắn với xây dựng thương hiệu sản phẩm, mở rộng thị trường tiêu thụ và giải quyết việc làm cho người dân. Đặc biệt, cần quan tâm đào tạo, chuyển đổi nghề cho lao động, từng bước chuyển từ lao động nông nghiệp, thủ công năng suất thấp sang lao động có trình độ chuyên môn cao. Từ định hướng này, bài toán phát triển làng nghề của Hà Nội có thể nhìn rõ qua ba trụ cột: Không gian phát triển mới, giá trị sản phẩm mới và nguồn lực lao động mới - những yếu tố có ý nghĩa quyết định đối với mục tiêu tăng trưởng kinh tế của thành phố trong thời gian tới.

Trước hết là không gian phát triển mới cho làng nghề. Nhiều năm qua, không ít làng nghề của Hà Nội vẫn duy trì mô hình sản xuất xen kẽ trong khu dân cư. Điều này khiến việc mở rộng quy mô sản xuất gặp nhiều khó khăn, đồng thời gây áp lực lớn lên hạ tầng giao thông và môi trường sống, chưa đáp ứng nhu cầu sản xuất hiện đại. Vì vậy, việc quy hoạch và xây dựng các cụm công nghiệp làng nghề đang được xem là giải pháp căn cơ để tháo gỡ điểm nghẽn này.

Khi sản xuất được tổ chức trong các khu vực tập trung với hạ tầng đồng bộ, các cơ sở làng nghề sẽ có điều kiện mở rộng quy mô, ứng dụng công nghệ mới. Qua đó không chỉ nâng cao năng suất mà còn tạo nền tảng để hình thành các chuỗi liên kết ngành nghề, từ đó nâng cao sức cạnh tranh. Cùng với không gian sản xuất, giá trị sản phẩm mới là yếu tố quyết định để làng nghề đóng góp mạnh mẽ hơn vào tăng trưởng kinh tế của Thủ đô. Hiện nay, giá trị gia tăng của các sản phẩm truyền thống vẫn còn hạn chế do thiếu thiết kế sáng tạo, thiếu thương hiệu mạnh và thiếu chiến lược thị trường bài bản.

Để khắc phục điều này, thành phố cần tiếp tục thúc đẩy Chương trình mỗi xã một sản phẩm (OCOP), hỗ trợ xây dựng thương hiệu tập thể cho các làng nghề, đồng thời tăng cường hoạt động xúc tiến thương mại và mở rộng thị trường xuất khẩu. Khi sản phẩm làng nghề không chỉ là hàng hóa mà còn mang giá trị văn hóa và câu chuyện truyền thống, sức hấp dẫn trên thị trường sẽ được nâng lên. Đây chính là con đường để các sản phẩm làng nghề chuyển từ giá trị thủ công đơn thuần sang giá trị kinh tế - văn hóa cao hơn.

Yếu tố thứ ba, cũng là nền tảng cho mọi sự chuyển đổi, chính là nguồn lực con người mới. Trong nhiều làng nghề hiện nay, lực lượng lao động trẻ ngày càng ít gắn bó với nghề truyền thống, trong khi nhiều cơ sở sản xuất vẫn dựa chủ yếu vào lao động thủ công năng suất thấp. Điều này đặt ra yêu cầu phải đổi mới mạnh mẽ công tác đào tạo nghề và nâng cao chất lượng lao động.

Theo định hướng của lãnh đạo thành phố, việc đào tạo, chuyển đổi nghề cho người lao động cần gắn với nhu cầu sản xuất của các cụm công nghiệp làng nghề, đồng thời khuyến khích ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số trong sản xuất, quản trị và tiêu thụ sản phẩm. Khi người lao động được trang bị kỹ năng mới và tiếp cận công nghệ hiện đại, năng suất lao động của khu vực làng nghề sẽ được cải thiện đáng kể, tạo thêm động lực cho tăng trưởng kinh tế.

Thực tiễn từ một số làng nghề tiêu biểu cho thấy, khi biết kết hợp hài hòa giữa truyền thống và đổi mới, làng nghề hoàn toàn có thể trở thành động lực phát triển kinh tế - văn hóa của địa phương. Những mô hình gắn sản xuất với du lịch trải nghiệm, hay những cơ sở mạnh dạn đầu tư công nghệ mới để nâng cao chất lượng sản phẩm, đang mở ra hướng đi tích cực cho nhiều làng nghề của Hà Nội.

Phía sau mỗi sản phẩm thủ công là câu chuyện của lịch sử, của văn hóa và sinh kế của hàng nghìn hộ dân. Bởi vậy, tái cấu trúc làng nghề không chỉ là bài toán kinh tế mà còn là nhiệm vụ bảo tồn và phát huy giá trị di sản của Thủ đô. Khi đó, các làng nghề Hà Nội sẽ có thêm điều kiện để phát triển mạnh mẽ hơn, đóng góp xứng đáng vào mục tiêu tăng trưởng và phát triển bền vững của Thủ đô giai đoạn mới.

Đoàn Nam